# พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี: เปิด 11 พ.ย. 2451 หล่อที่ฝรั่งเศส เงินบริจาคเหลือตั้งโรงเรียน

> พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี ครบ 11 พ.ย. 2569 นับจากวันเปิดเมื่อ 11 พฤศจิกายน 2451 ในงานพระราชพิธีรัชมังคลาภิเษก หล่อโดยบริษัท Susse Frères ที่ฝรั่งเศส

- ประเภท: อธิบาย · หมวด: History
- เผยแพร่: 2026-11-08T04:44:00.000Z · อัปเดต: 2026-11-08T04:44:00.000Z
- โดย: กองบรรณาธิการ THAI DATA, THAI DATA IT BUSINESS ENTERPRISE
- ที่มา: https://thaidata.co.th/history/royal-equestrian-statue-118-years-rama-5-1908/

## สรุปประเด็นสำคัญ

- **พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี** ครบในวันที่ **11 พฤศจิกายน 2569** กรมศิลปากรบันทึกว่า วันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2451 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จฯ เปิดด้วยพระองค์เอง
- พระบรมรูปทรงม้า สร้างขึ้นเนื่องในงานพระราชพิธีรัชมังคลาภิเษก ในมหามงคลสมัยที่ทรงครองแผ่นดินครบ **40 ปี** หล่อโดยบริษัท Susse Frères ที่ประเทศฝรั่งเศส
- กรุงเทพมหานครบันทึกว่าเงินบริจาคที่รวบรวมได้มากกว่ามูลค่าการสร้างถึง **5 เท่า** ทรัพย์ที่เหลือเป็นทุนตั้งโรงเรียนข้าราชการพลเรือน ซึ่งต่อมาเป็นจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
- รูปหล่อสัมฤทธิ์ใหญ่กว่าขนาดจริง **1.5 เท่า** ตั้งบนแท่นหินอ่อนสูง **6 เมตร** และผ่านการบูรณะใหญ่ใน พ.ศ. **2555** และ **2557**

พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี ครบในวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 [กรมศิลปากรบันทึกว่า](https://www.finearts.go.th/chantaburilibrary/view/37139-%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%99%E0%B8%B5%E0%B9%89%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%AD%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%95-11-%E0%B8%9E%E0%B8%A4%E0%B8%A8%E0%B8%88%E0%B8%B4%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%99-2451) วันพุธที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2451 (ค.ศ. 1908) พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จฯ เปิดด้วยพระองค์เอง ณ ลานพระบรมรูปทรงม้า พระราชวังดุสิต กรุงเทพมหานคร

## พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี: สร้างขึ้นเพื่ออะไร

กรมศิลปากรระบุว่า พระบรมรูปทรงม้า สร้างขึ้นเนื่องในงานพระราชพิธีรัชมังคลาภิเษก ซึ่งเป็นพิธีที่ทรงบำเพ็ญพระราชกุศลถวายแด่สมเด็จพระบูรพมหากษัตริยาธิราช และสมโภชสิริราชสมบัติ ในมหามงคลสมัยที่ทรงครองแผ่นดินครบ 40 ปี ซึ่งยาวนานกว่าทุกพระองค์

[เว็บไซต์หน่วยราชการในพระองค์](https://www.royaloffice.th/%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b8%9e%e0%b8%b4%e0%b8%98%e0%b8%b5-%e0%b9%81%e0%b8%a5%e0%b8%b0-%e0%b8%a3%e0%b8%b1%e0%b8%90%e0%b8%9e%e0%b8%b4%e0%b8%98%e0%b8%b5/%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b8%9e%e0%b8%b4%e0%b8%98%e0%b8%b5/%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b8%9e%e0%b8%b4%e0%b8%98%e0%b8%b5%e0%b8%a7%e0%b8%b1%e0%b8%99%e0%b8%9b%e0%b8%b4%e0%b8%a2%e0%b8%a1%e0%b8%ab%e0%b8%b2%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a-2/) ในหน้า พระราชพิธี วันปิยมหาราช ระบุว่า พระบรมวงศานุวงศ์ พ่อค้า คหบดี ปวงชนชาวไทยทุกหมู่เหล่าผู้สำนึกในพระมหากรุณาธิคุณได้ร่วมใจกันรวบรวมเงินจัดสร้าง พระบรมรูปทรงม้า เป็นพระบรมราชานุสรณ์ ณ พระลานพระราชวังดุสิต ขณะที่ทรงพระชนม์อยู่

เอกสารของ[กรุงเทพมหานคร](https://cpudgiportal.bangkok.go.th/portal/apps/storymaps/stories/a79cfd91b0694b7386a48f316946b7ff) ซึ่งเป็นผู้ดูแลอนุสาวรีย์นี้ เล่ารายละเอียดเพิ่มว่าเงินบริจาคที่รวบรวมได้มีมากกว่ามูลค่าการสร้างถึง 5 เท่า ทรัพย์ที่เหลือเป็นทุนก่อตั้งโรงเรียนข้าราชการพลเรือน ซึ่งต่อมายกฐานะเป็นจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เอกสารฉบับเดียวกันระบุจำนวนปีของรัชกาลใน พ.ศ. 2451 เป็น 42 ปี ต่างจาก 40 ปีที่กรมศิลปากรและหน่วยราชการในพระองค์ระบุ บทความนี้จึงบันทึกไว้ทั้งสองแบบตามต้นฉบับ

![พระบรมรูปทรงม้า และลานด้านหน้า ภาพถ่าย พ.ศ. 2561 อาคารโดมด้านหลังคือ พระที่นั่ง อนันตสมาคม](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-equestrian-statue-118-years-rama-5-1908/equestrian-statue-pedestal-2018.webp?v=17a6ec50) _(ภาพ: กสิณธร ราชโอรส / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_

## พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี: หล่อที่ฝรั่งเศส ตามแบบอนุสาวรีย์ที่แวร์ซาย

กรมศิลปากรระบุว่าจ้างบริษัท Susse Frères (Fondeur) ทำการหล่อที่ประเทศฝรั่งเศส เมื่อหล่อเสร็จแล้วจึงส่งเข้ามาถึงกรุงเทพฯ

เอกสารของกรุงเทพมหานครเล่าที่มาของแบบว่า คณะกรรมการจัดงานทราบว่า รัชกาลที่ 5 โปรด พระบรมรูป พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ทรงม้า ซึ่งหล่อด้วยสัมฤทธิ์ และตั้งอยู่ที่ แวร์ซาย ประเทศฝรั่งเศส จึงเห็นควรสร้างตามแบบนั้น เอกสารฉบับเดียวกันระบุชื่อผู้ออกแบบและปั้นหล่อว่า Georges Saulo และ Clovis Masson และบันทึกวันสำคัญระหว่างการสร้างที่กรุงปารีส 2 วัน คือ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2450 ที่โรงหล่อ และ 22 สิงหาคม พ.ศ. 2450 ที่สตูดิโอของช่างปั้น

ส่วนม้า เอกสารของกรุงเทพมหานครระบุว่าไม่ได้ปั้นจากม้าตัวจริง แต่เป็นแบบม้าที่บริษัทปั้นเตรียมไว้แล้ว เมื่อหล่อเสร็จ ชิ้นส่วนทั้งหมดถูกบรรจุในลังไม้ขนาดใหญ่ ส่งมาทางเรือ พร้อมช่างที่มาติดตั้งบนแท่นฐาน หน้าลาน พระราชวังดุสิต

![พระบรมรูปทรงม้า ระยะใกล้ เห็นรูปหล่อบนหลังม้าและขอบบนของแท่นฐาน ภาพถ่าย พ.ศ. 2561](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-equestrian-statue-118-years-rama-5-1908/equestrian-statue-side-2018.webp?v=3df6184b) _(ภาพ: กสิณธร ราชโอรส / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_

## รูปร่างและขนาด ในวาระ พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี

ข้อมูลขนาดในหัวข้อ พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี นี้มาจากเอกสารของกรุงเทพมหานครทั้งหมด

| ส่วน | รายละเอียด |
| --- | --- |
| วัสดุ | สัมฤทธิ์ |
| ขนาดรูปหล่อ | ใหญ่กว่าขนาดจริงหนึ่งเท่าครึ่ง |
| แท่นหินอ่อน | สูง 6 เมตร กว้าง 2.5 เมตร ยาว 5.5 เมตร |
| ฐานโลหะรองรับ | กว้าง 3.5 เมตร ยาว 6.5 เมตร |
| ลวดลายขอบฐาน | ตราจักรกับตรีศูล แทรกลายเถาเครือแบบฝรั่ง มีรูปคชสีห์และราชสีห์ทั้งสองข้าง |
| จารึก | ด้านหน้าแท่นหินอ่อนมีแผ่นโลหะจารึกอักษรไทย ฐานด้านข้างมีอักษรฝรั่งเศสระบุชื่อช่างและบริษัทที่หล่อ |
| รั้วรอบฐาน | เสาโลหะสี่เหลี่ยม 10 ต้น พร้อมโซ่ |
| ผู้ดูแล | กรุงเทพมหานคร |

เอกสารเดียวกันระบุด้วยว่าส่วนบนของฐานออกแบบให้น้ำฝนระบายลงช่องภายในฐาน เพื่อไม่ให้น้ำล้นไหลลงตามผนังทั้งสี่ด้าน

![พระบรมรูปทรงม้า บนแท่นสูงเมื่อเทียบกับผู้คนบนลาน ภาพถ่าย พ.ศ. 2552](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-equestrian-statue-118-years-rama-5-1908/equestrian-statue-2009.webp?v=915463dd) _(ภาพ: KOSIN SUKHUM / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_

## พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี: อนุสาวรีย์บุคคลในที่สาธารณะแห่งแรกของไทย

[สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย จังหวัดนราธิวาส ของกรมประชาสัมพันธ์](https://radionarathiwat.prd.go.th/th/content/category/detail/id/9/iid/440834) ระบุว่า พระบรมรูปทรงม้า เป็นอนุสาวรีย์บุคคลแห่งแรกในไทยที่สร้างขึ้นในขณะที่บุคคลนั้นยังมีชีวิต และเป็นอนุสาวรีย์รูปเหมือนบุคคลที่ตั้งอยู่ในที่สาธารณะเป็นแห่งแรกของไทย ได้รับแรงบันดาลใจส่วนหนึ่งจากอนุสาวรีย์ในยุโรป

หน้าเดียวกันระบุว่า ทุกวันนี้ พระบรมรูปทรงม้า ยังคงตั้งอยู่ที่ลานพระราชวังดุสิต เขตดุสิต และโดยทั่วไปมีจิตอาสาหรือเจ้าหน้าที่แจกดอกกุหลาบและธูปเทียนให้ฟรีสำหรับผู้ที่มาสักการะ

## พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี กับประเพณีวันที่ 23 ตุลาคม

หน่วยราชการในพระองค์ระบุว่า ครั้นวันที่ 23 ตุลาคม พุทธศักราช 2453 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จสวรรคต ณ พระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต หรือราว 2 ปีหลังวันเปิด พระบรมรูปทรงม้า

กรมศิลปากรบันทึกว่า ประเพณีถวายบังคมและวางพวงมาลาถวายแด่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ณ ลานพระบรมรูปทรงม้า พระราชวังดุสิตนั้น เริ่มขึ้นครั้งแรกในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 ซึ่งตรงกับวันพระราชพิธีฉัตรมงคลของพระองค์ ในปีต่อมา มีพระบรมราชานุญาตให้เปลี่ยนวันถวายบังคมพระบรมรูปทรงม้ามาเป็นวันที่ 23 ตุลาคมแทน ซึ่งกลายเป็นพิธีสืบเนื่องต่อมา ข่าวพิธีของปีนี้อ่านได้ที่ [วันปิยมหาราช 2569](/royal/piyamaharaj-day-2569-wreath-laying-dusit-palace/)

## ลำดับเหตุการณ์ พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี

| พ.ศ. (ค.ศ.) | เหตุการณ์ | ที่มา |
| --- | --- | --- |
| 20 มิ.ย. 2450 (1907) | ถ่ายภาพต้นแบบที่โรงหล่อในฝรั่งเศส | กรุงเทพมหานคร |
| 22 ส.ค. 2450 (1907) | ช่างปั้นแก้หุ่นที่สตูดิโอในกรุงปารีส | กรุงเทพมหานคร |
| 11 พ.ย. 2451 (1908) | วันเปิด พระบรมรูปทรงม้า ในงานพระราชพิธีรัชมังคลาภิเษก | กรมศิลปากร, หน่วยราชการในพระองค์ |
| 23 ต.ค. 2453 (1910) | พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จสวรรคต | หน่วยราชการในพระองค์ |
| 17 พ.ย. 2454 (1911) | ให้ประชาชนถวายบังคมพระบรมรูปทรงม้า ครั้งแรก ตรงกับวันพระราชพิธีฉัตรมงคล ในรัชกาลที่ 6 | กรมศิลปากร |
| ปีต่อมา | เปลี่ยนวันมาเป็น 23 ตุลาคม | กรมศิลปากร |
| 2555 (2012) | สำนักการโยธา กรุงเทพมหานคร บูรณะหินอ่อนและล้างขัดรูปหล่อ | กรุงเทพมหานคร |
| 2557 (2014) | กลุ่มประติมากรรมโลหะ สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร ปรับปรุงครั้งใหญ่ | กรุงเทพมหานคร |
| 11 พ.ย. 2569 (2026) | ครบ 118 ปี | นับจากวันเปิด |

![ภาพถ่ายเก่า พ.ศ. 2486 จากหนังสือภาพเมืองไทย](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-equestrian-statue-118-years-rama-5-1908/equestrian-statue-1943-old-photo.webp?v=3fd44ae0) _(ภาพ: สำนักนายกรัฐมนตรี / Wikimedia Commons (PD-Thailand))_

## มรดกที่เหลือถึงปัจจุบัน

ในวาระ พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี สิ่งที่อนุสาวรีย์นี้ทิ้งไว้มีมากกว่าตัวรูปหล่อ

- **วันปิยมหาราช 23 ตุลาคม** ประเพณีวางพวงมาลาที่ลานนี้ย้ายมาเป็นวันที่ 23 ตุลาคม ตั้งแต่ปีถัดจาก พ.ศ. 2454 ตามที่กรมศิลปากรบันทึก
- **จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย** เอกสารของกรุงเทพมหานครระบุว่าทุนตั้งโรงเรียนที่ต่อมาเป็นมหาวิทยาลัยมาจากเงินบริจาคส่วนที่เหลือจากการสร้าง
- **งานอนุรักษ์ที่ต่อเนื่อง** การบูรณะ พ.ศ. 2557 ของกรมศิลปากรระบุสาเหตุความเสียหายว่ามาจากฝุ่น ควันรถ ควันธูป คราบเทียน น้ำฝน แสงแดด และก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ แสดงว่าอนุสาวรีย์กลางเมืองต้องดูแลอย่างสม่ำเสมอ

นอกจากเรื่อง พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี แล้ว อ่านประวัติพื้นที่โดยรอบได้ที่ [ประวัติ พระราชวังดุสิต](/royal/dusit-palace-history/) [พระที่นั่งอนันตสมาคม](/royal/ananta-samakhom-throne-hall/) [เรื่องรัชกาลที่ 5](/royal/rama-5-chulalongkorn/) และเรื่องอื่นในหมวด[ประวัติศาสตร์](/history/)

## ภาพบันทึก

ภาพบันทึก พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี จากภาพเก่าและภาพถ่ายของผู้ใช้ Wikimedia Commons ภาพปกของเรื่อง พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี นี้ถ่ายยามเช้าเมื่อ ค.ศ. 2013

![ภาพถ่ายเก่า พระบรมรูปทรงม้า จากอัลบั้มของสถาบัน KITLV ไม่ระบุปีที่ถ่าย](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-equestrian-statue-118-years-rama-5-1908/equestrian-statue-kitlv-old-photo.webp?v=4819219e) _(ภาพ: ไม่ทราบผู้ถ่าย (KITLV) / Wikimedia Commons (CC BY 4.0))_
![ลานพระบรมรูปทรงม้า ยามค่ำ ภาพถ่าย พ.ศ. 2554](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-equestrian-statue-118-years-rama-5-1908/equestrian-statue-plaza-2011.webp?v=83a7792a) _(ภาพ: Wachararwish / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0))_
![พระบรมรูปทรงม้า ยามพลบค่ำ ภาพถ่ายเดือนธันวาคม พ.ศ. 2561](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-equestrian-statue-118-years-rama-5-1908/equestrian-statue-dec-2018.webp?v=81b356be) _(ภาพ: PEAK99 / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_

## คำถามที่พบบ่อย

### พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี นับจากวันไหน?

พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี นับจากวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2451 (ค.ศ. 1908) ซึ่งกรมศิลปากรบันทึกว่า พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จฯ เปิดด้วยพระองค์เอง จึงครบ 118 ปีในวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569

### พระบรมรูปทรงม้า สร้างขึ้นเพราะอะไร?

กรมศิลปากรระบุว่า พระบรมรูปทรงม้า สร้างขึ้นเนื่องในงานพระราชพิธีรัชมังคลาภิเษก ในมหามงคลสมัยที่ทรงครองแผ่นดินครบ 40 ปี ซึ่งยาวนานกว่าทุกพระองค์ เว็บไซต์หน่วยราชการในพระองค์ระบุว่า พระบรมวงศานุวงศ์ พ่อค้า คหบดี ปวงชนชาวไทยทุกหมู่เหล่า ร่วมใจกันรวบรวมเงินจัดสร้าง

### พระบรมรูปทรงม้า หล่อที่ไหน ใครเป็นผู้หล่อ?

ในวาระ พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี กรมศิลปากรระบุว่าจ้างบริษัท Susse Frères (Fondeur) ทำการหล่อที่ประเทศฝรั่งเศส ส่วนเอกสารของกรุงเทพมหานครระบุชื่อผู้ออกแบบและปั้นหล่อว่า Georges Saulo และ Clovis Masson และระบุว่ารูปหล่อทำด้วยสัมฤทธิ์ ขนาดใหญ่กว่าขนาดจริงหนึ่งเท่าครึ่ง

### ทำไมวันวางพวงมาลาที่ลาน พระบรมรูปทรงม้า เป็นวันที่ 23 ตุลาคม?

กรมศิลปากรบันทึกว่า มีพระบรมราชานุญาตให้ประชาชนถวายบังคมพระบรมรูปทรงม้า ครั้งแรกในวันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 ซึ่งตรงกับวันพระราชพิธีฉัตรมงคล ในรัชกาลที่ 6 ในปีต่อมามีการเปลี่ยนวันมาเป็นวันที่ 23 ตุลาคม และกลายเป็นพิธีสืบเนื่องจนถึงวันปิยมหาราชในปัจจุบัน ก่อนวาระ พระบรมรูปทรงม้า 118 ปี


## แหล่งอ้างอิง

- [วันนี้ในอดีต 11 พฤศจิกายน 2451](https://www.finearts.go.th/chantaburilibrary/view/37139-%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%99%E0%B8%B5%E0%B9%89%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%AD%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%95-11-%E0%B8%9E%E0%B8%A4%E0%B8%A8%E0%B8%88%E0%B8%B4%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%99-2451) — กรมศิลปากร (หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี)
- [พระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลวันปิยมหาราช](https://www.royaloffice.th/%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b8%9e%e0%b8%b4%e0%b8%98%e0%b8%b5-%e0%b9%81%e0%b8%a5%e0%b8%b0-%e0%b8%a3%e0%b8%b1%e0%b8%90%e0%b8%9e%e0%b8%b4%e0%b8%98%e0%b8%b5/%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b8%9e%e0%b8%b4%e0%b8%98%e0%b8%b5/%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b8%9e%e0%b8%b4%e0%b8%98%e0%b8%b5%e0%b8%a7%e0%b8%b1%e0%b8%99%e0%b8%9b%e0%b8%b4%e0%b8%a2%e0%b8%a1%e0%b8%ab%e0%b8%b2%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a-2/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [พระบรมราชานุสาวรีย์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (พระบรมรูปทรงม้า)](https://cpudgiportal.bangkok.go.th/portal/apps/storymaps/stories/a79cfd91b0694b7386a48f316946b7ff) — กรุงเทพมหานคร
- [11 พฤศจิกายน 2451 รัชกาลที่ 5 เสด็จฯ เปิด “พระบรมรูปทรงม้า”](https://radionarathiwat.prd.go.th/th/content/category/detail/id/9/iid/440834) — สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย จังหวัดนราธิวาส กรมประชาสัมพันธ์