# วิกฤตการณ์คิวบา 1962: 13 วันที่โลกเฉียดสงครามนิวเคลียร์ และข้อตกลงลับที่ยุติวิกฤต

> วิกฤตการณ์คิวบาคือ 13 วันในเดือนตุลาคม 1962 ที่สหรัฐฯ กับโซเวียตเผชิญหน้ากันเรื่องขีปนาวุธนิวเคลียร์ในคิวบา จบด้วยคำมั่นไม่บุกคิวบาและข้อตกลงลับเรื่องตุรกี

- ประเภท: อธิบาย · หมวด: History
- เผยแพร่: 2026-10-08T16:56:00.000Z · อัปเดต: 2026-10-08T16:56:00.000Z
- โดย: กองบรรณาธิการ THAI DATA, THAI DATA IT BUSINESS ENTERPRISE
- ที่มา: https://thaidata.co.th/history/cuban-missile-crisis-1962/

## สรุปประเด็นสำคัญ

- **วิกฤตการณ์คิวบา**เริ่มเมื่อเครื่องบิน U-2 ของสหรัฐฯ ถ่ายภาพฐานขีปนาวุธพิสัยกลางที่ San Cristóbal เมื่อ **14 ตุลาคม 1962** ห้องสมุด JFK นับช่วงที่ตึงเครียดที่สุดเป็น 13 วัน ตั้งแต่ 16 ถึง 28 ตุลาคม
- ประธานาธิบดี John F. Kennedy ประกาศ "กักกัน" (quarantine) ทางทะเลรอบคิวบาเมื่อ **22 ตุลาคม 1962** แทนการโจมตีทางอากาศที่คณะเสนาธิการร่วมทุกคนเสนอ จากนั้นกองทัพสหรัฐฯ ขึ้นระดับเตรียมพร้อม DEFCON 2
- วันที่ **27 ตุลาคม** ซึ่ง NSArchive เรียกว่าวันที่อันตรายที่สุดของวิกฤตการณ์คิวบา เครื่องบิน U-2 ถูกยิงตกเหนือคิวบาและนักบินเสียชีวิต คืนนั้น Robert F. Kennedy บอกเอกอัครราชทูต Anatoly Dobrynin ว่าสหรัฐฯ จะถอนขีปนาวุธ Jupiter จากตุรกีภายใน 4–5 เดือน แต่ต้องเก็บเป็นความลับ ตามโทรเลขของ Dobrynin
- วิกฤตการณ์คิวบาคลี่คลายเมื่อ **28 ตุลาคม** วันที่วิทยุมอสโกเผยแพร่จดหมายของ Nikita Khrushchev ที่สั่งรื้อขีปนาวุธกลับโซเวียต แลกกับคำมั่นว่าสหรัฐฯ จะไม่บุกคิวบา ส่วน Jupiter ลูกสุดท้ายในตุรกีถูกรื้อในเดือนเมษายน 1963
- มรดกของวิกฤตการณ์คิวบาคือ **สายด่วนมอสโก–วอชิงตัน** ที่ลงนามตั้งเมื่อ 20 มิถุนายน 1963 และ**สนธิสัญญาห้ามทดลองอาวุธนิวเคลียร์บางส่วน**ที่ลงนามในมอสโกเมื่อ 5 สิงหาคม 1963

**วิกฤตการณ์คิวบา**คือการเผชิญหน้าระหว่างสหรัฐอเมริกากับสหภาพโซเวียตในเดือนตุลาคม ค.ศ. 1962 หลังเครื่องบินสอดแนม U-2 ของสหรัฐฯ ถ่ายภาพฐานขีปนาวุธนิวเคลียร์ที่โซเวียตกำลังสร้างในคิวบาเมื่อ 14 ตุลาคม ช่วงที่ตึงเครียดที่สุดกินเวลา 13 วัน (16–28 ตุลาคม) และจบลงเมื่อ Nikita Khrushchev ประกาศรื้อขีปนาวุธ แลกกับคำมั่นว่าสหรัฐฯ จะไม่บุกคิวบา พร้อมข้อตกลงลับให้ถอนขีปนาวุธ Jupiter ของสหรัฐฯ ออกจากตุรกี

ตุลาคม 2026 ครบรอบ 64 ปีของวิกฤตการณ์คิวบา บทความนี้เรียบเรียงจากเอกสารที่ห้องสมุดประธานาธิบดี John F. Kennedy (ห้องสมุด JFK) และสำนักงานนักประวัติศาสตร์ กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ เผยแพร่ รวมถึงเอกสารฝ่ายโซเวียตและคิวบาที่ National Security Archive (NSArchive) รวบรวม จุดที่แหล่งข้อมูลไม่ตรงกันเขียนไว้ทั้งสองแบบ

## ลำดับเหตุการณ์วิกฤตการณ์คิวบา 1961–1963

| วันที่ | เหตุการณ์ |
| --- | --- |
| 17–19 เม.ย. 1961 | ชาวคิวบาลี้ภัยที่ CIA ฝึกยกพลขึ้นบกที่อ่าวหมูและพ่ายภายในสองวัน |
| ก.ค. 1962 | Khrushchev กับ Fidel Castro ตกลงลับให้ติดตั้งขีปนาวุธในคิวบา |
| 4 ต.ค. 1962 | หัวรบนิวเคลียร์ของโซเวียตถึงท่าเรือ Mariel |
| 14 ต.ค. 1962 | U-2 ถ่ายภาพฐานขีปนาวุธที่ San Cristóbal |
| 16 ต.ค. 1962 | Kennedy รับรายงาน เริ่ม 13 วันของวิกฤตการณ์คิวบาตามการนับของห้องสมุด JFK |
| 22 ต.ค. 1962 | ตั้ง ExComm อย่างเป็นทางการ และประกาศกักกันทางทะเล |
| 26 ต.ค. 1962 | Khrushchev เสนอถอนขีปนาวุธแลกคำมั่นไม่บุกคิวบา |
| 27 ต.ค. 1962 | ข้อเสนอที่สองพ่วงตุรกี และ U-2 ถูกยิงตก |
| 28 ต.ค. 1962 | วิทยุมอสโกประกาศรื้อขีปนาวุธ วิกฤตการณ์คิวบาคลี่คลาย |
| 20 พ.ย. 1962 | สหรัฐฯ ยุติการกักกันหลังโซเวียตตกลงถอนเครื่องบิน IL-28 |
| 1 ธ.ค. 1962 | หัวรบนิวเคลียร์ออกจาก Mariel กลับโซเวียต |
| 24 เม.ย. 1963 | Jupiter ลูกสุดท้ายในตุรกีถูกปลดลง |
| 20 มิ.ย. 1963 | ลงนามตั้งสายด่วนมอสโก–วอชิงตัน |
| 5 ส.ค. 1963 | ลงนามสนธิสัญญาห้ามทดลองอาวุธนิวเคลียร์บางส่วน |

## ต้นเรื่องของวิกฤตการณ์คิวบา: อ่าวหมูและปฏิบัติการ Mongoose

[สำนักงานนักประวัติศาสตร์](https://history.state.gov/milestones/1961-1968/bay-of-pigs)ระบุว่ารัฐบาลของ Castro ที่ขึ้นสู่อำนาจในปี 1959 ยึดทรัพย์สินของสหรัฐฯ และหันไปใกล้ชิดโซเวียต [ห้องสมุด JFK ระบุ](https://www.jfklibrary.org/learn/about-jfk/jfk-in-history/the-bay-of-pigs)ว่าแผนบุกใช้กองกำลังชาวคิวบาลี้ภัย 1,400 คน ซึ่งขึ้นบกที่อ่าวหมู (Bay of Pigs) ในชื่อกองพลน้อย 2506 เมื่อ 17 เมษายน 1961 Castro สั่งทหารราว 20,000 นายเข้าตอบโต้ ผู้บุกเกือบ 1,200 คนยอมจำนนและเสียชีวิตกว่า 100 คน

ในเดือนพฤศจิกายน 1961 สหรัฐฯ ตัดสินใจเริ่มปฏิบัติการลับ Mongoose เพื่อโค่นรัฐบาล Castro แผนนี้มีทั้งการบ่อนทำลาย โฆษณาชวนเชื่อ ข้อเสนอลอบสังหารผู้นำรวมถึง Castro และการเตรียมแทรกแซงทางทหารในเดือนตุลาคม 1962 ซึ่งไม่ได้เกิดขึ้นจริง NSArchive ระบุว่าชาวคิวบาจึงเรียกวิกฤตการณ์คิวบาว่า "วิกฤตการณ์เดือนตุลาคม" เพราะปฏิบัติการลับของสหรัฐฯ สร้างวิกฤตให้รัฐบาล Castro แทบทุกเดือน

## จุดยืนของสหรัฐฯ โซเวียต และคิวบาในวิกฤตการณ์คิวบา

- **สหรัฐฯ** ใน[สุนทรพจน์ 22 ตุลาคม](https://microsites.jfklibrary.org/cmc/oct22/doc5.html) Kennedy เรียกการติดตั้งขีปนาวุธว่าเป็นการตัดสินใจลับที่ตั้งใจยั่วยุ และชี้ว่าคำยืนยันของ Andrei Gromyko รัฐมนตรีต่างประเทศโซเวียตเมื่อ 18 ตุลาคมว่าความช่วยเหลือมีไว้ป้องกันคิวบาเท่านั้นเป็น "เท็จ"
- **โซเวียต** [จดหมาย 26 ตุลาคม](https://microsites.jfklibrary.org/cmc/oct26/doc4.html)ของ Khrushchev ยืนยันว่าอาวุธในคิวบามีไว้ป้องกันตัว ส่งไปตามคำขอของรัฐบาลคิวบาที่ถูกขู่ว่าจะถูกบุกอยู่ตลอด ส่วน[จดหมาย 27 ตุลาคม](https://microsites.jfklibrary.org/cmc/oct27/doc4.html)เทียบว่าคิวบาอยู่ห่างสหรัฐฯ 90 ไมล์ทางทะเล ขณะที่ตุรกีซึ่งมีขีปนาวุธสหรัฐฯ อยู่ติดพรมแดนโซเวียต บันทึกความทรงจำของ Khrushchev ระบุว่าต้องการยับยั้งสหรัฐฯ ไม่ให้ใช้กำลังกับ Castro และถ่วง "ดุลแห่งความหวาดกลัว"
- **คิวบา** [จดหมายของ Castro](https://microsites.jfklibrary.org/cmc/oct26/doc2.html) ประเมินว่าการโจมตีน่าจะเกิดภายใน 24–72 ชั่วโมง และเสนอว่าหากสหรัฐฯ บุกเข้ายึดคิวบา โซเวียตไม่ควรเปิดโอกาสให้ฝ่ายตรงข้ามโจมตีด้วยนิวเคลียร์ก่อน โดยเรียกว่าเป็น "การป้องกันตนเองที่ชอบธรรมที่สุด" ห้องสมุด JFK ลงวันที่จดหมายไว้ 26 ตุลาคม ส่วน NSArchive ระบุว่า Castro แก้ข้อความที่สถานทูตโซเวียตจนถึงเช้ามืดวันที่ 27

## ภาพถ่าย U-2 วันที่ 14 ตุลาคม จุดเริ่มวิกฤตการณ์คิวบา

NSArchive ระบุว่า CIA ได้รับรายงานเท็จเรื่องขีปนาวุธจำนวนมาก เฉพาะก่อน 1 มกราคม 1962 มี 211 รายงาน แต่ในเดือนกันยายนมีสองรายงานที่ถูกต้อง รายงานแรกพบขบวนรถบรรทุกวัตถุยาวขนาดขีปนาวุธในฮาวานา รายงานที่สองระบุว่าขบวนแบบเดียวกันมุ่งหน้าไป San Cristóbal นักวิเคราะห์จึงกำหนดเป้าให้ U-2 ที่ Richard Heyser เป็นนักบินถ่ายภาพเมื่อ 14 ตุลาคม และนักแปลภาพพบขีปนาวุธพิสัยกลางในวันรุ่งขึ้น

[ไมโครไซต์ของห้องสมุด JFK](https://microsites.jfklibrary.org/cmc/) ระบุว่า McGeorge Bundy ที่ปรึกษาด้านความมั่นคงแจ้งประธานาธิบดีเวลา 8.45 น. ของวันที่ 16 ตุลาคม ส่วนในสุนทรพจน์ Kennedy เล่าว่าได้ข้อมูลเมื่อ 9 นาฬิกา ฐานแห่งนี้อยู่ห่างฟลอริดา 90 ไมล์ Kennedy ระบุว่าขีปนาวุธพิสัยกลางยิงได้ไกลกว่า 1,000 ไมล์ทะเล ถึงวอชิงตัน ดี.ซี. และคลองปานามา ส่วนฐานขีปนาวุธพิสัยไกลปานกลางที่ยังสร้างไม่เสร็จจะยิงได้ไกลกว่านั้นเกินสองเท่า

![ภาพถ่ายทางอากาศฐานยิงขีปนาวุธพิสัยกลาง San Cristóbal หมายเลข 1 วันที่ 14 ตุลาคม 1962 มีป้ายชี้รถพ่วงขีปนาวุธ 8 คัน อุปกรณ์ตั้งยิง และพื้นที่เต็นท์](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/cuban-missile-crisis-1962/san-cristobal-mrbm-site-1-14-october-1962.webp?v=b028468d) _(ภาพ: U.S. Department of Defense / U.S. National Archives / Wikimedia Commons (Public domain))_

## ExComm เลือกการกักกันแทนการโจมตีทางอากาศ

ห้องสมุด JFK ระบุว่าตั้งแต่วันแรกของวิกฤตการณ์คิวบามีสองทางเลือกหลัก คือโจมตีทางอากาศตามด้วยการบุก หรือปิดล้อมทางทะเลพร้อมขู่ใช้กำลังต่อ สำนักงานนักประวัติศาสตร์ระบุว่าคณะเสนาธิการร่วมทุกคนเสนอให้โจมตีแล้วบุก ระหว่างนั้น Kennedy คงตารางงานปกติเพื่อไม่ให้สาธารณชนแตกตื่น และไม่เปิดเผยกับ Gromyko ว่ารู้เรื่องขีปนาวุธแล้ว

- **20 ตุลาคม** Kennedy กลับจากการหาเสียงที่ชิคาโกโดยแจ้งว่าเป็นหวัด และเลือกการกักกันหลังหารือ 5 ชั่วโมง
- **21 ตุลาคม** พลเอก Walter Sweeney แห่งกองบัญชาการทางอากาศยุทธวิธีรายงานว่าการโจมตีทางอากาศรับประกันไม่ได้ว่าจะทำลายขีปนาวุธได้หมด
- **22 ตุลาคม** บันทึก NSAM 196 ตั้งคณะกรรมการบริหารของสภาความมั่นคงแห่งชาติ (ExComm) อย่างเป็นทางการ ให้ประชุมทุกวันเวลา 10.00 น.

สำนักงานนักประวัติศาสตร์อธิบายว่าคำว่า "กักกัน" (quarantine) ต่างจาก "ปิดล้อม" (blockade) ทางกฎหมาย เพราะการปิดล้อมถือว่ามีภาวะสงครามแล้ว และคำนี้ทำให้องค์การรัฐอเมริกัน (OAS) สนับสนุนสหรัฐฯ ได้

## สุนทรพจน์ 22 ตุลาคม และการกักกันทางทะเล

เวลา 19.00 น. Kennedy แถลงทางวิทยุและโทรทัศน์นาน 18 นาที ราวหนึ่งชั่วโมงก่อนหน้านั้น Dean Rusk รัฐมนตรีต่างประเทศแจ้งเนื้อหาแก่ Anatoly Dobrynin เอกอัครราชทูตโซเวียต สุนทรพจน์ที่ทำให้วิกฤตการณ์คิวบาเป็นเรื่องสาธารณะนี้ประกาศ 7 มาตรการ

1. กักกันอาวุธเชิงรุกที่ขนส่งไปคิวบา โดยไม่ห้ามสิ่งจำเป็นต่อการดำรงชีวิต
2. เพิ่มการสอดแนมคิวบา
3. ถือว่าขีปนาวุธนิวเคลียร์ที่ยิงจากคิวบาใส่ประเทศใดในซีกโลกตะวันตกเป็นการโจมตีของโซเวียตต่อสหรัฐฯ
4. เสริมกำลังฐานทัพเรือ Guantanamo
5. เรียกประชุม OAS
6. ขอประชุมฉุกเฉินคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ
7. เรียกร้องให้ Khrushchev ถอนอาวุธ

วันรุ่งขึ้น Kennedy ลงนามประกาศฉบับที่ 3504 ให้อำนาจการกักกัน และ OAS มีมติสนับสนุน ส่วน Adlai Stevenson เอกอัครราชทูตประจำ[สหประชาชาติ](/history/united-nations-history-thailand-1946/) นำเรื่องเข้าคณะมนตรีความมั่นคง

![Kennedy ลงนามประกาศฉบับที่ 3504 ที่ห้องทำงานรูปไข่ ทำเนียบขาว เมื่อ 23 ตุลาคม 1962 ให้อำนาจการกักกันทางทะเลรอบคิวบา](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/cuban-missile-crisis-1962/kennedy-signs-cuba-quarantine-proclamation-1962.webp?v=98d26000) _(ภาพ: Robert L. Knudsen, White House / U.S. National Archives / Wikimedia Commons (Public domain))_

## มอสโกตอบโต้ และข้อเสนอแรกวันที่ 26 ตุลาคม

NSArchive ระบุว่ามอสโกเร็วกว่าวอชิงตัน 7 ชั่วโมง คณะผู้บริหารสูงสุด (Presidium) ของโซเวียตประชุมก่อน Kennedy เริ่มพูด และได้ตัวบทในเช้าวันถัดไป วันที่ 24 ตุลาคม Khrushchev ตอบว่าสหรัฐฯ ไม่ได้ประกาศการกักกัน แต่กำลังยื่นคำขาด และสั่งให้เรือแล่นต่อ แต่ในทางปฏิบัติเรือบางลำหันกลับ เรือบรรทุกน้ำมัน Bucharest ได้ผ่านแนวกักกัน และภาพถ่ายทางอากาศแสดงว่าฐานใกล้พร้อมใช้ สหรัฐฯ จึงยกระดับเตรียมพร้อมจาก DEFCON 3 เป็น DEFCON 2 สำนักงานนักประวัติศาสตร์ระบุว่าถึงวันที่ 26 ตุลาคม วิกฤตการณ์คิวบาแทบอยู่ในภาวะชะงักงัน

วันที่ 25 ตุลาคม U Thant รักษาการเลขาธิการสหประชาชาติ เสนอให้พักลดความตึงเครียด Khrushchev เห็นว่าสมเหตุสมผล แต่ Kennedy ปฏิเสธเพราะขีปนาวุธจะยังอยู่ในคิวบา บ่ายวันที่ 26 John Scali ผู้สื่อข่าว ABC News รายงานว่า Aleksander Fomin เจ้าหน้าที่สถานทูตโซเวียตเสนอทางออก คืนนั้นจดหมายของ Khrushchev ก็เสนอแบบเดียวกัน หากสหรัฐฯ ประกาศจะไม่บุกคิวบา "ความจำเป็นที่ผู้เชี่ยวชาญทางทหารของเราต้องอยู่ในคิวบาก็จะหมดไป" เขาเปรียบสถานการณ์เป็นปมเชือกที่ยิ่งดึงยิ่งแน่น และชวนให้สองฝ่ายช่วยกันคลาย

## 27 ตุลาคม วันที่อันตรายที่สุดของวิกฤตการณ์คิวบา

จดหมายฉบับที่สองของ Khrushchev ซึ่งเผยแพร่ต่อสาธารณะ เพิ่มเงื่อนไขให้สหรัฐฯ ถอนขีปนาวุธ "ที่คล้ายกัน" ออกจากตุรกี วันเดียวกันเครื่องบิน U-2 ถูกขีปนาวุธพื้นสู่อากาศยิงตกเหนือคิวบา และพันตรี Rudolf Anderson Jr. นักบิน เสียชีวิต

ผู้ยิงระบุต่างกันตามแหล่ง ห้องสมุด JFK ระบุว่าเป็นขีปนาวุธที่โซเวียตจัดหาให้ NSArchive ระบุว่านายพลโซเวียต Gorbuz และ Grechko สั่งฐานที่ Banes ให้ยิง ส่วน[บันทึกโทรศัพท์วันที่ 31 ตุลาคม](https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1961-63v11/d124)ในเอกสาร FRUS Stevenson เล่าว่า "นายพันชาวคิวบา" เป็นผู้ยิง

[NSArchive](https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/cuba-cuban-missile-crisis/2022-10-27/cuban-missile-crisis-60-most-dangerous-day) ยังบันทึกว่าวันเดียวกัน U-2 อีกลำที่ออกเก็บตัวอย่างอากาศตามขั้นตอนปกติหลงเข้าน่านฟ้าโซเวียต และเรือพิฆาตสหรัฐฯ ทิ้งระเบิดสัญญาณใส่เรือดำน้ำ B-59 ที่มีตอร์ปิโดนิวเคลียร์ ผู้บังคับการเรือเตรียมตอร์ปิโด แต่ Vasily Arkhipov ซึ่งอยู่บนเรือเห็นว่าสหรัฐฯ แค่ส่งสัญญาณ จึงช่วยระงับไว้

ExComm ตัดสินใจไม่ตอบจดหมายฉบับที่สอง แต่ตอบรับฉบับแรก เวลา 20.05 น. Kennedy ส่ง[จดหมายตอบ](https://microsites.jfklibrary.org/cmc/oct26/doc6.html)ที่สรุปเงื่อนไขเป็นข้อ ๆ และเผยแพร่ต่อสื่อพร้อมกัน คือโซเวียตถอนอาวุธภายใต้การตรวจสอบของสหประชาชาติ ส่วนสหรัฐฯ ยกเลิกการกักกันและให้คำมั่นว่าจะไม่บุกคิวบา

## ข้อตกลงที่ยุติวิกฤตการณ์คิวบา และการแลกขีปนาวุธ Jupiter

คืนวันที่ 27 ตุลาคม Robert F. Kennedy อัยการสูงสุดและน้องชายของประธานาธิบดี พบ Dobrynin อย่างลับ ๆ ทั้งสองฝ่ายบันทึกการพบไว้ต่างกัน

- **โทรเลขของ Dobrynin** ระบุว่า Robert Kennedy บอกว่าต้องใช้เวลา 4–5 เดือนเพื่อถอนฐานในตุรกี แต่ประธานาธิบดีพูดเรื่องนี้ต่อสาธารณะไม่ได้
- **บันทึกของ Robert Kennedy** ถึง Rusk ระบุว่าเขาตอบว่า "ไม่มีการแลกเปลี่ยน" แต่หากผ่านไป 4–5 เดือน เรื่องนี้น่าจะคลี่คลายได้ NSArchive ระบุว่าข้อความส่วนหลังถูกขีดฆ่าในร่างบันทึก

เช้าวันที่ 28 ตุลาคม วิทยุมอสโกเผยแพร่[จดหมายของ Khrushchev](https://microsites.jfklibrary.org/cmc/oct28/doc1.html)ว่าสั่งรื้ออาวุธ บรรจุลังและส่งกลับโซเวียต เพราะเชื่อถือคำมั่นว่าคิวบาจะไม่ถูกบุก ผู้บัญชาการทหารโซเวียตในคิวบาบอก U Thant ภายหลังว่าได้รับคำสั่งระหว่าง 13.00–15.00 น. และเริ่มรื้อตอน 17.00 น.

NSArchive ระบุว่าการรื้อ Jupiter ในตุรกีเริ่ม 15 เมษายน 1963 และ Robert McNamara รัฐมนตรีกลาโหม แจ้ง Kennedy เมื่อ 25 เมษายนว่าลูกสุดท้าย "ถูกปลดลงเมื่อวานนี้" สหรัฐฯ ถอน Jupiter ในอิตาลีด้วยเพื่อไม่ให้เป็นที่สังเกต ห้องสมุด JFK ระบุว่าข้อตกลงส่วนนี้ของวิกฤตการณ์คิวบาเป็นความลับกว่า 25 ปี ส่วน NSArchive ระบุ 27 ปี จน Dobrynin นำบันทึกมาเปิดในการประชุมที่มอสโกปี 1989

## วิกฤตการณ์คิวบากินเวลากี่วัน

ตัวเลข 13 วันของวิกฤตการณ์คิวบาไม่ใช่การนับแบบเดียว

| ผู้นับ | ช่วงเวลา | เกณฑ์ |
| --- | --- | --- |
| ห้องสมุด JFK | 13 วัน (16–28 ต.ค.) | ตั้งแต่ Kennedy รับรายงานถึงวันโซเวียตประกาศรื้อ |
| Khrushchev | 6 วัน (22–28 ต.ค.) | ตั้งแต่สุนทรพจน์ของ Kennedy ถึงวันประกาศถอน |
| NSArchive | 59 วัน (4 ต.ค.–1 ธ.ค.) | ช่วงที่หัวรบนิวเคลียร์ของโซเวียตอยู่ในคิวบา |

หลัง 28 ตุลาคมยังมีงานค้าง [โทรเลขของ V.V. Kuznetsov](https://digitalarchive.umd.edu/node/88935) รัฐมนตรีช่วยว่าการต่างประเทศโซเวียต ระบุว่า Castro ไม่ยอมให้สหประชาชาติตรวจการรื้อถอนในคิวบา เพราะคิวบาเป็นรัฐอธิปไตยและการยอมเช่นนั้นเป็นการหยามเกียรติ และจะเจรจาบนพื้นฐาน 5 ข้อในแถลงการณ์ 28 ตุลาคมของเขาเท่านั้น NSArchive ระบุว่าโซเวียตนำอาวุธนิวเคลียร์ทางยุทธวิธีเข้าคิวบาเกือบ 100 หัว และข่าวกรองสหรัฐฯ ประเมินทหารโซเวียตในคิวบาไว้ 16,000 นาย ขณะที่ตัวเลขจริงเกิน 40,000 นาย

![แต่ละแหล่งนับความยาวของวิกฤตการณ์คิวบาต่างกัน ตั้งแต่ 6 วันถึง 59 วัน ขณะที่การกักกันทางทะเลกินเวลาตั้งแต่ 22 ตุลาคมถึง 20 พฤศจิกายน 1962](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/cuban-missile-crisis-1962/cuban-missile-crisis-how-long.webp?v=4439f263) _(ภาพ: THAI DATA (ข้อมูล: ห้องสมุด JFK, NSArchive และกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ))_

## ใครชนะวิกฤตการณ์คิวบา: ข้อสรุปของแต่ละฝ่าย

ข้อสรุปหลังวิกฤตการณ์คิวบาของทั้งสามฝ่ายไม่ตรงกัน

- **โซเวียต** [NSArchive](https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/cuba-cuban-missile-crisis-russia-programs/2022-12-13/cuban-missile-crisis-60) เผยแพร่บันทึกที่ Khrushchev บอก Antonín Novotný ผู้นำเชโกสโลวาเกียเมื่อ 30 ตุลาคมว่า "ผมเห็นว่าเราชนะ" เพราะได้คำมั่นว่าสหรัฐฯ จะไม่โจมตีคิวบา
- **สหรัฐฯ** รายงานบทเรียนของกระทรวงกลาโหมสรุปว่าการตอบโต้อย่างเด็ดขาดพร้อมขู่ใช้กำลังคือสิ่งที่ทำให้โซเวียตถอย NSArchive ชี้ว่าข้อสรุปเขียนโดยไม่รู้เรื่องข้อตกลงลับ เพราะมีคนรู้เพียงไม่กี่คน
- **คิวบา** Castro เล่าในการประชุมที่ฮาวานา 30 ปีต่อมาว่ารู้สึก "ถูกหยามเกียรติ" ที่ถูกปฏิบัติเหมือน "เบี้ยในเกม" เพราะโซเวียตตกลงถอนขีปนาวุธโดยไม่ปรึกษาคิวบา

เอกสารฝ่ายโซเวียตหลายชิ้น เช่นแผนกำลังพลไปคิวบาที่ NSArchive เผยแพร่ เพิ่งออกจากหอจดหมายเหตุหลัง[สงครามเย็นสิ้นสุด](/history/berlin-wall-fall-1989/)

## มรดกของวิกฤตการณ์คิวบา: สายด่วนและสนธิสัญญาปี 1963

สำนักงานนักประวัติศาสตร์ระบุว่าตลอดวิกฤตการณ์คิวบา ผู้นำสองฝ่ายพยายามอย่างหนักที่จะเข้าใจเจตนาที่แท้จริงของอีกฝ่าย ผลแรกคือ[บันทึกความเข้าใจตั้งสายด่วน](https://2009-2017.state.gov/t/isn/4785.htm)ที่ลงนามที่เจนีวาเมื่อ 20 มิถุนายน 1963 หน้าประวัติของสำนักงานฯ เรียกว่า "สายโทรศัพท์โดยตรง" แต่ภาคผนวกของบันทึกความเข้าใจระบุว่าเป็นเครื่องโทรพิมพ์ ส่งผ่านวงจรโทรเลขวอชิงตัน–ลอนดอน–โคเปนเฮเกน–สตอกโฮล์ม–เฮลซิงกิ–มอสโก โดยมีวงจรวิทยุโทรเลขผ่านแทนเจียร์สำรอง ห้องสมุด JFK ก็เรียกว่าสายด่วนแบบโทรพิมพ์ สายนี้ถูกใช้ในสงครามอาหรับ–อิสราเอลปี 1967 และ 1973

![หน้าบันทึกความเข้าใจเรื่องสายด่วนบนเว็บไซต์เก่าของกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ระบุว่าลงนามที่เจนีวาและมีผลวันเดียวกัน คือ 20 มิถุนายน 1963](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/cuban-missile-crisis-1962/moscow-washington-hotline-mou-1963.webp?v=2c864ec0) _(ภาพ: U.S. Department of State (ภาพหน้าจอ))_

ผลที่สองคือสนธิสัญญาห้ามทดลองอาวุธนิวเคลียร์ในบรรยากาศ ในอวกาศ และใต้น้ำ ซึ่งสำนักงานนักประวัติศาสตร์ระบุว่าวิกฤตการณ์คิวบาเป็นแรงผลักให้ผู้นำสองฝ่ายเร่งเจรจา [ห้องสมุด JFK ระบุ](https://www.jfklibrary.org/learn/about-jfk/jfk-in-history/nuclear-test-ban-treaty)ว่าตกลงกันได้เมื่อ 25 กรกฎาคม 1963 หลังเจรจา 12 วัน ลงนามในมอสโกเมื่อ 5 สิงหาคม และวุฒิสภาสหรัฐฯ อนุมัติ 80 ต่อ 19 เสียง [กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ](https://2009-2017.state.gov/t/avc/trty/199116.htm) ระบุว่ามีผล 10 ตุลาคม 1963 แต่หน้าสรุปวิกฤตของห้องสมุด JFK เขียนว่าลงนาม 25 กรกฎาคม ซึ่งเป็นวันที่ตกลงกันได้

## บทเรียนจากวิกฤตการณ์คิวบาสำหรับองค์กรไทยวันนี้

- **เตรียมช่องทางตรงไว้ก่อนเกิดเหตุ** ระหว่างวิกฤตการณ์คิวบา จดหมาย 26 ตุลาคมของ Khrushchev ถึงสถานทูตสหรัฐฯ ในมอสโกเวลา 16.43 น. แต่โทรเลขคำแปลออกเวลา 19.00 น. และคำตอบสุดท้ายประกาศผ่านวิทยุมอสโก องค์กรควรมีช่องทางติดต่อผู้ตัดสินใจของคู่ค้า ผู้ให้บริการ และหน่วยงานกำกับไว้ล่วงหน้า และทดสอบว่าใช้ได้จริง
- **สรุปข้อตกลงกลับเป็นลายลักษณ์อักษร** จดหมาย 27 ตุลาคมของ Kennedy เขียนว่า "ตามที่ผมอ่านจดหมายของท่าน" แล้วไล่เงื่อนไขทีละข้อ อีกฝ่ายจึงตอบรับหรือแก้ได้ชัด
- **เลือกทางที่ซื้อเวลาได้** การกักกันเปิดโอกาสให้เจรจา ขณะที่การโจมตีทางอากาศรับประกันผลไม่ได้ตามรายงานของพลเอก Sweeney
- **ทบทวนงานตามรอบระหว่างวิกฤต** เที่ยวบิน U-2 ที่หลงเข้าโซเวียตเป็นภารกิจตามขั้นตอนปกติ และ McNamara สั่งยกเลิกเที่ยวบินลักษณะนี้หลังเกิดเหตุ ระหว่างเหตุฉุกเฉินองค์กรควรตรวจว่างานอัตโนมัติใดอาจทำให้เหตุบานปลาย
- **ทำ postmortem จากข้อมูลครบ** บทเรียนของหน่วยงานสหรัฐฯ หลังวิกฤตการณ์คิวบาเขียนโดยไม่รู้ข้อตกลงลับ ผู้สรุปบทเรียนจึงควรเห็นการตัดสินใจทั้งหมด แม้ส่วนที่ต้องจำกัดการเผยแพร่

อ่านเพิ่มเติม: [ประวัติ ARPANET](/history/arpanet-history-birth-of-the-internet/) เครือข่ายของหน่วยงานที่สหรัฐฯ ตั้งขึ้นหลังโซเวียตส่งดาวเทียม Sputnik และบทความอื่นในหมวด[ประวัติศาสตร์](/history/)

## คำถามที่พบบ่อย

### วิกฤตการณ์คิวบาคืออะไร และเกิดขึ้นเมื่อไร?

วิกฤตการณ์คิวบา (Cuban Missile Crisis) คือการเผชิญหน้าระหว่างสหรัฐฯ กับสหภาพโซเวียตในเดือนตุลาคม 1962 หลังเครื่องบิน U-2 ถ่ายภาพฐานขีปนาวุธนิวเคลียร์ที่โซเวียตกำลังสร้างในคิวบาเมื่อ 14 ตุลาคม ห้องสมุด JFK นับช่วงที่อันตรายที่สุดเป็น 13 วัน คือ 16–28 ตุลาคม 1962 และกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ เรียกว่าเป็นช่วงที่สองมหาอำนาจเข้าใกล้สงครามนิวเคลียร์ที่สุด

### ทำไมสหภาพโซเวียตจึงนำขีปนาวุธไปติดตั้งในคิวบา?

จดหมายของ Khrushchev ถึง Kennedy ระหว่างวิกฤตการณ์คิวบาเมื่อ 26 และ 28 ตุลาคม 1962 ระบุว่าอาวุธในคิวบามีไว้ป้องกันตัว ส่งไปตามคำขอของรัฐบาลคิวบา เพราะคิวบาถูกคุกคามว่าจะถูกบุกอยู่ตลอดหลังเหตุการณ์อ่าวหมูปี 1961 บันทึกความทรงจำของ Khrushchev ยังระบุว่าต้องการถ่วงดุลอำนาจนิวเคลียร์ ส่วนรัฐบาลสหรัฐฯ ถือว่าเป็นการนำอาวุธเชิงรุกเข้าไปอย่างลับ ๆ และหลอกลวง

### วิกฤตการณ์คิวบาจบลงอย่างไร?

วิกฤตการณ์คิวบาคลี่คลายเมื่อ 28 ตุลาคม 1962 วันที่วิทยุมอสโกเผยแพร่จดหมายของ Khrushchev ว่าโซเวียตจะรื้อขีปนาวุธกลับประเทศ แลกกับคำมั่นของ Kennedy ว่าสหรัฐฯ จะไม่บุกคิวบา อีกส่วนเป็นข้อตกลงลับที่ Robert F. Kennedy ให้ไว้กับเอกอัครราชทูต Dobrynin ว่าจะถอนขีปนาวุธ Jupiter ออกจากตุรกี ซึ่งรื้อเสร็จในเดือนเมษายน 1963 ส่วนการกักกันทางทะเลยุติเมื่อ 20 พฤศจิกายน 1962

### วิกฤตการณ์คิวบากินเวลากี่วัน?

แต่ละแหล่งนับวันของวิกฤตการณ์คิวบาต่างกัน ห้องสมุด JFK นับ 13 วัน คือ 16–28 ตุลาคม 1962 Khrushchev พูดกับผู้นำเชโกสโลวาเกียถึง "หกวันที่เขย่าโลก" ระหว่าง 22–28 ตุลาคม ส่วน National Security Archive นับ 59 วัน ตามช่วงที่หัวรบนิวเคลียร์ของโซเวียตอยู่ในคิวบา ตั้งแต่ 4 ตุลาคมถึง 1 ธันวาคม 1962

### สายด่วนมอสโก–วอชิงตันเกี่ยวข้องกับวิกฤตการณ์คิวบาอย่างไร?

กระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ระบุว่าวิกฤตการณ์คิวบาตอกย้ำความจำเป็นที่ผู้นำต้องติดต่อกันได้โดยตรงและรวดเร็ว สองประเทศจึงลงนามบันทึกความเข้าใจตั้งสายด่วนที่เจนีวาเมื่อ 20 มิถุนายน 1963 ภาคผนวกของบันทึกระบุว่าระบบแรกเป็นเครื่องโทรพิมพ์ที่ส่งผ่านวงจรโทรเลขและวิทยุโทรเลข และถูกใช้จริงในสงครามอาหรับ–อิสราเอลปี 1967 และ 1973


## แหล่งอ้างอิง

- [The Cuban Missile Crisis, October 1962](https://history.state.gov/milestones/1961-1968/cuban-missile-crisis) — Office of the Historian, U.S. Department of State
- [World on the Brink: John F. Kennedy and the Cuban Missile Crisis](https://microsites.jfklibrary.org/cmc/) — John F. Kennedy Presidential Library and Museum
- [The Cuban Missile Crisis @ 60: Nuclear Crisis Lasted 59 Days, Not Just 13](https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book-special-exhibit/cuba-cuban-missile-crisis-russia-programs/2022-10-04/cuban-missile) — National Security Archive
- [The Cuban Missile Crisis @ 60: The Cuban Missile Crisis Cover-Up](https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/cuba-cuban-missile-crisis/2022-10-28/cuban-missile-crisis-coverup-kennedy-adlai-stevenson) — National Security Archive
- [The Jupiter Missiles and the Cuban Missile Crisis Endgame, Part II](https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/cuban-missile-crisis-nuclear-vault/2023-04-20/jupiter-missiles-and-cuban-missile) — National Security Archive
- [Memorandum of Understanding Regarding the Establishment of a Direct Communications Link](https://2009-2017.state.gov/t/isn/4785.htm) — U.S. Department of State