# เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช และอเนกชาติภุชงค์: ประวัติ ขนาด และหน้าที่ในขบวนเรือ

> ประวัติ เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช โขนนาค 7 เศียร ลำปัจจุบันเริ่มใช้ พ.ศ. 2457 และเรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ สมัยรัชกาลที่ 5 ความหมายชื่อ ขนาด และหน้าที่

- ประเภท: อธิบาย · หมวด: Royal
- เผยแพร่: 2026-10-09T04:10:00.000Z · อัปเดต: 2026-10-09T04:10:00.000Z
- โดย: กองบรรณาธิการ THAI DATA, THAI DATA IT BUSINESS ENTERPRISE
- ที่มา: https://thaidata.co.th/royal/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/

## สรุปประเด็นสำคัญ

- **เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช** ลำแรกสร้างในรัชกาลที่ 3 ตามข้อมูลกรมศิลปากร ลำปัจจุบันสร้างใหม่ในรัชกาลที่ 6 และเริ่มใช้ครั้งแรกเมื่อ **14 เมษายน พ.ศ. 2457** ส่วนกองทัพเรือระบุว่าสำเร็จเมื่อ 15 เมษายน 2457
- โขนเรือเป็นรูปนาค **7 เศียร** ลำเรือภายนอกทาสีเขียว กลางลำเป็นบุษบกประดิษฐานพระพุทธรูปหรือผ้าพระกฐิน ใช้ฝีพาย **54 คน**
- **เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์** สร้างในรัชกาลที่ 5 (พ.ศ. 2411–2453) ลำเรือทาสีชมพู โขนลงรักปิดทองเป็นรูปนาคเล็ก ๆ จำนวนมาก ใช้ฝีพาย **61 คน**
- ในขบวนวันที่ **27 ตุลาคม 2567** เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช เป็นเรืออัญเชิญผ้าพระกฐิน และ เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ เป็นเรือที่ประทับของ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา และ สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าทีปังกรรัศมีโชติ มหาวชิโรตตมางกูร สิริวิบูลยราชกุมาร

เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช เป็น เรือพระที่นั่งกิ่ง ที่โขนเรือเป็นรูปนาค 7 เศียร ใช้ประดิษฐานพระพุทธรูปสำคัญหรือผ้าพระกฐิน ลำปัจจุบันสร้างในรัชกาลที่ 6 และเริ่มใช้เมื่อ 14 เมษายน พ.ศ. 2457 (ค.ศ. 1914) ส่วน เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ เป็น เรือพระที่นั่งรอง สร้างในรัชกาลที่ 5 โขนเรือปิดทองเป็นรูปพญานาคเล็ก ๆ จำนวนมาก ทั้งสองลำอยู่ในริ้วกลางของ ขบวนพยุหยาตราทางชลมารค

บทความนี้รวมประวัติเรือโขนนาคสองลำไว้ด้วยกัน เรียบเรียงจากข้อมูลของกรมศิลปากรและพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เรือพระราชพิธี เว็บไซต์ของกองทัพเรือ และข่าวในพระราชสำนักของหน่วยราชการในพระองค์ ตัวเลขที่สองหน่วยงานระบุไม่ตรงกันจะแสดงไว้ทั้งสองแบบ

## เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช และอเนกชาติภุชงค์ โดยสรุป

- **เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช** เป็น เรือพระที่นั่งกิ่ง โขนนาค 7 เศียร ลำเรือภายนอกทาสีเขียว กลางลำเป็นบุษบก ใช้ฝีพาย 54 คน
- **เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์** เป็น เรือพระที่นั่งรอง โขนเรือเชิดเรียว ปิดทองเป็นรูปนาคเล็ก ๆ ลำเรือภายนอกทาสีชมพู กลางลำมีราชบัลลังก์กัญญา ใช้ฝีพาย 61 คน
- **ตำแหน่งในขบวน** ทั้งสองลำอยู่ในริ้วกลาง ซึ่งเรียง เรือพระที่นั่ง จากหลังไปหน้า คือ อเนกชาติภุชงค์ นารายณ์ทรงสุบรรณ รัชกาลที่ 9 สุพรรณหงส์ และอนันตนาคราช
- **ที่เก็บ** พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เรือพระราชพิธี ริมคลองบางกอกน้อย กรุงเทพฯ

ภาพรวมของขบวนเรือทั้งหมดอยู่ในบทความ [กระบวนพยุหยาตราชลมารค](/royal/royal-barge-procession-history/)

![เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช ในการซ้อมขบวน วันที่ 9 ธันวาคม 2562](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anantanakkharat-barge-rehearsal-2562.webp?v=4ffc5578) _(ภาพ: Supanut Arunoprayote / Wikimedia Commons (CC BY 4.0))_

## ความหมายของชื่อ เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช

กรมศิลปากรอธิบายว่าชื่อ เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช มาจากคำสันสกฤต อนนฺตนาคราชะ ประกอบด้วย อนนฺตะ (ไม่สิ้นสุด นิรันดร) นาคะ (นาคหรืองู) และ ราชะ (เจ้านายหรือพระราชา) แปลได้ว่า อนันตะ ราชาแห่งนาคทั้งหลาย ในฮินดูปกรณัมปรัมปรา อนันตะคืองูเทพผู้มีพลังยิ่งใหญ่ รู้จักกันในชื่อ เศษะ หรืออาทิเศษะ บางคัมภีร์อธิบายว่าอนันตะมีชื่ออีกอย่างว่า วาสุกิ (ไทยเรียกวาสุกรี) ซึ่งมีเจ็ดเศียร

กรมศิลปากรเชื่อมชื่อเรือกับคติที่ว่า "พระเจ้าแผ่นดินของไทยเป็นอวตารของพระวิษณุลงมาเกิดบนโลกมนุษย์ ดังนั้นพระองค์จึงควรมีเรือพระที่นั่งเป็นพญาอนันตนาคราช" สอดคล้องกับเรื่องที่ พระวิษณุประทับบรรทมบนพญาอนันตนาคราช ในช่วงกาลดับสลายและเริ่มต้นการสร้างโลกและจักรวาลขึ้นใหม่

## ประวัติ เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช ลำแรกถึงลำปัจจุบัน

แหล่งข้อมูลบอกที่มาของลำแรกต่างกัน กรมศิลปากรระบุว่า เรือพระที่นั่งอนันตนาคราชลำแรกสร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 3 (พ.ศ. 2367–2394) แต่เริ่มใช้ในกระบวนพยุหยาตราชลมารคในสมัยรัชกาลที่ 4 (พ.ศ. 2394–2411) ในชื่อ เรือพระที่นั่งบัลลังก์อนันตนาคราช พิพิธภัณฑ์เสมือนจริงของกรมศิลปากรก็ระบุว่า พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้น ส่วนกองทัพเรือระบุว่าเรือนี้สร้างขึ้นตั้งแต่สมัย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

ลำปัจจุบันสร้างขึ้นใหม่ในสมัยรัชกาลที่ 6 (พ.ศ. 2453–2468) กรมศิลปากรระบุว่าเริ่มใช้ครั้งแรกเมื่อวันที่ 14 เมษายน พ.ศ. 2457 ส่วนกองทัพเรือระบุว่าการสร้างในสมัย พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว สำเร็จเมื่อวันที่ 15 เมษายน พ.ศ. 2457

![ภาพถ่ายเก่า เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช ลำเดิม บนแม่น้ำเจ้าพระยา ภาพถ่ายโดยจอห์น ทอมสัน พ.ศ. 2408](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anantanakkharat-barge-thomson-2408.webp?v=e51b0960) _(ภาพ: John Thomson / Wellcome Collection / Wikimedia Commons (CC BY 4.0))_

## รูปลักษณ์และขนาด เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช

กรมศิลปากรบรรยายว่าหัวเรือจำหลักรูปพญานาคเจ็ดเศียร ลงรักปิดทองประดับกระจก ท้องเรือภายในทาสีแดง ภายนอกทาสีเขียว กลางลำเรือเป็นบุษบกประดิษฐานพระพุทธรูปหรือผ้าพระกฐิน กองทัพเรือเรียกโขนเรือว่า "พญาอนันตนาคราช" หรือนาค 7 เศียร

| รายการ | กรมศิลปากร | กองทัพเรือ |
| --- | --- | --- |
| ความยาว | 44.85 เมตร | 42.95 เมตร |
| ความกว้าง | 2.58 เมตร | 2.95 เมตร |
| ความลึกถึงท้องเรือ | 87 เซนติเมตร | 0.76 เมตร |
| กินน้ำลึก | 31 เซนติเมตร | 0.31 เมตร |
| ฝีพาย | 54 คน | 54 คน |
| นายเรือ และนายท้าย | อย่างละ 2 คน | อย่างละ 2 คน |
| คนถือธงท้าย และพลสัญญาณ | อย่างละ 1 คน | อย่างละ 1 คน |
| คนถือฉัตร | 7 คน | ไม่ได้ระบุ |
| คนถือบังสูรย์ พัดโบก และพระกลด | 3 คน | ไม่ได้ระบุ |
| คนเห่เรือ | 1 คน | 1 คน |

![โขน เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช รูปนาค 7 เศียร ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เรือพระราชพิธี ภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2558](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anantanakkharat-barge-museum-2558.webp?v=65e0a8c6) _(ภาพ: S.narongphan / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_

## เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช ในพิธีสำคัญ

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เรือพระราชพิธี ระบุว่าโดยปรกติแล้ว เรือพระที่นั่งอนันตนาคราชใช้เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปสำคัญ หรือผ้าพระกฐินในกระบวนพยุหยาตราทางชลมารค กองทัพเรือระบุว่า โดยปกติจะใช้เป็นเรือพระที่นั่งรอง หรือเรือเชิญผ้าพระกฐิน หรือประดิษฐานบุษบกสำหรับพระพุทธรูปสำคัญ ตัวอย่างที่มีบันทึก ได้แก่

- **20 ตุลาคม 2525** ทอดบุษบกประดิษฐานพระชัยวัฒน์ รัชกาลที่ 1 ในกระบวนเรืออัญเชิญพระพุทธนวราชบพิตรไปยังกรุงเทพมหานคร ตามภาพที่พิพิธภัณฑ์เผยแพร่
- **12 ธันวาคม 2562** พระพุทธปฏิมาชัยวัฒน์ รัชกาลที่ 9 ประดิษฐานในบุษบกบน เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช ในขบวนเนื่องใน พระราชพิธีบรมราชาภิเษก
- **27–29 กรกฎาคม 2567** กองทัพเรือ ได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาต อัญเชิญเรือพระที่นั่ง 3 ลำ รวมทั้งลำนี้ จัดแสดงแบบผูกทุ่นที่ท่าราชวรดิฐ
- **27 ตุลาคม 2567** เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช เป็นเรืออัญเชิญผ้าพระกฐิน ในขบวนไปวัดอรุณราชวราราม

กองทัพเรือบันทึกว่าเคยมีการพิมพ์รูปเรือลำนี้ด้านหลังธนบัตร 20 บาท ซึ่งใช้ตั้งแต่ พ.ศ. 2514 และปัจจุบันเลิกพิมพ์แล้ว บทเห่เรือที่กล่าวถึงเรือลำนี้มีเช่น กาพย์เห่เรือพระนิพนธ์ใน เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ สำหรับงานบรมราชาภิเษกสมโภช พ.ศ. 2454 ว่า "เรืออนันตนาคราช กลาดหัวเสียดตัวเหยียดยาว ปากอ้าเขี้ยวตาพราว ราวนาคราชอาสน์นารายณ์"

![บุษบกอัญเชิญผ้าพระกฐิน ที่ท่าวัดอรุณราชวราราม วันที่ 27 ตุลาคม 2567](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anantanakkharat-barge-busabok-2567.webp?v=20802824) _(ภาพ: หน่วยราชการในพระองค์)_

## ความหมายของชื่อ เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์

กรมศิลปากรอธิบายว่าชื่อ เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ มาจากคำสันสกฤต อเนกะชาตะภุชงฺคะ แปลว่า งูหลากหลายชนิด สอดคล้องกับรูปโขนเรือที่ลงรักปิดทองมีลายรูปงูตัวเล็ก ๆ จำนวนมาก คำว่า ภุชงฺคะ มีความหมายเดียวกับ นาคะ กองทัพเรืออธิบายสั้นกว่าว่า อเนก หมายถึงจำนวนมาก และชาติภุชงค์ หมายถึงพญานาค

กรมศิลปากรตีความว่านาคตัวเล็ก ๆ จำนวนมากที่หัวเรือน่าจะหมายถึงนาคนับพันที่กำเนิดจากมหาฤษีกัศยปะและนางกัทรุ ซึ่งอาศัยอยู่ในโลกบาดาลที่เรียกว่า นาคโลก ตามคัมภีร์ปุราณะ

## ประวัติและรูปลักษณ์ เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์

เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ สร้างขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระปิยมหาราช รัชกาลที่ 5 (พ.ศ. 2411–2453) กองทัพเรือระบุว่าก่อนหน้านี้ไม่ปรากฏชื่อเรือลำนี้ เดิมจัดเป็น เรือพระที่นั่งศรี ในลำดับชั้นรอง ใช้ในการเสด็จพระราชดำเนินลำลอง ภายหลังจึงนำเข้า กระบวนพยุหยาตราชลมารค ในฐานะ เรือพระที่นั่งรอง และกองทัพเรือนับว่าเป็น เรือพระที่นั่งลำเดียวที่สร้างขึ้นในรัชกาลที่ 5

ลำเรือภายนอกทาสีชมพู ท้องเรือภายในทาสีแดง หัวเรือลงรักปิดทองลายรดน้ำเป็นรูปนาคตัวเล็ก ๆ จำนวนมาก กรมศิลปากรบรรยายราชบัลลังก์กัญญากลางลำว่า "ซึ่งเป็นที่ประทับเปลื้องเครื่องหรือเปลื้องพระชฎามหากฐินของพระเจ้าอยู่หัวก่อนเสด็จขึ้นหรือลงเรือพระที่นั่งอีกลำ"

| รายการ | กรมศิลปากร | กองทัพเรือ |
| --- | --- | --- |
| ความยาว | 45.67 เมตร | 45.50 เมตร |
| ความกว้าง | 2.91 เมตร | 3.15 เมตร |
| ความลึกถึงท้องเรือ | 91 เซนติเมตร | 1.11 เมตร |
| กินน้ำลึก | 46 เซนติเมตร | 0.46 เมตร |
| น้ำหนัก | 7.7 ตัน | ไม่ได้ระบุ |
| ฝีพาย | 61 คน | 61 คน |
| นายเรือ และนายท้าย | อย่างละ 2 คน | อย่างละ 2 คน |
| คนถือธงท้าย และพลสัญญาณ | อย่างละ 1 คน | อย่างละ 1 คน |
| คนถือฉัตร | 7 คน | ไม่ได้ระบุ |
| คนขานยาวหรือคนเห่ | 1 คน | 1 คน |

![เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ ด้านข้าง ในการซ้อมใหญ่ วันที่ 29 ตุลาคม 2550](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anekchat-bhujong-barge-side-2550.webp?v=fd8bad8a) _(ภาพ: Lerdsuwa / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0))_

## เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ ในพิธีสำคัญ

- **พ.ศ. 2454** ภาพถ่ายเก่าที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เรือพระราชพิธี เผยแพร่แสดงเรือลำนี้ทอดบัลลังก์กัญญาเป็นเรือพลับพลา ในขบวนเรือเนื่องใน พระราชพิธีบรมราชาภิเษก ของ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
- **20 ตุลาคม 2525** ทอดบุษบกประดิษฐานพระพุทธนิรันตราย ในกระบวนเรืออัญเชิญพระพุทธนวราชบพิตร
- **12 ธันวาคม 2562** เป็นหนึ่งใน เรือพระที่นั่ง 4 ลำของริ้วสายกลาง
- **27 ตุลาคม 2567** เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ เป็นเรือที่ประทับของ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา และ สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าทีปังกรรัศมีโชติ มหาวชิโรตตมางกูร สิริวิบูลยราชกุมาร

ในริ้วกลาง เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ อยู่หลังสุดของ เรือพระที่นั่ง ทั้งสี่ลำ ส่วน เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช อยู่หน้าสุด โดยมีเรือแตงโมหรือเรือกลองในของผู้บัญชาการกระบวนคั่นระหว่าง เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช กับเรือสุพรรณหงส์

## ลำดับเหตุการณ์ เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช และอเนกชาติภุชงค์

| พ.ศ. (ค.ศ.) | เหตุการณ์ |
| --- | --- |
| 2367–2394 (1824–1851) | สร้างเรืออนันตนาคราชลำแรกในรัชกาลที่ 3 ตามข้อมูลกรมศิลปากร |
| 2394–2411 (1851–1868) | เริ่มใช้ในกระบวนเรือในชื่อเรือบัลลังก์อนันตนาคราช |
| 2411–2453 (1868–1910) | สร้างเรืออเนกชาติภุชงค์ในรัชกาลที่ 5 |
| 2454 (1911) | เรืออเนกชาติภุชงค์เป็นเรือพลับพลาในขบวนรัชกาลที่ 6 |
| 2457 (1914) | เรืออนันตนาคราชลำปัจจุบันเริ่มใช้ 14 เมษายน |
| 2514 (1971) | ธนบัตร 20 บาทพิมพ์รูปเรืออนันตนาคราชด้านหลัง |
| 2517 (1974) | อู่เก็บเรือยกฐานะเป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เรือพระราชพิธี |
| 2525 (1982) | ทั้งสองลำทอดบุษบกในกระบวนเรือ 20 ตุลาคม |
| 2562 (2019) | อยู่ในริ้วสายกลางของขบวน 12 ธันวาคม |
| 2567 (2024) | อนันตนาคราชอัญเชิญผ้าพระกฐิน และอเนกชาติภุชงค์ เป็นเรือที่ประทับ ในขบวน 27 ตุลาคม |

## ภาพบันทึก

![เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช ในการซ้อมใหญ่ หน้า พระบรมมหาราชวัง วันที่ 15 ตุลาคม 2567](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anantanakkharat-barge-rehearsal-2567.webp?v=6a1cc3a9) _(ภาพ: ต้นจัง / Wikimedia Commons (CC BY 4.0))_
![เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช บนแม่น้ำเจ้าพระยา ภาพถ่ายเมื่อเดือนตุลาคม พ.ศ. 2530](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anantanakkharat-barge-2530.webp?v=f728c101) _(ภาพ: Boing! said Zebedee / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_
![เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช ในการซ้อมใหญ่ วันที่ 29 ตุลาคม 2550](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anantanakkharat-barge-2550.webp?v=e81240f9) _(ภาพ: Lerdsuwa / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0))_
![ภาพถ่ายเก่า โขนนาคหลายเศียรในโรงเก็บเรือ ภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2506](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anantanakkharat-barge-shed-2506.webp?v=d6acc735) _(ภาพ: Don Christie / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_
![ภาพถ่ายเก่า ครึ่งท้ายของ เรือพระที่นั่ง โดยจอห์น ทอมสัน พ.ศ. 2408](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anantanakkharat-barge-thomson-rear.webp?v=7e3c0bd6) _(ภาพ: John Thomson / Wellcome Collection / Wikimedia Commons (CC BY 4.0))_
![ภาพพิมพ์ เรือพระที่นั่ง ในหนังสือ The English Governess at the Siamese Court ค.ศ. 1873](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anantanakkharat-barge-engraving-1873.webp?v=72882bb1) _(ภาพ: Internet Archive Book Images / Wikimedia Commons (ไม่มีข้อจำกัดลิขสิทธิ์ที่ทราบ))_
![เศียรนาคของ เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช ระหว่างการซ่อมแซม ภาพถ่ายเมื่อ 26 ธันวาคม 2561](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anantanakkharat-barge-restoration-2561.webp?v=12ad6fda) _(ภาพ: Index Librorum Permissorum / Wikimedia Commons (CC0))_
![ลายจำหลักปิดทองบนลำ เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช ภาพถ่ายเมื่อ 26 ธันวาคม 2561](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anantanakkharat-barge-carving-2561.webp?v=d3846286) _(ภาพ: Index Librorum Permissorum / Wikimedia Commons (CC0))_
![โขน เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช และเรืออเนกชาติภุชงค์ ในพิพิธภัณฑ์ ภาพถ่ายเมื่อ 26 ธันวาคม 2561](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anantanakkharat-anekchat-bows-2561.webp?v=d7628c87) _(ภาพ: Index Librorum Permissorum / Wikimedia Commons (CC0))_
![โขน เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ ภาพถ่ายเมื่อ 26 ธันวาคม 2561](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anekchat-bhujong-barge-bow-2561.webp?v=ed7e7e3a) _(ภาพ: Index Librorum Permissorum / Wikimedia Commons (CC0))_
![โขน เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ ลายนาคเล็กปิดทอง ภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2558](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anekchat-bhujong-barge-museum-2558.webp?v=72a109ce) _(ภาพ: S.narongphan / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_
![ภาพ เรือพระที่นั่ง เทียบท่าวัด จากหนังสือที่พิมพ์ใน ค.ศ. 1904](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anekchat-bhujong-barge-1904.webp?v=7678562d) _(ภาพ: G. P. Putnam's Sons / Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ))_
![เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช ภาพจากกรมศิลปากร](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anantanakkharat-barge-fad-banner.webp?v=3666db6f) _(ภาพ: กรมศิลปากร)_
![เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ ภาพจากกรมศิลปากร](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/anantanakkharat-anekchat-bhujong-royal-barges/anekchat-bhujong-barge-fad-banner.webp?v=9a03e710) _(ภาพ: กรมศิลปากร)_

## มรดกที่เหลือถึงปัจจุบัน

เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช และ เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ เก็บรักษาและจัดแสดงที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เรือพระราชพิธี เลขที่ 80/1 ริมคลองบางกอกน้อย ถนนอรุณอัมรินทร์ เขตบางกอกน้อย กรุงเทพฯ กรมศิลปากร ขึ้นทะเบียนเรือพระที่นั่งต่างๆ ไว้เป็นมรดกของชาติ และยกฐานะอู่เก็บเรือเป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เมื่อ พ.ศ. 2517 เรือทั้งสองลำยังถูกนำลงน้ำเมื่อมีการจัดขบวน

ภาพ เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช ด้านหลังธนบัตร 20 บาทที่ใช้ตั้งแต่ พ.ศ. 2514 และบทเห่เรือหลายสมัยเป็นอีกส่วนหนึ่งที่บันทึกเรือลำนี้ไว้ อ่านประวัติ เรือพระที่นั่ง ลำอื่นได้ที่ [เรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์](/royal/suphannahong-royal-barge/) [เรือพระที่นั่งนารายณ์ทรงสุบรรณ รัชกาลที่ 9](/royal/narai-song-suban-royal-barge/) และหมวด [พระราชพาหนะ](/royal/royal-vehicles/)

## คำถามที่พบบ่อย

### เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช ใช้ทำอะไร?

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เรือพระราชพิธี ระบุว่าโดยปรกติแล้ว เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช ใช้เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปสำคัญ หรือผ้าพระกฐินใน กระบวนพยุหยาตราทางชลมารค ในขบวนวันที่ 27 ตุลาคม 2567 เรือลำนี้เป็นเรืออัญเชิญผ้าพระกฐิน

### เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช ลำปัจจุบันสร้างเมื่อไรและยาวเท่าไร?

กรมศิลปากรระบุว่า เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช ลำปัจจุบันสร้างใหม่ในรัชกาลที่ 6 และเริ่มใช้ครั้งแรกเมื่อ 14 เมษายน พ.ศ. 2457 ยาว 44.85 เมตร กว้าง 2.58 เมตร ส่วนกองทัพเรือระบุว่าสำเร็จเมื่อ 15 เมษายน 2457 ยาว 42.95 เมตร กว้าง 2.95 เมตร ทั้งสองแหล่งระบุว่าใช้ฝีพาย 54 คน

### ชื่อ อเนกชาติภุชงค์ หมายความว่าอะไร?

กรมศิลปากรอธิบายว่าชื่อนี้มาจากคำสันสกฤต อเนกะชาตะภุชงฺคะ แปลว่า งูหลากหลายชนิด สอดคล้องกับโขนเรือที่ลงรักปิดทองมีลายรูปงูตัวเล็ก ๆ จำนวนมาก คำว่า ภุชงฺคะ มีความหมายเดียวกับ นาคะ หรือนาค

### ชม เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช และเรืออเนกชาติภุชงค์ ได้ที่ไหน?

เรือทั้งสองลำจัดแสดงที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เรือพระราชพิธี เลขที่ 80/1 ริมคลองบางกอกน้อย ถนนอรุณอัมรินทร์ เขตบางกอกน้อย กรุงเทพฯ ซึ่งกรมศิลปากรดูแล และจะนำลงน้ำเมื่อมีการจัดขบวนพยุหยาตราทางชลมารค


## แหล่งอ้างอิง

- [เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช](https://www.finearts.go.th/museumroyalbarges/view/47588-%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%B1%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A) — กรมศิลปากร
- [เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์](https://www.finearts.go.th/museumroyalbarges/view/47587-%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%B1%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B8%AD%E0%B9%80%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%A0%E0%B8%B8%E0%B8%8A%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B9%8C) — กรมศิลปากร
- [เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช](https://www.navy.mi.th/ab60127cb1317236eff27b355ad66134) — กองทัพเรือ
- [เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์](https://www.navy.mi.th/a439bba3e5cf784d91fee58a603e44e0) — กองทัพเรือ
- [พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เรือพระราชพิธี](https://www.finearts.go.th/museumroyalbarges/view/9803-%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%A0%E0%B8%B1%E0%B8%93%E0%B8%91%E0%B8%AA%E0%B8%96%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B9%81%E0%B8%AB%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B9%80%E0%B8%B5%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%B5) — กรมศิลปากร
- [ประวัติความเป็นมา เรือพระราชพิธี : The Royal Barges Of Thailand](http://www.virtualmuseum.finearts.go.th/royalbarges/index.php/th/about-us.html) — กรมศิลปากร (พิพิธภัณฑ์เสมือนจริง เรือพระราชพิธี)
- [The tiered roofed shrine of the Suphannahong Royal Barge (บุษบกเรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์)](https://www.finearts.go.th/museumroyalbarges/view/45933-The-tiered-rooted-shrine-of-the-Suphanahong-Royal-Barge) — กรมศิลปากร (พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เรือพระราชพิธี)
- [พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินไปในการพระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลถวายผ้าพระกฐิน โดยขบวนพยุหยาตราทางชลมารค ณ วัดอรุณราชวราราม](https://www.royaloffice.th/28/10/2024/%e0%b8%96%e0%b8%a7%e0%b8%b2%e0%b8%a2%e0%b8%9c%e0%b9%89%e0%b8%b2%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%81%e0%b8%90%e0%b8%b4%e0%b8%99-%e0%b8%a7%e0%b8%b1%e0%b8%94%e0%b8%ad%e0%b8%a3%e0%b8%b8%e0%b8%93-2567/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [ข่าวในพระราชสำนัก วันพฤหัสบดี ที่ 12 ธันวาคม พ.ศ. 2562](https://www.royaloffice.th/12/12/2019/%e0%b8%a7%e0%b8%b1%e0%b8%99%e0%b8%9e%e0%b8%a4%e0%b8%ab%e0%b8%b1%e0%b8%aa%e0%b8%9a%e0%b8%94%e0%b8%b5-%e0%b8%97%e0%b8%b5%e0%b9%88-12-%e0%b8%98%e0%b8%b1%e0%b8%99%e0%b8%a7%e0%b8%b2%e0%b8%84%e0%b8%a1/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [นายกรัฐมนตรีตรวจความก้าวหน้าการเตรียมความพร้อมการจัดขบวนพยุหยาตราทางชลมารค](https://www.navy.mi.th/index.php/ayx9hnbfwss0) — กองทัพเรือ