# พระบรมมหาราชวัง: ประวัติตั้งแต่ พ.ศ. 2325 เขตพระราชฐาน 3 ชั้น วัดพระแก้ว และการเข้าชม

> พระบรมมหาราชวัง สร้างใน พ.ศ. 2325 รัชกาลที่ 1 เนื้อที่ 152 ไร่ 2 งาน แบ่ง 3 เขต มีวัดพระศรีรัตนศาสดาราม หมู่พระมหามณเฑียร และ พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท

- ประเภท: อธิบาย · หมวด: Royal
- เผยแพร่: 2026-10-08T18:27:00.000Z · อัปเดต: 2026-10-08T18:27:00.000Z
- โดย: กองบรรณาธิการ THAI DATA, THAI DATA IT BUSINESS ENTERPRISE
- ที่มา: https://thaidata.co.th/royal/grand-palace-history/

## สรุปประเด็นสำคัญ

- **พระบรมมหาราชวัง** สร้างขึ้นในรัชกาลที่ 1 ใน พ.ศ. 2325 และวันที่ **13 มิถุนายน 2325** เวลา 6 นาฬิกา 24 นาที ทรงประกอบพระราชพิธีปราบดาภิเษก และ เฉลิมพระราชมณเฑียร
- เมื่อแรกสร้างมีเนื้อที่ **132 ไร่** ในรัชกาลที่ 2 มีการขยายด้านทิศใต้อีก 20 ไร่ 2 งาน รวม **152 ไร่ 2 งาน** แบ่งเป็น เขตพระราชฐานชั้นนอก ชั้นกลาง และชั้นใน
- พระแก้วมรกตมาประดิษฐานในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดารามเมื่อวันที่ **22 มีนาคม 2327** และมี พระราชพิธีเปลี่ยนเครื่องทรงพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร ปีละ **3 ฤดู**
- หมู่พระมหามณเฑียร ใช้ใน พระราชพิธีบรมราชาภิเษก ส่วน พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท สร้างเสร็จและมี พระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร ใน พ.ศ. **2425** ปีที่กรุงรัตนโกสินทร์ครบ 100 ปี
- เปิดให้เข้าชมทุกวัน 8.30–16.30 น. จำหน่ายบัตร 8.30–15.30 น. คนไทยเข้าชมฟรีเมื่อแสดงบัตรประชาชน ชาวต่างชาติ **500 บาท**

พระบรมมหาราชวัง คือ พระราชนิเวศน์แห่งแรกในกรุงเทพมหานคร สร้างขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ใน พ.ศ. 2325 (ค.ศ. 1782) พร้อมการย้ายราชธานีมาฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา ปัจจุบันมีเนื้อที่ 152 ไร่ 2 งาน แบ่งเป็น 3 เขต และยังใช้ประกอบ พระราชพิธี สำคัญมาจนถึงวันนี้

บทความนี้รวบรวมประวัติ พระบรมมหาราชวัง จากหน้าข้อมูลของหน่วยราชการในพระองค์ บทความชุด "รอบรู้เรื่องวัง และสาระน่ารู้" เว็บไซต์ของ พระบรมมหาราชวัง ที่สำนักพระราชวังดูแล และกรมศิลปากร เรื่องของ พระที่นั่ง แต่ละองค์อย่างละเอียดแยกไว้ในบทความอื่นของ[หมวดนี้](/royal/palaces/)

## พระบรมมหาราชวัง: ข้อมูลสำคัญโดยสรุป

- ที่ตั้ง: ถนนหน้าพระลาน เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร ฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา
- สร้างใน พ.ศ. 2325 รัชกาลที่ 1 แม่กองก่อสร้างคือพระยาธรรมาธิกรณ์และพระยาวิจิตรนาวี
- วันที่ 13 มิถุนายน 2325 เวลา 6 นาฬิกา 24 นาที ทรงประกอบพระราชพิธีปราบดาภิเษก และ เฉลิมพระราชมณเฑียร
- เนื้อที่แรกสร้าง 132 ไร่ ขยายในรัชกาลที่ 2 อีก 20 ไร่ 2 งาน รวม 152 ไร่ 2 งาน
- แบ่งเป็น 3 เขต: เขตพระราชฐานชั้นนอก เขตพระราชฐานชั้นกลาง และ เขตพระราชฐานชั้นใน
- ภายในมีวัดพระศรีรัตนศาสดาราม (วัดพระแก้ว) ที่ประดิษฐานพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร หรือพระแก้วมรกต
- ผู้ดูแล: สำนักพระราชวัง ซึ่งเปิดให้ประชาชนเข้าชมทุกวัน

![พระบรมมหาราชวัง มองจากแม่น้ำเจ้าพระยา ภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2561](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/grand-palace-history/grand-palace-chao-phraya-view-2018.webp?v=687cfad9) _(ภาพ: Christophe95 / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_

## ทำไมจึงย้ายมาสร้างฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา

หน้าข้อมูลของหน่วยราชการในพระองค์ให้เหตุผลไว้สองข้อ ข้อแรก พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงเห็นว่า กรุงธนบุรีมีชัยภูมิไม่เหมาะสมเพราะมีลำน้ำผ่านกลางเมือง เรียกว่าเมืองอกแตก ข้าศึกสามารถรุกรานได้ง่าย ข้อที่สอง พระราชวังกรุงธนบุรี มีวัดขนาบสองด้าน คือวัดแจ้ง (วัดอรุณราชวราราม) และวัดท้ายตลาด (วัดโมลีโลกยาราม) จึงขยาย พระราชวัง ให้ใหญ่เหมือนเมื่อครั้งกรุงศรีอยุธยาไม่ได้

จึง โปรดเกล้าฯ ให้ย้ายเมืองหลวงมายังฝั่งตะวันออก พื้นที่ซึ่งจะสร้างวังเดิมเป็นที่อยู่ของชาวจีนภายใต้การดูแลของพระยาราชาเศรษฐี ชาวจีนกลุ่มนี้ย้ายไปตั้งหลักแหล่งใหม่ตั้งแต่คลองวัดสามปลื้ม (วัดจักรวรรดิ์) ถึงคลองวัดสามเพ็ง (วัดสัมพันธวงศ์) คือย่านเยาวราชในปัจจุบัน แล้วจึงตั้งพระยาธรรมาธิกรณ์และพระยาวิจิตรนาวีเป็นแม่กองในการก่อสร้าง พระบรมมหาราชวัง

ก่อนหน้านั้น พระแก้วมรกตซึ่งจะเป็นศูนย์กลางของวังใหม่อยู่ที่กรุงธนบุรีแล้ว หน่วยราชการในพระองค์บันทึกว่า เมื่อพุทธศักราช 2321 สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก ได้ ทรงอัญเชิญพระแก้วมรกตจากนครเวียงจันทน์มายังกรุงธนบุรี

## 13 มิถุนายน 2325: พิธีปราบดาภิเษกที่วังใหม่

วันที่ 13 มิถุนายน พ.ศ. 2325 เวลา 6 นาฬิกา 24 นาที อันเป็นมงคลฤกษ์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เสด็จพระราชดำเนินโดยขบวนพยุหยาตราทางชลมารคจากพระราชวังกรุงธนบุรี ข้ามแม่น้ำเจ้าพระยามายัง พระบรมมหาราชวัง ทรงประกอบพระราชพิธีปราบดาภิเษก และ เฉลิมพระราชมณเฑียร

อาคารชุดแรกคือ หมู่พระมหามณเฑียร ซึ่งหน่วยราชการในพระองค์บรรยายว่า หมู่พระมหามณเฑียรที่พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงสร้างขึ้นเป็นหมู่แรก ในพระบรมมหาราชวัง พร้อมกันนั้น โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้สร้างวัดไว้ในพระราชฐานสำหรับประดิษฐานพระแก้วมรกต และอัญเชิญพระแก้วมรกตข้ามฟากจากกรุงธนบุรีมาประดิษฐานในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม เมื่อวันจันทร์ ที่ 22 มีนาคม พุทธศักราช 2327

![ภาพจิตรกรรม "ไฟไหม้อินทราภิเศกมหาปราสาท" ภาพที่ 82 ในชุดภาพประวัติศาสตร์ที่มีโคลงประกอบ ซึ่งแต่งเมื่อ พ.ศ. 2430 เขียนขึ้นภายหลังเหตุการณ์](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/grand-palace-history/grand-palace-inthraphisek-fire-painting.webp?v=975a56e7) _(ภาพ: ไม่ปรากฏชื่อศิลปิน / Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ))_

ใน พ.ศ. 2332 เกิดเหตุที่กรมศิลปากรบันทึกไว้ว่า อัสนีบาตตกมาหน้าบันมุขเด็จพระที่นั่งอินทราภิเษก (ต่อมาถูกรื้อลงแล้วสร้างพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทขึ้นแทน) กรมศิลปากรระบุด้วยว่า เพลงยาวถวายพยากรณ์ (พ.ศ. 2332) เป็นพระนิพนธ์ของ สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท ในคราวที่เกิดอัสนีบาตครั้งนี้ [เว็บไซต์ของ พระบรมมหาราชวัง](https://www.royalgrandpalace.th/th/discover/architecture/2) เสริมว่า พระที่นั่ง องค์เดิมสร้างด้วยไม้ทั้งองค์และไฟไหม้ทั้งองค์ ส่วน พระที่นั่ง องค์ใหม่เป็นแบบจัตุรมุขยอดมหาปราสาท

## เนื้อที่ 152 ไร่ 2 งาน และ เขตพระราชฐาน 3 ชั้น

พระบรมมหาราชวัง เมื่อแรกสร้างมีเนื้อที่ 132 ไร่ ต่อมา พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงเห็นว่า เขตพระราชฐานชั้นใน ซึ่งเป็นที่ประทับสำหรับพระมเหสี พระราชเทวี เจ้าจอมและเจ้านายฝ่ายในมีความคับแคบ จึง โปรดเกล้าฯ ให้ขยายเนื้อที่ด้านทิศใต้ออกไปทางถนนท้ายวัง เพิ่มขึ้นอีก 20 ไร่ 2 งาน รวมเป็น 152 ไร่ 2 งาน

| เขต | สิ่งที่แหล่งทางการระบุว่าอยู่ในเขตนี้ |
| --- | --- |
| เขตพระราชฐานชั้นนอก | หอรัษฎากรพิพัฒน์ ริมกำแพงด้านทิศเหนือ ปัจจุบันเป็นพิพิธภัณฑ์ผ้า |
| เขตพระราชฐานชั้นกลาง | หอราชพิธีกรรม ด้านตะวันตก เยื้องหน้า พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ปัจจุบันเป็นพิพิธภัณฑ์วัดพระศรีรัตนศาสดาราม |
| เขตพระราชฐานชั้นใน | ที่อยู่ของพระมเหสี พระราชเทวี เจ้าจอม และเจ้านายฝ่ายใน ขยายไปทางทิศใต้ในรัชกาลที่ 2 |

![กำแพง พระบรมมหาราชวัง ด้านนอก และสวนริมถนน](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/grand-palace-history/grand-palace-outer-wall.webp?v=fc3cf21f) _(ภาพ: หน่วยราชการในพระองค์)_

บทความ "ประเพณีวัง" ของหน่วยราชการในพระองค์อธิบายการแบ่งอีกแบบหนึ่งว่า พระราชวัง แบ่งเป็น 2 ฝ่าย คือ ฝ่ายหน้าและฝ่ายใน ฝ่ายหน้าหญิงชายเข้าออกได้ตามสิทธิของตน ส่วนฝ่ายในเป็นที่รโหฐาน คือเป็นที่ ประทับ ส่วน พระองค์ ของ พระมหากษัตริย์ ชายอื่นจะเข้าไปไม่ได้ เว้นแต่เด็กชายกับชายที่มีเจ้าหน้าที่มณเฑียรบาลควบคุมเข้าไป

## วัดพระศรีรัตนศาสดาราม: วัดใน พระบรมมหาราชวัง

[เว็บไซต์ของ พระบรมมหาราชวัง](https://www.royalgrandpalace.th/th/discover/history) อธิบายว่าวัดพระศรีรัตนศาสดาราม หรือวัดพระแก้ว ซึ่งอยู่ใน พระบรมมหาราชวัง สร้างขึ้นตามโบราณราชประเพณีที่ถือสืบมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย เป็นพระอารามที่มีเฉพาะเขตพุทธาวาส จึงไม่มีพระสงฆ์จำพรรษา และมีศาลาราย 12 หลังด้านทิศใต้และทิศเหนือของพระอุโบสถ

พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร หรือพระแก้วมรกต เป็นพระพุทธรูปปางสมาธิ แกะสลักจากมณีสีเขียวเนื้อเดียวกันทั้งองค์ หน้าตักกว้าง 48.3 เซนติเมตร สูงตั้งแต่ฐานถึงยอดพระรัศมี 66 เซนติเมตร หลังอัญเชิญมาประดิษฐานแล้ว พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช พระราชทานนาม พระแก้วมรกตใหม่ว่า พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร อีกทั้ง มีพระราชศรัทธาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้สร้างเครื่องทรงสำหรับฤดูร้อนและเครื่องทรงสำหรับฤดูฝน ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 3 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้สร้างเครื่องทรงสำหรับฤดูหนาว ถวายเป็นพุทธบูชาอีกสำรับหนึ่ง

![พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร (พระแก้วมรกต) ในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/grand-palace-history/grand-palace-emerald-buddha.webp?v=b7c5953a) _(ภาพ: หน่วยราชการในพระองค์)_

กำหนดเปลี่ยน เครื่องทรง ตามที่หน่วยราชการในพระองค์บันทึกไว้มี 3 วัน

- วันแรม 1 ค่ำ เดือน 4 เปลี่ยนเครื่องทรงฤดูหนาวเป็นเครื่องทรงฤดูร้อน
- วันแรม 1 ค่ำ เดือน 8 เปลี่ยนเครื่องทรงฤดูร้อนเป็นเครื่องทรงฤดูฝน
- วันแรม 1 ค่ำ เดือน 12 เปลี่ยนเครื่องทรงฤดูฝนเป็นเครื่องทรงฤดูหนาว

## วัดพระแก้ว: พระอุโบสถ พระศรีรัตนเจดีย์ และพระระเบียง

ข้อมูลสถาปัตยกรรมบน[เว็บไซต์ของ พระบรมมหาราชวัง](https://www.royalgrandpalace.th/th/discover/architecture/1) ระบุรายละเอียดสิ่งก่อสร้างหลักในวัดไว้ดังนี้

- พระอุโบสถ: อาคารก่ออิฐถือปูนแบบไทยประเพณี สร้างเสร็จใน พ.ศ. 2327 ฐานประดับรูปครุฑยุดนาคหล่อสำริดปิดทอง 112 รูป บันไดทางขึ้นตั้งสิงห์สำริด 6 คู่
- พระศรีรัตนเจดีย์: เจดีย์แบบระฆังคว่ำ สูง 40 เมตร สร้างใน พ.ศ. 2398 รัชกาลที่ 4 เพื่อประดิษฐาน พระบรมสารีริกธาตุ ในรัชกาลที่ 5 มีการประดับกระเบื้องสีทองจากอิตาลีทันการสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 100 ปี ใน พ.ศ. 2425
- ปราสาทพระเทพบิดร: สร้างใน พ.ศ. 2399 เดิมชื่อพระพุทธปรางค์ปราสาท ปัจจุบันมีกำหนดเปิดเพื่อ ถวายบังคม พระบรมรูป ในวันสำคัญ เช่น 6 เมษายน
- พระมณฑป: สร้างแทนหอพระมณเฑียรธรรมองค์เดิมที่ไฟไหม้หลังการสังคายนาพระไตรปิฎกที่เสร็จใน พ.ศ. 2332
- พระระเบียงคด: จิตรกรรมฝาผนังเรื่องรามเกียรติ์ 178 ห้อง ห้องแรกเริ่มที่ด้านหน้าพระวิหารยอด
- พระอัษฎามหาเจดีย์: เจดีย์แบบปรางค์ 8 องค์ สร้างในรัชกาลที่ 1

![อาคารและพระเจดีย์ปิดทองบนฐานไพที ในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/grand-palace-history/grand-palace-wat-phra-kaew-terrace.webp?v=8fac0081) _(ภาพ: หน่วยราชการในพระองค์)_

## หมู่พระมหามณเฑียร: หมู่แรกที่สร้างใน พระบรมมหาราชวัง

หมู่พระมหามณเฑียร ใน พระบรมมหาราชวัง เกี่ยวข้องกับการขึ้นครองราชย์โดยตรง บทความ "ต้นขนุนไพศาลทักษิณ" ของหน่วยราชการในพระองค์อธิบายว่า พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน เป็นพระวิมานที่บรรทมของ สมเด็จพระมหา กษัตริยาธิราชเจ้าแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ตาม พระราชนิติธรรมประเพณี เมื่อ พระมหากษัตริย์ที่เสด็จขึ้นครองราชย์แต่ยังมิได้ทรงรับบรมราชาภิเษกตามโบราณราชประเพณี จะไม่ เสด็จประทับ ใน พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน ต้องจัดให้มี การพระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียรต่อเนื่องในการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ก่อน

พระที่นั่งไพศาลทักษิณ เป็นพระที่นั่งต่อเนื่องกับท้องพระโรงหน้า พระที่นั่งจักรพรรดิพิมานทางด้านเหนือ ภายในประดิษฐาน พระสยามเทวาธิราช และ พระที่นั่งอัฐทิศอุทุมพรราชอาสน์ ส่วนต้นขนุนที่ชาววังเรียกว่า "ขนุนไพศาล" ปลูกอยู่ภายนอกด้านตะวันตก ติดกำแพงหน้าหอพระธาตุมณเฑียร ตั้งแต่รัชกาลที่ 4

![ภาพถ่ายเก่า พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ถ่ายโดย Isidore van Kinsbergen เมื่อ พ.ศ. 2405](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/grand-palace-history/grand-palace-dusit-hall-1862.webp?v=c3236c1f) _(ภาพ: Isidore van Kinsbergen / KITLV, Leiden University Library / Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ))_

## พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท จักรีมหาปราสาท และอาคารอื่น

- พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท สร้างขึ้นแทน พระที่นั่งอินทราภิเษก ใช้ประดิษฐาน พระบรมศพ ตามประเพณีวังที่ว่า จะเชิญ พระบรมศพออกทางประตูสนามราชกิจ แห่ไปประดิษฐานในพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท
- พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ตัวอาคารแบบตะวันตก หลังคาแบบปราสาทไทย สร้างในรัชกาลที่ 5 และมี พระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร ใน พ.ศ. 2425 ปีที่กรุงรัตนโกสินทร์ครบ 100 ปี
- พระที่นั่งอาภรณ์ภิโมกข์ อาคารโถงขนาดเล็กหลังคายอดปราสาท สร้างด้วยไม้ทั้งหลังในรัชกาลที่ 4
- หอศาสตราคม ที่ซึ่งพระภิกษุ 2 รูปจากวัดชนะสงครามมาสวดพระปริตรทำน้ำมนต์ แล้วประพรมรอบ หมู่พระมหามณเฑียร ปัจจุบันกระทำในวันธรรมสวนะ
- พระที่นั่งบรมราชสถิตยมโหฬาร เดิมเป็น พระราชมณเฑียรที่ประทับของพระบาทสมเด็จ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ระหว่างพุทธศักราช 2413-2418 เป็นเวลา 5 ปี

![พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ใน พระบรมมหาราชวัง](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/grand-palace-history/grand-palace-dusit-maha-prasat.webp?v=49c33ebd) _(ภาพ: หน่วยราชการในพระองค์)_

![พระที่นั่งอาภรณ์ภิโมกข์ อาคารโถงขนาดเล็กหลังคายอดปราสาท](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/grand-palace-history/grand-palace-aphorn-phimok-pavilion.webp?v=65cb09a1) _(ภาพ: หน่วยราชการในพระองค์)_

## เขตพระราชฐานชั้นใน: ประเพณีวังและประตูวัง

เขตพระราชฐานชั้นใน ของ พระบรมมหาราชวัง เป็นที่อยู่ของฝ่ายใน ในรัชกาลที่ 5 สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ ได้ทรงตั้งกรมโขลนขึ้น สำหรับการปฏิบัติราชการฝ่ายใน กรมโขลนมีข้าราชการเป็นผู้หญิงล้วน หน้าที่คล้ายตำรวจนครบาล มีกองรักษาการณ์และยามประจำสี่แยกและประตูวัง

ประตูชั้นในของ พระบรมมหาราชวัง มีกติกาละเอียด ประตูด้านหน้าเปิดเวลา 06.00 น. และปิดเวลา 22.00 น. ประตูด้านหลังสำหรับข้าหลวงเปิดเวลา 06.00 น. และปิดเวลา 17.00 น. ผู้เข้าออกต้องก้าวข้ามธรณีประตู ห้ามเหยียบ และชายที่เข้าทางประตูใดต้องออกทางประตูนั้น ประตูสนามราชกิจเป็นประตูสำหรับติดต่อราชการยามค่ำ เดิมเรียกกันว่า "ประตูยามค่ำ"

บทความ "พระที่นั่งบรมราชสถิตยมโหฬาร" เล่าว่าสมัยก่อนฝ่ายในติดต่อภายนอกผ่านประตูด้านตะวันตก 2 ประตู คือประตูอนงคลีลา (ประตูดิน) และประตูยาตรากษัตรี ซึ่งเป็นประตูที่เจ้านายฝ่ายใน เสด็จออก เสด็จเข้า ส่วนบทความ "เรื่องเล่าในวัง" บันทึกว่า เมื่อพุทธศักราช 2452 มีการก่อสร้างการประปาขึ้นใน พระมหานคร รวมทั้งระบบส่งน้ำใน เขตพระราชฐานชั้นใน ด้วย ก่อนหน้านั้นฝ่ายในใช้น้ำฝนที่รองเก็บไว้ในโอ่งมังกรหรือโอ่งดิน

## สวนขวา สวนศิวาลัย และ พระที่นั่งบรมราชสถิตยมโหฬาร

บทความ "สวนขวา" ของหน่วยราชการในพระองค์เล่าว่า พื้นที่ด้านตะวันออกของ หมู่พระมหามณเฑียร ใน พระบรมมหาราชวัง เคยเป็นสวนสระตั้งแต่รัชกาลที่ 1 ในรัชกาลที่ 2 มีการสร้างสวนใหม่ที่เรียกว่า "สวนขวา" สระยาว 3 เส้น 4 วา กว้าง 2 เส้น 8 วา มีเก๋งแบบตึกฝรั่งและเก๋งจีนมากกว่าร้อยเก๋ง ต่อมาในรัชกาลที่ 3 ศิลาปูพื้นและเก๋งถูกรื้อไปบูรณะวัด เช่น วัดพระเชตุพลวิมลมังคลาราม ปัจจุบันพื้นที่นี้มี พระที่นั่งบรมพิมาน อยู่ตอนหน้า และสวนศิวาลัยที่มีพระพุทธรัตนสถานอยู่ตอนกลาง

![พระที่นั่งบรมพิมาน ใน พระบรมมหาราชวัง](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/grand-palace-history/grand-palace-borom-phiman-hall.webp?v=b4930537) _(ภาพ: หน่วยราชการในพระองค์)_

![พระพุทธรัตนสถาน ในสวนศิวาลัย ภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2556](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/grand-palace-history/grand-palace-buddha-rattana-sathan.webp?v=e40354b9) _(ภาพ: กสิณธร ราชโอรส / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0))_

พระที่นั่งบรมราชสถิตยมโหฬาร เมื่อแรกสร้างเป็น พระที่นั่ง 2 ชั้น ชั้นบนมีห้องเหลือง ห้องน้ำเงิน และห้องเขียว เมื่อสร้าง พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ยังไม่แล้วเสร็จ ห้องเหลืองใช้รับรองแขกผู้มีเกียรติ เช่น คิงคาละคาลัว ประมุขแห่งเกาะฮาวาย ซึ่งมาเยือนเมื่อพุทธศักราช 2423 อาคารปัจจุบันเป็นท้องพระโรงกว้างใหญ่ และเมื่อวันที่ 13 มิถุนายน 2549 ใช้เป็นที่ พระราชทานเลี้ยงพระกระยาหารค่ำ แก่ พระประมุข และ พระราชวงศ์ต่างประเทศ 26 ประเทศ ใน พระราชพิธีเฉลิมฉลองสิริราชสมบัติครบ 60 ปี

## พระราชพิธี ที่จัดใน พระบรมมหาราชวัง

พระบรมมหาราชวัง ยังเป็นที่ประกอบ พระราชพิธี และงานของแผ่นดินหลายประเภท ตามที่แหล่งทางการบันทึกไว้

- พระราชพิธีบรมราชาภิเษก: ในรัชกาลที่ 2 ตั้งพระมณฑปพระกระยาสนานสรงพระมุรธาภิเษก ที่พระลานข้างท้องพระโรงหน้า พระที่นั่งจักรพรรดิพิมานด้านตะวันออก เสด็จออกรับการถวายน้ำอภิเษก เครื่องเบญจราชกกุธภัณฑ์ ภายในพระที่นั่งไพศาลทักษิณ และทรงประกอบพระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร ณ พระที่นั่งจักรพรรดิพิมาน ตามราชประเพณี สืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน
- พระราชพิธีเปลี่ยนเครื่องทรงพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร ปีละ 3 ครั้งที่พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม
- การประดิษฐาน พระบรมศพ ที่ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท
- งาน พระราชทานเลี้ยงพระราชอาคันตุกะ ใน พ.ศ. 2549 ที่ พระที่นั่งบรมราชสถิตยมโหฬาร
- พระราชพิธีบวงสรวงพระสยามเทวาธิราช ในวันขึ้น 1 ค่ำ เดือน 5 ตามที่[หน่วยราชการในพระองค์](https://www.royaloffice.th/%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b8%9e%e0%b8%b4%e0%b8%98%e0%b8%b5-%e0%b9%81%e0%b8%a5%e0%b8%b0-%e0%b8%a3%e0%b8%b1%e0%b8%90%e0%b8%9e%e0%b8%b4%e0%b8%98%e0%b8%b5/%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b8%9e%e0%b8%b4%e0%b8%98%e0%b8%b5/%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b8%9e%e0%b8%b4%e0%b8%98%e0%b8%b5%e0%b8%9a%e0%b8%a7%e0%b8%87%e0%b8%aa%e0%b8%a3%e0%b8%a7%e0%b8%87%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%aa%e0%b8%a2-2/)บันทึกไว้

รายละเอียดการ เสด็จออก ในท้องพระโรงของ หมู่พระมหามณเฑียร อยู่ในบทความ [พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย](/royal/amarin-winitchai-throne-hall/) และการรับรองแขกเมืองอยู่ในบทความ [พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท](/royal/chakri-maha-prasat-throne-hall/)

## ลำดับเหตุการณ์สำคัญของ พระบรมมหาราชวัง

| พ.ศ. (ค.ศ.) | เหตุการณ์ |
| --- | --- |
| 2321 (1778) | อัญเชิญพระแก้วมรกตจากนครเวียงจันทน์มายังกรุงธนบุรี |
| 2325 (1782) | สร้าง พระบรมมหาราชวัง วันที่ 13 มิถุนายน พิธีปราบดาภิเษกและ เฉลิมพระราชมณเฑียร |
| 2327 (1784) | วันที่ 22 มีนาคม อัญเชิญพระแก้วมรกตมาประดิษฐานในพระอุโบสถ |
| 2332 (1789) | อัสนีบาตตกที่ พระที่นั่งอินทราภิเษก ต่อมาสร้าง พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ขึ้นแทน |
| 2352 (1809) | วันที่ 7 กันยายน รัชกาลที่ 1 เสด็จสวรรคต ณ พระที่นั่งไพศาลทักษิณ |
| รัชกาลที่ 2 | ขยายเขตชั้นในด้านทิศใต้ 20 ไร่ 2 งาน และสร้างสวนขวา |
| 2398 (1855) | สร้างพระศรีรัตนเจดีย์ |
| 2413–2418 (1870–1875) | รัชกาลที่ 5 ประทับ ที่ พระที่นั่งบรมราชสถิตยมโหฬาร |
| 2425 (1882) | พระราชพิธีเฉลิมพระราชมณเฑียร พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท และสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 100 ปี |
| 2452 (1909) | ก่อสร้างการประปา รวมทั้งระบบส่งน้ำใน เขตพระราชฐานชั้นใน |
| 2522–2525 (1979–1982) | บูรณปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่เพื่อสมโภชกรุงเทพมหานคร 200 ปี |
| 2549 (2006) | วันที่ 13 มิถุนายน งาน พระราชทานเลี้ยงพระราชอาคันตุกะ 26 ประเทศ |
| 2555 (2012) | วันที่ 9 พฤษภาคม เปิดพิพิธภัณฑ์ผ้าที่หอรัษฎากรพิพัฒน์ |
| 2567 (2024) | วันที่ 10 มกราคม ปรับเส้นทางเข้าชม และวันที่ 5 สิงหาคม ปิดพิพิธภัณฑ์วัดพระศรีรัตนศาสดารามเพื่อบูรณะ |

## การบูรณะครั้งใหญ่และพิพิธภัณฑ์ในวัง

[ข้อมูลพื้นที่ 3](https://www.royalgrandpalace.th/th/discover/architecture/3) บนเว็บไซต์ของ พระบรมมหาราชวัง ระบุว่า ใน พ.ศ. 2522 รัชกาลที่ 9 โปรดเกล้าฯ ให้ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเป็น ประธานกรรมการอำนวยการปฏิสังขรณ์วัดพระศรีรัตนศาสดารามและ พระบรมมหาราชวัง เพื่อเตรียมสมโภชกรุงเทพมหานครครบ 200 ปี ใน พ.ศ. 2525 ระหว่างการซ่อม ช่อฟ้า ใบระกา เศษกระเบื้องสีและกระจกสีที่รื้อลงมาและซ่อมไม่ได้ถูกเก็บรวบรวมไว้จัดแสดง จนเกิดเป็นพิพิธภัณฑ์วัดพระศรีรัตนศาสดาราม

พิพิธภัณฑ์นี้อยู่ในอาคารหอราชพิธีกรรม ใน พระบรมมหาราชวัง เป็นอาคารแบบตะวันตกสองชั้นที่เดิมเป็นโรงกษาปณ์สิทธิการ สร้างในรัชกาลที่ 5 เปิดอย่างเป็นทางการเมื่อวันศุกร์ที่ 7 พฤษภาคม 2525 และสำนักพระราชวังปิดการเข้าชมตั้งแต่วันจันทร์ที่ 5 สิงหาคม 2567 เพื่อบูรณะ ปรับปรุง และอนุรักษ์อาคารกับวัตถุภายใน

![วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ภาพถ่ายราวเดือนมีนาคม พ.ศ. 2506 ก่อนการบูรณะครั้งใหญ่](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/grand-palace-history/grand-palace-wat-phra-kaew-1963.webp?v=294d49b8) _(ภาพ: Don Christie / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_

อีกแห่งคือ พิพิธภัณฑ์ผ้าในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ที่หอรัษฎากรพิพัฒน์ ริมกำแพงด้านทิศเหนือของ พระบรมมหาราชวัง เปิดดำเนินการอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2555 เป็นแหล่งเรียนรู้เรื่องผ้าไทยและประวัติศาสตร์เครื่องแต่งกายของคนไทย พิพิธภัณฑ์นี้ยังใช้จัดนิทรรศการสำคัญ เช่น วันที่ 15 สิงหาคม 2568 สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเปิดนิทรรศการ “ชุดไทย:จากราชสำนัก สู่ราชนิยม” ที่นี่

## การเข้าชม พระบรมมหาราชวัง

ข้อมูลการเยี่ยมชมจากเว็บไซต์ของ พระบรมมหาราชวัง ที่สำนักพระราชวังดูแล ณ วันที่เขียนบทความ

- เวลาเปิดเข้าชม พระบรมมหาราชวัง: ทุกวัน 8.30–16.30 น. จำหน่ายบัตร 8.30–15.30 น.
- ค่าเข้าชม: คนไทยไม่เสียค่าใช้จ่ายโดยแสดงบัตรประชาชนที่ทางเข้า ชาวต่างชาติ 500 บาท บัตรใช้เข้าชมได้ทั้งวัง วัดพระศรีรัตนศาสดาราม และพิพิธภัณฑ์ผ้า
- ชาวต่างชาติซื้อบัตรล่วงหน้าทางเว็บไซต์ได้ไม่เกิน 1 เดือน เด็กสูงไม่เกิน 120 เซนติเมตรไม่เสียค่าเข้าชม บัตรออนไลน์คืนหรือเปลี่ยนไม่ได้ ตาม[คำถามที่พบบ่อย](https://www.royalgrandpalace.th/th/visit/faq)
- เครื่องบรรยายเสียง (Audio Guide) ราคา 200 บาท มี 8 ภาษา
- การเดินทาง: เรือด่วนเจ้าพระยาขึ้นที่ท่าช้าง (N9) หรือท่าเตียน (N8) หรือรถไฟใต้ดินสถานีสนามไชย ทางออก 1
- การแต่งกาย: ต้องสุภาพ ห้ามเสื้อไม่มีแขน เสื้อกล้าม กางเกงขาสั้น กางเกงขาสามส่วน กางเกงรัดรูป กระโปรงสั้น และชุดนอน
- ห้ามนำโดรนขึ้นบินเหนือบริเวณวัง

![ป้ายแสดงเครื่องแต่งกายที่ไม่อนุญาตสำหรับผู้เข้าชม ภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2555](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/grand-palace-history/grand-palace-dress-code-sign.webp?v=0835f27f) _(ภาพ: Sodacan / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0))_

## ภาพบันทึก

![พระบรมมหาราชวัง มองจากภูเขาทอง ภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2561](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/grand-palace-history/grand-palace-golden-mount-view.webp?v=d36497f8) _(ภาพ: Christophe95 / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_
![ประตูในกำแพง พระบรมมหาราชวัง ภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2561](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/grand-palace-history/grand-palace-gate-2018.webp?v=d7cafac2) _(ภาพ: Christophe95 / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_
![พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ยามค่ำ](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/grand-palace-history/grand-palace-dusit-hall-night.webp?v=55a7a42d) _(ภาพ: หน่วยราชการในพระองค์)_
![พระศรีรัตนเจดีย์ เจดีย์ปิดทองแบบระฆังคว่ำ และยักษ์ทวารบาล ในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/grand-palace-history/grand-palace-si-rattana-chedi.webp?v=b8d666b0) _(ภาพ: หน่วยราชการในพระองค์)_

## มรดกที่เหลือถึงปัจจุบัน

พระบรมมหาราชวัง วันนี้ยังคงใช้ประกอบ พระราชพิธี สำคัญ และเปิดให้ประชาชนเข้าชมทุกวัน สิ่งที่สืบมาจากรัชกาลต่าง ๆ ยังเห็นได้ ตั้งแต่ หมู่พระมหามณเฑียร ของรัชกาลที่ 1 พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท พระศรีรัตนเจดีย์ของรัชกาลที่ 4 พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ของรัชกาลที่ 5 จิตรกรรมรามเกียรติ์ 178 ห้องในพระระเบียง และพิพิธภัณฑ์ผ้าที่หอรัษฎากรพิพัฒน์

พระราชพิธีเปลี่ยนเครื่องทรงพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร ยังจัดปีละ 3 ครั้ง ส่วนประเพณีวังบางอย่าง เช่น การประพรมน้ำพระปริตรรอบ หมู่พระมหามณเฑียร ยังทำในวันธรรมสวนะ อ่านประวัติของผู้สร้าง พระบรมมหาราชวัง เพิ่มเติมได้ที่บทความ[รัชกาลที่ 1](/royal/rama-1-phutthayotfa-chulalok/) และ พระราชวัง แห่งอื่นใน[หมวดเดียวกัน](/royal/palaces/)

## คำถามที่พบบ่อย

### พระบรมมหาราชวัง สร้างเมื่อไรและใครเป็นผู้สร้าง?

พระบรมมหาราชวัง เป็น พระราชนิเวศน์แห่งแรกในกรุงเทพมหานคร สร้างขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ในปี พ.ศ. 2325 โดยมีพระยาธรรมาธิกรณ์และพระยาวิจิตรนาวีเป็นแม่กองในการก่อสร้าง และในวันที่ 13 มิถุนายน พ.ศ. 2325 ทรงประกอบพระราชพิธีปราบดาภิเษก และ เฉลิมพระราชมณเฑียร

### เขตพระราชฐาน ของ พระบรมมหาราชวัง แบ่งอย่างไร?

หน่วยราชการในพระองค์ระบุว่า พระบรมมหาราชวัง แบ่งเขตออกเป็น 3 ส่วน คือ เขตพระราชฐานชั้นนอก เขตพระราชฐานชั้นกลาง และ เขตพระราชฐานชั้นใน ซึ่งเป็นที่ประทับสำหรับพระมเหสี พระราชเทวี เจ้าจอมและเจ้านายฝ่ายใน ในรัชกาลที่ 2 เขตชั้นในคับแคบจึงขยายด้านทิศใต้อีก 20 ไร่ 2 งาน รวมเนื้อที่ทั้งสิ้น 152 ไร่ 2 งาน

### ทำไมวัดพระศรีรัตนศาสดารามใน พระบรมมหาราชวัง จึงไม่มีพระสงฆ์จำพรรษา?

เว็บไซต์ของ พระบรมมหาราชวัง อธิบายว่า วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เป็นพระอารามที่มีเฉพาะเขตพุทธาวาส จึงไม่มีพระสงฆ์จำพรรษา เช่นเดียวกับวัดมหาธาตุในวังหลวงสมัยสุโขทัย และวัดพระศรีสรรเพชญในวังหลวงสมัยอยุธยา และมีศาลาราย 12 หลังด้านทิศใต้และทิศเหนือของพระอุโบสถ

### เข้าชม พระบรมมหาราชวัง ได้เวลาใดและค่าเข้าชมเท่าไร?

เว็บไซต์ของ พระบรมมหาราชวัง ระบุว่า เปิดให้เข้าชมทุกวัน ตั้งแต่เวลา 8.30–16.30 น. และเปิดจำหน่ายบัตรตั้งแต่เวลา 8.30–15.30 น. คนไทยไม่เสียค่าเข้าชมโดยแสดงบัตรประชาชนที่ทางเข้า ชาวต่างชาติ 500 บาท และผู้เข้าชมต้องแต่งกายสุภาพ


## แหล่งอ้างอิง

- [พระบรมมหาราชวัง (ข้อมูลการเยี่ยมชม)](https://www.royaloffice.th/%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b8%a7%e0%b8%b1%e0%b8%87%e0%b9%81%e0%b8%a5%e0%b8%b0%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b8%99%e0%b8%b4%e0%b9%80%e0%b8%a7/%e0%b8%82%e0%b9%89%e0%b8%ad%e0%b8%a1%e0%b8%b9%e0%b8%a5%e0%b8%81%e0%b8%b2%e0%b8%a3%e0%b9%80%e0%b8%a2%e0%b8%b5%e0%b9%88%e0%b8%a2%e0%b8%a1%e0%b8%8a%e0%b8%a1/%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%9a%e0%b8%a3%e0%b8%a1%e0%b8%a1%e0%b8%ab%e0%b8%b2%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b8%a7%e0%b8%b1%e0%b8%87/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [ต้นขนุนไพศาลทักษิณ](https://www.royaloffice.th/14/07/2021/%e0%b8%95%e0%b9%89%e0%b8%99%e0%b8%82%e0%b8%99%e0%b8%b8%e0%b8%99%e0%b9%84%e0%b8%9e%e0%b8%a8%e0%b8%b2%e0%b8%a5%e0%b8%97%e0%b8%b1%e0%b8%81%e0%b8%a9%e0%b8%b4%e0%b8%93/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [ประเพณีวัง](https://www.royaloffice.th/22/06/2021/%e0%b8%9b%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b9%80%e0%b8%9e%e0%b8%93%e0%b8%b5%e0%b8%a7%e0%b8%b1%e0%b8%87/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [พระราชพิธีเปลี่ยนเครื่องทรงพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร](https://www.royaloffice.th/%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b8%9e%e0%b8%b4%e0%b8%98%e0%b8%b5-%e0%b9%81%e0%b8%a5%e0%b8%b0-%e0%b8%a3%e0%b8%b1%e0%b8%90%e0%b8%9e%e0%b8%b4%e0%b8%98%e0%b8%b5/%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b8%9e%e0%b8%b4%e0%b8%98%e0%b8%b5/%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b8%9e%e0%b8%b4%e0%b8%98%e0%b8%b5%e0%b9%80%e0%b8%9b%e0%b8%a5%e0%b8%b5%e0%b9%88%e0%b8%a2%e0%b8%99%e0%b9%80%e0%b8%84%e0%b8%a3%e0%b8%b7%e0%b9%88-2/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [พระที่นั่งบรมราชสถิตยมโหฬาร](https://www.royaloffice.th/18/03/2021/%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%97%e0%b8%b5%e0%b9%88%e0%b8%99%e0%b8%b1%e0%b9%88%e0%b8%87%e0%b8%9a%e0%b8%a3%e0%b8%a1%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b8%aa%e0%b8%96%e0%b8%b4%e0%b8%95%e0%b8%a2%e0%b8%a1/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [สวนขวา](https://www.royaloffice.th/25/03/2021/%e0%b8%aa%e0%b8%a7%e0%b8%99%e0%b8%82%e0%b8%a7%e0%b8%b2/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [เรื่องเล่าในวัง](https://www.royaloffice.th/21/04/2022/%e0%b9%80%e0%b8%a3%e0%b8%b7%e0%b9%88%e0%b8%ad%e0%b8%87%e0%b9%80%e0%b8%a5%e0%b9%88%e0%b8%b2%e0%b9%83%e0%b8%99%e0%b8%a7%e0%b8%b1%e0%b8%87/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท กรมพระราชวังบวรสถานมงคล รัชกาลที่ ๑ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์](https://www.finearts.go.th/main/result-search/36685) — กรมศิลปากร
- [สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเปิดนิทรรศการ “ชุดไทย:จากราชสำนัก สู่ราชนิยม”](https://www.royaloffice.th/17/08/2025/%e0%b8%aa%e0%b8%a1%e0%b9%80%e0%b8%94%e0%b9%87%e0%b8%88%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%81%e0%b8%99%e0%b8%b4%e0%b8%a9%e0%b8%90%e0%b8%b2%e0%b8%98%e0%b8%b4%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b9%80-10/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [ข้อมูลที่เป็นประโยชน์ (การเยี่ยมชม)](https://www.royalgrandpalace.th/th/visit/practical-information) — สำนักพระราชวัง (เว็บไซต์พระบรมมหาราชวัง)