# พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน: ประวัติ หมู่ พระที่นั่ง ไม้สักริมทะเลชะอำ และการบูรณะ

> พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ที่ชะอำ สร้าง พ.ศ. 2466–2467 ในรัชกาลที่ 6 อาคารไม้สักทอง 16 หลัง 3 หมู่ ขึ้นทะเบียนโบราณสถาน พ.ศ. 2524 และบูรณะคู่กับฟื้นฟูสันทราย

- ประเภท: อธิบาย · หมวด: Royal
- เผยแพร่: 2026-10-08T19:02:00.000Z · อัปเดต: 2026-10-08T19:02:00.000Z
- โดย: กองบรรณาธิการ THAI DATA, THAI DATA IT BUSINESS ENTERPRISE
- ที่มา: https://thaidata.co.th/royal/mrigadayavan-palace-history/

## สรุปประเด็นสำคัญ

- **พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน** เป็น พระราชฐาน ที่ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2466 สำหรับการเสด็จแปรพระราชฐานในฤดูร้อน
- กรมศิลปากรบันทึกว่าการก่อสร้างเริ่ม พ.ศ. 2466 เสร็จ พ.ศ. 2467 มีอาคาร 16 หลัง แบ่งเป็น 3 หมู่ เสาอาคารรวม 1,080 ต้น และบันได 25 แห่ง
- ประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 98 ตอนที่ 177 วันที่ 27 ตุลาคม 2524
- วันที่ 22 พฤศจิกายน 2563 ผู้บัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน รับพระราชทานโฉนดที่ดิน ค่ายพระราม 6 (พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน) เพิ่มเติมจากที่ได้ พระราชทาน เมื่อปี 2560

พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน เป็น พระราชฐาน ริมทะเลที่อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี ซึ่ง พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2466 (ค.ศ. 1923) สำหรับการเสด็จแปรพระราชฐานในฤดูร้อน กรมศิลปากรบันทึกว่าการก่อสร้างเสร็จใน พ.ศ. 2467 ปัจจุบันเป็นโบราณสถานที่ขึ้นทะเบียนแล้ว และเป็นพิพิธภัณฑ์ที่เกี่ยวกับ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

## พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน โดยสรุป

- ที่ตั้ง: ตำบลห้วยทรายเหนือ อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี อยู่ภายในค่ายพระราม 6 ริมชายฝั่งทะเล
- ผู้สร้าง: พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยมีเจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) เป็นผู้เลือกสถานที่และอำนวยการก่อสร้าง
- ช่วงเวลาก่อสร้าง: พ.ศ. 2466–2467 (ค.ศ. 1923–1924)
- ลักษณะ: หมู่อาคารไม้สักทอง ใต้ถุนสูง 16 หลัง แบ่งเป็น 3 หมู่ เชื่อมกันด้วยระเบียงไม้ที่มีหลังคาคลุม
- สถานะ: โบราณสถานที่ขึ้นทะเบียนตามราชกิจจานุเบกษา เล่ม 98 ตอนที่ 177 วันที่ 27 ตุลาคม 2524
- ผู้ดูแลปัจจุบัน: มูลนิธิ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ภายในพื้นที่ของกองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน

![อาคารไม้ใต้ถุนสูงและทางเดินใน พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ภาพถ่าย พ.ศ. 2550](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-heuristics-2007.webp?v=0f5f2812) _(ภาพ: Heuristics / Wikimedia Commons (Public domain))_

## ที่มาของการสร้างและการเลือกที่ตั้ง

ข้อมูลโบราณสถานของสำนักศิลปากรที่ 1 ราชบุรี กรมศิลปากร บันทึกว่า พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) เป็นผู้เลือกสถานที่และอำนวยการก่อสร้าง เพื่อเป็นที่ เสด็จแปรพระราชฐาน ในฤดูร้อน สถานที่ที่เลือกคือตำบลบางกรา แขวงเมืองเพชรบุรี และกระทรวงพระคลังมหาสมบัติจ่ายเงินให้กระทรวงมหาดไทยรับไปดำเนินการก่อสร้าง

ข้อมูลชุดเดียวกันระบุว่ามีการประกาศเปลี่ยนนามตำบลบางกราเป็นตำบลมฤคทายวัน เมื่อวันที่ 8 มิถุนายน 2466 และมีประกาศกำหนดอาณาเขตของ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ฉบับวันที่ 17 พฤษภาคม 2467 ดังนี้

- ด้านตะวันออก: ตามชายฝั่งทะเล ตั้งแต่วัดบางควายไปจดบ่อเคียะ ยาว 125 เส้น
- ด้านเหนือ: จากฝั่งทะเลยืนขึ้นไปถึงเขาเสวยกะปิ ยาว 190 เส้น
- ด้านใต้: จากฝั่งทะเลยืนขึ้นไปถึงเขาสามพระยา ยาว 175 เส้น
- ด้านตะวันตก: จากเขาเสวยกะปิถึงเขาสามพระยา ยาว 125 เส้น

ภายในอาณาเขตนี้ ส่วนที่เป็นเขต พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน จริง ๆ มีเฉพาะด้านหน้าที่ติดชายฝั่งทะเล ส่วนพื้นที่ที่ลึกเข้าไปจนจดเขาให้คงสภาพเป็นป่าเขา เพื่อให้สัตว์ทั้งปวงได้อยู่อาศัย และมีประกาศให้บริเวณดังกล่าวเป็นเขต พระราชทาน อภัยทานแก่สัตว์ ห้ามมิให้ผู้ใดทำร้ายสัตว์โดยเด็ดขาด

## การก่อสร้าง พ.ศ. 2466–2467 และ การเสด็จแปรพระราชฐาน

กรมศิลปากรบันทึกว่าการก่อสร้างเริ่มในปี พ.ศ. 2466 และเสร็จในปี พ.ศ. 2467 วัสดุก่อสร้างที่เป็นไม้ส่วนใหญ่นำมาจากกรุงเทพฯ โดยทำตัวไม้เป็นชิ้นแล้วนำมาประกอบเวลาก่อสร้าง บางส่วนน่าจะนำมาจากค่ายหลวงหาดเจ้าสำราญ หน้าภาษาอังกฤษของเทศบาลเมืองชะอำก็ระบุว่าใช้วัสดุจาก Hat Chao Samran Palace ที่รื้อลง

เมื่อการก่อสร้างเสร็จ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จแปรพระราชฐาน ประทับ ณ พระราชวัง แห่งนี้ ในปี พ.ศ. 2467 และ พ.ศ. 2468 ตามข้อมูลของกรมศิลปากร

ข่าวในพระราชสำนักวันที่ 28 มีนาคม 2560 บรรยายว่า พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน เป็นสถาปัตยกรรมแบบไทยประยุกต์เรือนไทยผสมยุโรป สร้างด้วยไม้สักทองทั้งหลัง และประกอบด้วย พระที่นั่ง สำคัญ 3 องค์ ที่มีทางเชื่อมต่อกันตลอด ส่วนพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครคีรี จัดให้ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน เป็นหนึ่งใน พระราชวัง 3 แห่งของจังหวัดเพชรบุรี ร่วมกับ พระนครคีรี และ พระรามราชนิเวศน์ (วังบ้านปืน)

![ศาลาริมทะเลของ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ภาพถ่าย พ.ศ. 2559](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-beach-pavilion-2016.webp?v=d9f7b7f0) _(ภาพ: Joe deSousa / Wikimedia Commons (CC0))_

## หมู่ พระที่นั่ง 3 หมู่ ของ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน

เทศบาลเมืองชะอำระบุว่า พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน เป็นหมู่อาคารพระที่นั่ง ขนาดใหญ่ 3 องค์ คือ พระที่นั่งสมุทรพิมาน พระที่นั่งพิศาลสาคร และ พระที่นั่งสโมสรเสวกามาตย์ กรมศิลปากรนับอาคารทั้งหมดได้ 16 หลัง แบ่งออกเป็น 3 หมู่ใหญ่ที่มีชื่อคล้องจองกัน

- หมู่ พระที่นั่งสมุทรพิมาน: ตั้งอยู่ทางทิศใต้ ประกอบด้วยห้องบรรทม หอเสวย ที่พักข้าราชบริพารใกล้ชิด และศาลาลงสรงฝ่ายใน ตั้งอยู่ริมทะเล
- หมู่ พระที่นั่งพิศาลสาคร: ตั้งอยู่ตรงกลาง ประกอบด้วยห้องพระบรรทม หอเสวย ที่พักข้าราชบริพารใกล้ชิด และศาลาลงสรงฝ่ายหน้า ตั้งอยู่ริมทะเล
- พระที่นั่งสโมสรเสวกามาตย์: ตั้งอยู่ทางทิศเหนือ เป็นโถงโปร่งเอนกประสงค์ ใช้เป็นท้องพระโรง ที่แสดงละคร และประกอบพิธีสำคัญต่าง ๆ

แหล่งทางการ 2 แหล่งระบุการใช้งานของหมู่ พระที่นั่งสมุทรพิมาน และหมู่ พระที่นั่งพิศาลสาคร ต่างกัน ข้อมูลโบราณสถานของกรมศิลปากรระบุว่าหมู่ พระที่นั่งสมุทรพิมาน เป็นที่พักของฝ่ายใน (ฝ่ายสตรี) และหมู่ พระที่นั่งพิศาลสาคร เป็นที่พักของฝ่ายหน้า (ฝ่ายชาย) ส่วนข่าวในพระราชสำนักวันที่ 28 มีนาคม 2560 ระบุว่าหมู่ พระที่นั่งสมุทรพิมาน เป็น ที่ประทับ ของ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว มีทางเชื่อมกับศาลาลงสรงฝ่ายหน้า และหมู่ พระที่นั่งพิศาลสาคร มีอาคารที่เดิมเป็นท้องพระโรงฝ่ายใน หอเสวยฝ่ายใน และทางเชื่อมกับศาลาลงสรงฝ่ายใน

![ภายในห้องโถงที่ผู้ถ่ายภาพระบุว่าเป็นท้องพระโรงของ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ภาพถ่าย พ.ศ. 2560](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-throne-hall-2017.webp?v=798f74d4) _(ภาพ: Dominic.choa / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_

## สถาปัตยกรรม ไม้สักทอง และใต้ถุนสูง

ข้อมูลโบราณสถานของกรมศิลปากรบรรยายลักษณะอาคารไว้ละเอียด สรุปได้ดังนี้

- หมู่อาคารไม้สักสองชั้น (ชั้นล่างเป็นใต้ถุนโล่ง ส่วนเทศบาลเมืองชะอำเรียกว่าอาคารชั้นเดียวใต้ถุนสูง) ตั้งหันหน้าขนานไปกับชายฝั่งทะเล ทุกหลังมีระเบียงไม้มีหลังคาคลุมเชื่อมต่อกัน
- ชั้นบนใช้ไม้สักทองทั้งสิ้น หลังคาแบบจั่วหรือ ทรงปั้นหยา มุงกระเบื้องว่าวซีเมนต์สีแดง มีกันสาดไม้สักทาสีแดงโดยตลอด
- ฝ้าเพดานเป็นแผ่นคอนกรีตที่เขียนลวดลายแบบยุโรป เฉพาะในห้องบรรทมและหอเสวยของหมู่ พระที่นั่งสมุทรพิมาน หมู่ พระที่นั่งพิศาลสาคร และสโมสรเสวกามาตย์
- ช่องระบายอากาศโดยรอบอาคารเป็นไม้ฉลุลายแบบอาร์ต เดโก (Art Deco) หน้าต่างเป็นบานเกล็ดไม้
- ห้องน้ำมีพื้นคอนกรีตเสริมบนพื้นไม้ และสุขภัณฑ์สั่งจากต่างประเทศ ภายในอาคารมีไฟฟ้าใช้ โดยมีโรงกำเนิดไฟฟ้าอยู่ใน พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน
- ชั้นล่างเป็นใต้ถุนโล่ง เสาตอม่อคอนกรีตเสริมเหล็กสี่เหลี่ยมขนาด 0.25 × 0.25 เมตร ยกเว้นสโมสรเสวกามาตย์ที่เป็นเสากลม
- เสาอาคารรวม 1,080 ต้น บันได 25 แห่ง และที่โคนเสา ผนัง และเชิงบันไดทำรางน้ำลึกประมาณ 1–2 นิ้ว เพื่อกันมดและแมลงขึ้นอาคาร

![ฝ้าเพดานเขียนลวดลายและโคมไฟใน พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ภาพถ่าย พ.ศ. 2561](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-ceiling-2018.webp?v=9743bd76) _(ภาพ: กสิณธร ราชโอรส / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_

## บ้านพักข้าราชบริพาร

นอกจากหมู่ พระที่นั่ง กรมศิลปากรบันทึกเรือนพักที่สร้างพร้อม พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ไว้อีกหลังหนึ่ง เป็นอาคารในกลุ่มที่พักผู้ติดตาม ซึ่งปัจจุบันเหลือเพียงหลังเดียว ตามผังการก่อสร้างเดิมคาดว่าน่าจะเป็นที่พักเสนาบดีมหาดไทย แต่ชาวบ้านเรียกสืบต่อกันมาว่า “บ้านเจ้าพระยาราม”

อาคารนี้ผสมผสานศิลปะตะวันตกกับตะวันออก เป็นอาคาร 2 ชั้นแบบเดียวกับ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ต่างกันที่โคนเสาไม่มีการหล่อน้ำ ตรงกลางด้านหน้าเป็นมุขครึ่งวงกลม สองข้างเป็นปีก มีบันไดโค้งคู่ด้านทะเล ผนังชั้นบนเป็นคอนกรีตบล็อกเซาะร่อง หลังคา ทรงปั้นหยา มุงกระเบื้องว่าวซีเมนต์สีแดง ภายในมีห้องโถง 1 ห้อง ห้องนอนใหญ่ 2 ห้อง ห้องเล็ก 3 ห้อง และห้องน้ำ 2 ห้อง ข้อมูลที่สำรวจเมื่อ พ.ศ. 2539 ระบุว่าอยู่ในสภาพชำรุด

![บ้านพักข้าราชบริพาร ในเขต พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ภาพจากข้อมูลโบราณสถานของกรมศิลปากร](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-fad-servant-house.webp?v=70eec733) _(ภาพ: สำนักศิลปากรที่ 1 ราชบุรี กรมศิลปากร)_

## จาก ที่ประทับ ฤดูร้อนสู่ค่ายพระรามหก

วารสารธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ของสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) ฉบับกรกฎาคม–ธันวาคม 2568 บันทึกว่า พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ถูกทิ้งร้างมากว่า 40 ปี ต่อมาในรัชกาลที่ 9 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดนใช้เป็นที่ตั้งศูนย์ฝึกการต่อต้านปราบปรามการก่อความไม่สงบ และได้นาม พระราชทาน ว่า “ค่ายพระรามหก”

หน้า พระราชกรณียกิจ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ของหน่วยราชการในพระองค์ บันทึกว่าเมื่อวันที่ 8 เมษายน 2517 เสด็จฯ ไปเยี่ยมค่ายมฤคทายวันของตำรวจตระเวนชายแดน

ปัจจุบันพื้นที่นี้เป็นที่ตั้งของกองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน ข่าวในพระราชสำนักวันที่ 30 พฤศจิกายน 2560 บันทึกว่า รักษาราชการแทนผู้บัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท รับพระราชทานโฉนดที่ดิน ใน พระปรมาภิไธย “ค่ายพระรามหก (พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน)” เนื้อที่ 1,244 ไร่ 24.2 ตารางวา เพื่อใช้เป็นสถานที่ทำงานของกองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน และพิพิธภัณฑ์ของ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว และเมื่อวันที่ 22 พฤศจิกายน 2563 ผู้บัญชาการตำรวจตระเวนชายแดน รับพระราชทานโฉนดที่ดิน เพิ่มอีก 275 ไร่ 3 งาน 57.20 ตารางวา

## การขึ้นทะเบียน พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน เป็นโบราณสถาน

กรมศิลปากรประกาศขึ้นทะเบียน พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน เป็นโบราณสถาน และประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 98 ตอนที่ 177 วันที่ 27 ตุลาคม 2524 พร้อมระวางแนวเขต ข้อมูลโบราณสถานของสำนักศิลปากรที่ 1 ราชบุรี ระบุพื้นที่ 31 ไร่ 1 งาน 62.5 ตารางวา ส่วนวารสารของ สผ. ระบุวันที่ของประกาศกรมศิลปากรว่า 2 กันยายน 2524 หน้า 3672 และพื้นที่ประมาณ 31 ไร่ 1 งาน 63.5 ตารางวา

กรมศิลปากรกำหนดอายุสมัยเป็นสมัยรัตนโกสินทร์ และจัดรูปแบบของแหล่งโบราณคดีเป็น พระราชวัง ข้อมูลภาคสนามของสำนักศิลปากรที่ 1 ราชบุรี สำรวจเมื่อ 22 สิงหาคม 2539 และบันทึกเมื่อ 27 สิงหาคม 2539

## การบูรณะ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน และการฟื้นฟูสันทรายชายหาด

วารสารของ สผ. ฉบับปี 2568 อธิบายว่า การบูรณะและจัดการพื้นที่ในระยะแรกแม้ทำด้วยความปรารถนาดี แต่ยังไม่เป็นไปตามหลักการอนุรักษ์ที่ถูกต้อง เช่น การทาสีอาคารโดยไม่คำนึงถึงสีดั้งเดิม การถมพื้นที่ด้วยดินจากที่อื่น และการขุดสระน้ำจำนวนมากที่ทำให้น้ำจืดในชั้นทรายระเหยและน้ำเค็มรุกเข้ามาแทน

การก่อสร้างรอดักทราย (Groin) กองหินใต้น้ำ (Break Water) และเขื่อนปากร่องน้ำ (Jetty) หน้า พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ในระยะหลังก็ส่งผลต่อระบบนิเวศชายหาดและการกัดเซาะในพื้นที่ข้างเคียง แนวทางปัจจุบันจึงเน้นวิธีธรรมชาติ (Nature-Based Solutions) เริ่มจากการรื้อถอนโครงสร้างแข็งที่เกินความจำเป็น กำจัดพืชต่างถิ่นและพืชรุกราน และฟื้นฟูพืชสันทรายท้องถิ่น เช่น ต้นพลองเหมือด ต้นเกด ต้นข่อย ต้นกระทิง ต้นหูกวาง และต้นมะพลับ

หน่วยงานที่ร่วมดำเนินการตามวารสารฉบับนี้ ได้แก่ กรมศิลปากร (การขึ้นทะเบียนและคำปรึกษาด้านการอนุรักษ์) กรมเจ้าท่า (การรื้อถอนรอดักทรายและเขื่อนกันคลื่น) กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กรมทรัพยากรน้ำบาดาล และกรมชลประทาน (การเติมน้ำจืดเพื่อลดความเค็มของชั้นน้ำใต้ดินที่คุกคามฐานรากอาคาร)

![ศาลาริมทะเลระหว่างงานซ่อมแซม มีนั่งร้านและผ้าคลุม ภาพถ่าย พ.ศ. 2562](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-restoration-2019.webp?v=95823d2d) _(ภาพ: Supanut Arunoprayote / Wikimedia Commons (CC BY 4.0))_

## มูลนิธิ พิพิธภัณฑ์ และการเข้าชม

ข่าวในพระราชสำนักวันที่ 28 มีนาคม 2560 ระบุว่า พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน อยู่ภายใต้การบริหารงานของมูลนิธิ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน วารสารของ สผ. อธิบายว่ามูลนิธิดูแลพื้นที่ให้เป็นพิพิธภัณฑ์ใน พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รวมถึงการฟื้นฟูและอนุรักษ์อาคารไม้ การฟื้นฟูป่าชายหาด และการบริหารพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาและหอพรรณไม้

วันที่ 10 กันยายน 2563 กรมศิลปากรจัดพิธีเปิดห้องสมุดในพิพิธภัณฑ์ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ผู้ช่วยรัฐมนตรีประจำกระทรวงวัฒนธรรมกล่าวว่า ที่นี่ “เป็นพิพิธภัณฑ์ที่ใช้จัดแสดงนิทรรศการที่เกี่ยวข้องกับ พระมหากษัตริย์ไทย เป็นสถานที่ท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ และมีความเหมาะสมเป็นแหล่งเรียนรู้” งานเดียวกันมีกิจกรรมโรงเรียนอนุรักษ์อาคารไม้ และการเยี่ยมชมอาคารปฏิบัติงานไม้เพื่อการอนุรักษ์

หน้าเว็บของเทศบาลเมืองชะอำให้ข้อมูลการเข้าชมว่า ปิดวันพุธ เปิดวันจันทร์–ศุกร์ 08.00–16.00 น. วันเสาร์ อาทิตย์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์ 08.00–17.00 น. ค่าเข้าชมคนละ 30 บาท และตั้งอยู่ในค่ายพระราม 6 ห่างจากสี่แยกไฟแดงชะอำไปทางใต้ประมาณ 9 กิโลเมตร ข้อมูลนี้เป็นข้อมูลบนเว็บไซต์ของเทศบาล ผู้ที่จะไปเยี่ยมชมควรตรวจสอบเวลาและค่าเข้าชมล่าสุดกับผู้ดูแลก่อน

![หมู่อาคารและสนามหญ้าของ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ภาพถ่าย พ.ศ. 2557](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-wide-2014.webp?v=5def0511) _(ภาพ: Manoonp / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0))_

## ลำดับเหตุการณ์

| พ.ศ. (ค.ศ.) | เหตุการณ์ |
| --- | --- |
| 2466 (1923) | เริ่มก่อสร้าง และมีการประกาศเปลี่ยนนามตำบลบางกราเป็นตำบลมฤคทายวัน (8 มิถุนายน 2466) |
| 2467 (1924) | การก่อสร้างเสร็จ มีประกาศกำหนดอาณาเขต (17 พฤษภาคม 2467) และ รัชกาลที่ 6 เสด็จแปรพระราชฐาน |
| 2468 (1925) | รัชกาลที่ 6 เสด็จแปรพระราชฐาน อีกครั้งตามข้อมูลกรมศิลปากร |
| 2517 (1974) | 8 เมษายน: สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จฯไปเยี่ยม ค่ายมฤคทายวันของตำรวจตระเวนชายแดน |
| 2524 (1981) | ขึ้นทะเบียนโบราณสถาน ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 98 ตอนที่ 177 (27 ตุลาคม 2524) |
| 2539 (1996) | สำนักศิลปากรที่ 1 ราชบุรี สำรวจและบันทึกข้อมูลโบราณสถาน (22 และ 27 สิงหาคม) |
| 2560 (2017) | 28 มีนาคม: สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงนำ คณะทูตานุทูตและคู่สมรสเยี่ยมชม; 30 พฤศจิกายน: โฉนดที่ดินใน พระปรมาภิไธย ค่ายพระรามหก |
| 2563 (2020) | 10 กันยายน: พิธีเปิดห้องสมุดในพิพิธภัณฑ์; 22 พฤศจิกายน: โฉนดที่ดินเพิ่ม 275 ไร่เศษ |
| 2564 (2021) | [25 พฤศจิกายน](https://www.royaloffice.th/?p=49606): สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงนำ นักเรียนนายร้อยโรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้าไปทัศนศึกษา |
| 2568 (2025) | สผ. เผยแพร่บทความการบูรณะและฟื้นฟูระบบนิเวศสันทรายชายหาดรอบ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน |

## ภาพบันทึก

![ห้องที่ผู้ถ่ายภาพระบุว่าเป็นห้องทำงานในรัชกาลที่ 6 ภาพถ่าย พ.ศ. 2560](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-study-room-2017.webp?v=2a5781b0) _(ภาพ: Dominic.choa / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_
![อาคารยาวและระเบียงไม้ของ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ภาพถ่าย พ.ศ. 2556](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-corridor-building-2013.webp?v=bb887b5c) _(ภาพ: Paul Cornelis / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_
![ภายในห้องโถงชั้นบน พื้นไม้และระเบียงลูกกรง ภาพถ่าย พ.ศ. 2556](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-hall-interior-2013.webp?v=570d10e9) _(ภาพ: Paul Cornelis / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_
![ทางเดินมีหลังคาเชื่อมระหว่างอาคาร ภาพถ่าย พ.ศ. 2556](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-covered-walkway-2013.webp?v=be7ff535) _(ภาพ: Paul Cornelis / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_
![ใต้ถุนโล่งและแนวเสาของอาคาร ภาพถ่าย พ.ศ. 2562](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-columns-2019.webp?v=73752b63) _(ภาพ: Supanut Arunoprayote / Wikimedia Commons (CC BY 4.0))_
![อาคารที่ผู้ถ่ายภาพระบุว่าเป็น Tea Room มีบันไดโค้งคู่ด้านหน้า ภาพถ่าย พ.ศ. 2562](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-tea-room-2019.webp?v=22901569) _(ภาพ: Supanut Arunoprayote / Wikimedia Commons (CC BY 4.0))_
![ภาพมุมกว้างด้านข้างของหมู่อาคาร ภาพถ่าย พ.ศ. 2560](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-side-view-2017.webp?v=1ac1ab82) _(ภาพ: Dominic.choa / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_
![อาคารที่ผู้ถ่ายภาพระบุว่าเป็นท้องพระโรง มุมภายนอก ภาพถ่าย พ.ศ. 2560](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-throne-hall-exterior-2017.webp?v=53208d57) _(ภาพ: Dominic.choa / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_
![บ่อน้ำในสวนริมทะเลของ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ภาพถ่าย พ.ศ. 2550](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-well-2007.webp?v=b28df3e9) _(ภาพ: HAH / Wikimedia Commons (CC BY 2.5))_
![ศาลาลงสรงริมชายหาด ภาพจากข้อมูลโบราณสถานของกรมศิลปากร](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-fad-bath-pavilion.webp?v=e3d91ce3) _(ภาพ: สำนักศิลปากรที่ 1 ราชบุรี กรมศิลปากร)_
![อาคารไม้ใต้ถุนสูงของ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ภาพถ่าย พ.ศ. 2556](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/mrigadayavan-palace-history/mrigadayavan-palace-building-2013.webp?v=6bb87745) _(ภาพ: Construc.kjn / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0))_

## มรดกที่เหลือถึงปัจจุบัน

- หมู่ พระที่นั่งสมุทรพิมาน หมู่ พระที่นั่งพิศาลสาคร และ พระที่นั่งสโมสรเสวกามาตย์ ซึ่งยังตั้งอยู่ริมทะเลชะอำในเขตค่ายพระราม 6
- บ้านพักข้าราชบริพาร (“บ้านเจ้าพระยาราม”) ซึ่งกรมศิลปากรบันทึกว่าเหลืออยู่หลังเดียว
- สถานะโบราณสถานที่ขึ้นทะเบียนตั้งแต่ พ.ศ. 2524 ภายใต้การกำกับของกรมศิลปากร
- พิพิธภัณฑ์และห้องสมุดในพิพิธภัณฑ์ ที่มูลนิธิ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ดูแล
- งานฟื้นฟูระบบนิเวศสันทรายชายหาดรอบ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ที่ สผ. เรียกว่าเป็นต้นแบบการอนุรักษ์

อ่าน พระราชประวัติ [พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว](/royal/rama-6-vajiravudh/) และบันทึก พระราชวัง อื่นในหมวด [พระราชวัง และ พระที่นั่ง](/royal/palaces/) เช่น [พระนครคีรี](/royal/phra-nakhon-khiri-palace-history/) และ [พระรามราชนิเวศน์](/royal/phra-ram-ratchaniwet-palace/)

## คำถามที่พบบ่อย

### พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน สร้างขึ้นเมื่อใดและในรัชกาลใด?

พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน เป็น พระราชฐาน ที่ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2466 สำหรับการเสด็จแปรพระราชฐานในฤดูร้อน กรมศิลปากรระบุว่าการก่อสร้างเสร็จใน พ.ศ. 2467

### พระที่นั่ง สำคัญใน พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน มีอะไรบ้าง?

เทศบาลเมืองชะอำระบุว่าเป็น หมู่อาคารพระที่นั่ง ขนาดใหญ่ 3 องค์ คือ พระที่นั่งสมุทรพิมาน พระที่นั่งพิศาลสาคร และ พระที่นั่งสโมสรเสวกามาตย์ สร้างด้วยไม้สักทอง ใต้ถุนสูง เชื่อมต่อกันด้วยระเบียงไม้ที่มีหลังคาคลุมตลอด

### ค่ายพระรามหก เกี่ยวข้องกับ พระราชนิเวศน์ อย่างไร?

วารสารของสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมบันทึกว่า พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ถูกทิ้งร้างกว่า 40 ปี ต่อมาในรัชกาลที่ 9 กองบัญชาการตำรวจตระเวนชายแดนได้ใช้พื้นที่เป็นศูนย์ฝึก และได้นาม พระราชทาน ว่า “ค่ายพระรามหก” ซึ่งยังเป็นที่ตั้งของ พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน จนปัจจุบัน

### พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานเมื่อใด?

กรมศิลปากรประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน และประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 98 ตอนที่ 177 วันที่ 27 ตุลาคม 2524 พื้นที่ประมาณ 31 ไร่เศษ ข้อมูลโบราณสถานของกรมศิลปากรระบุ 31 ไร่ 1 งาน 62.5 ตารางวา ส่วนวารสารของ สผ. ระบุ 31 ไร่ 1 งาน 63.5 ตารางวา


## แหล่งอ้างอิง

- [พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน](http://www.cha-amcity.go.th/site/index.php?option=com_content&view=article&id=58%3A2014-04-12-17-02-46&catid=42%3A2014-04-07-04-29-33&Itemid=92) — เทศบาลเมืองชะอำ จังหวัดเพชรบุรี
- [ข้อมูลโบราณสถานพระราชนิเวศน์มฤคทายวัน อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี](https://www.finearts.go.th/fad1/view/13880-%E0%B8%82%E0%B9%89%E0%B8%AD%E0%B8%A1%E0%B8%B9%E0%B8%A5%E0%B9%82%E0%B8%9A%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%93%E0%B8%AA%E0%B8%96%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%99%E0%B8%B4%E0%B9%80%E0%B8%A7%E0%B8%A8%E0%B8%99%E0%B9%8C%E0%B8%A1%E0%B8%A4%E0%B8%84%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99-%E0%B8%AD%E0%B8%B3%E0%B9%80%E0%B8%A0%E0%B8%AD%E0%B8%8A%E0%B8%B0%E0%B8%AD%E0%B8%B3-%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%AB%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%8A%E0%B8%A3%E0%B8%9A%E0%B8%B8%E0%B8%A3%E0%B8%B5) — สำนักศิลปากรที่ 1 ราชบุรี กรมศิลปากร
- [พิธีเปิดห้องสมุดในพิพิธภัณฑ์พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน](https://www.finearts.go.th/promotion/view/19920-%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%B5%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%AB%E0%B9%89%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B8%B8%E0%B8%94%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%A0%E0%B8%B1%E0%B8%93%E0%B8%91%E0%B9%8C%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%99%E0%B8%B4%E0%B9%80%E0%B8%A7%E0%B8%A8%E0%B8%99%E0%B9%8C%E0%B8%A1%E0%B8%A4%E0%B8%84%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99) — กรมศิลปากร
- [วันนี้ในอดีต : พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเปิดงาน “พระนครคีรี-เพชรบุรี”](https://www.finearts.go.th/pranakornkeereemuseum/view/48312-%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%99%E0%B8%B5%E0%B9%89%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%AD%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%95--%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9A%E0%B8%B2%E0%B8%97%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B9%87%E0%B8%88%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%A8%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%97%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%8A%E0%B8%B4%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A5%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%93-%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A7%E0%B8%8A%E0%B8%B4%E0%B8%A3%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%AB%E0%B8%B1%E0%B8%A7-%E0%B8%97%E0%B8%A3%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%87%E0%B8%B2%E0%B8%99--%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%99%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%84%E0%B8%B5%E0%B8%A3%E0%B8%B5-%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%8A%E0%B8%A3%E0%B8%9A%E0%B8%B8%E0%B8%A3%E0%B8%B5-) — พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครคีรี กรมศิลปากร
- [พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน ต้นแบบการอนุรักษ์และการฟื้นฟูระบบนิเวศสันทรายชายหาดอย่างยิ่งยืน](https://www.onep.go.th/%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%99%E0%B8%B4%E0%B9%80%E0%B8%A7%E0%B8%A8%E0%B8%99%E0%B9%8C%E0%B8%A1%E0%B8%A4%E0%B8%84%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99/) — สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
- [พระราชนิเวศน์มฤคทายวัน (วารสารธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ปีที่ 14 ฉบับที่ 2 กรกฎาคม–ธันวาคม 2568)](https://www.onep.go.th/wp-content/uploads/2025/12/mrigatayawan.pdf) — สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
- [พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินี เสด็จออก ณ พระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต พระราชทานพระบรมราชวโรกาสให้ คณะบุคคลต่าง ๆ เฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท](https://www.royaloffice.th/23/11/2020/%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%9a%e0%b8%b2%e0%b8%97%e0%b8%aa%e0%b8%a1%e0%b9%80%e0%b8%94%e0%b9%87%e0%b8%88%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b9%80%e0%b8%88%e0%b9%89%e0%b8%b2%e0%b8%ad%e0%b8%a2-36/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [พระราชกรณียกิจ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง](https://www.royaloffice.th/27/10/2025/%e0%b8%97%e0%b8%a3%e0%b8%87%e0%b9%80%e0%b8%9b%e0%b9%87%e0%b8%99%e0%b8%82%e0%b8%a7%e0%b8%b1%e0%b8%8d%e0%b9%81%e0%b8%a5%e0%b8%b0%e0%b8%81%e0%b8%b3%e0%b8%a5%e0%b8%b1%e0%b8%87%e0%b9%83%e0%b8%88/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [ข่าวในพระราชสำนัก วันอังคาร ที่ 28 มีนาคม พ.ศ.2560](https://www.royaloffice.th/28/03/2017/%e0%b8%a7%e0%b8%b1%e0%b8%99%e0%b8%ad%e0%b8%b1%e0%b8%87%e0%b8%84%e0%b8%b2%e0%b8%a3%e0%b8%97%e0%b8%b5%e0%b9%88-28-%e0%b8%a1%e0%b8%b5%e0%b8%99%e0%b8%b2%e0%b8%84%e0%b8%a1-%e0%b8%9e-%e0%b8%a8-2560/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [ข่าวในพระราชสำนัก วันพฤหัสที่ 30 พฤศจิกายน พ.ศ.2560](https://www.royaloffice.th/30/11/2017/%e0%b8%a7%e0%b8%b1%e0%b8%99%e0%b8%9e%e0%b8%a4%e0%b8%ab%e0%b8%b1%e0%b8%aa%e0%b8%97%e0%b8%b5%e0%b9%88-30-%e0%b8%9e%e0%b8%a4%e0%b8%a8%e0%b8%88%e0%b8%b4%e0%b8%81%e0%b8%b2%e0%b8%a2%e0%b8%99-%e0%b8%9e/) — หน่วยราชการในพระองค์