# พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี: พระราชวังเมืองละโว้ พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ และระบบน้ำ

> พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี คือ พระราชวังเมืองละโว้ ที่สร้างราว พ.ศ. 2209 มี พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ และระบบน้ำที่หาดูยาก วันนี้เป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ

- ประเภท: อธิบาย · หมวด: Royal
- เผยแพร่: 2026-10-22T13:59:00.000Z · อัปเดต: 2026-10-22T13:59:00.000Z
- โดย: กองบรรณาธิการ THAI DATA, THAI DATA IT BUSINESS ENTERPRISE
- ที่มา: https://thaidata.co.th/royal/narai-ratchaniwet-palace-lopburi/

## สรุปประเด็นสำคัญ

- **พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี** เดิมคือ พระราชวังเมืองละโว้ ซึ่งกรมศิลปากรระบุว่าสร้างขึ้น ราว **พ.ศ. 2209** (ค.ศ. 1666)
- พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ ตั้งอยู่ใน เขตพระราชฐานชั้นใน และเป็นที่ สมเด็จพระนารายณ์มหาราช เสด็จสวรรคต เมื่อวันที่ **11 กรกฎาคม พ.ศ. 2231** (ค.ศ. 1688)
- ใน รัชกาลที่ 3 ศิลาแลงของ พระที่นั่งสุทธาสวรรค์ ถูกรื้อไปก่อพระเจดีย์ที่วัดสระเกศ ตามข้อความที่กรมศิลปากรยกมา ปัจจุบันจึงเหลือเพียงส่วนฐาน
- งานประจำปีในวังเริ่มเมื่อ **พ.ศ. 2501** ในชื่อ "งานในวัง" เปลี่ยนเป็น "นารายณ์รำลึก" ใน พ.ศ. 2509 และ "งานแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์" ใน พ.ศ. 2522
- พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ ระบุว่าเปิดให้ชมนิทรรศการวันพุธ–อาทิตย์ **9.00–16.00 น.** (ตรวจเมื่อ 22 ต.ค. 2569)

**พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี** คือ พระราชวังเมืองละโว้ ที่กรมศิลปากรระบุว่าสร้างขึ้นราว พ.ศ. 2209 (ค.ศ. 1666) ภายในมี พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ ซึ่งเป็นที่ สมเด็จพระนารายณ์มหาราช เสด็จสวรรคต เมื่อ 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2231 วันนี้พื้นที่วังเป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ ที่เปิดให้ประชาชนเข้าชม

## พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี คืออะไร

ชาวลพบุรีเรียกที่นี่ว่า "วังนารายณ์" หรือเรียกสั้น ๆ ว่า "วัง" พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ บรรยายว่านอกจากจะเป็นโบราณสถานสำคัญคู่บ้านคู่เมืองแล้ว ยังเป็นสถานที่หลักของ งานแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ด้วย

ชื่อที่ใช้ทุกวันนี้มาจากสมัยรัตนโกสินทร์ หน้าองค์ความรู้ของพิพิธภัณฑ์ระบุว่า พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ ทรงบูรณะซ่อมแซมพระราชวังเมืองลพบุรี และได้พระราชทานนามใหม่ว่า "พระนารายณ์ราชนิเวศน์" ส่วนชื่อเดิมในเอกสารสมัยอยุธยาคือ พระราชวังเมืองละโว้ เรื่องราวของ พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี จึงต้องอ่านคู่กันทั้งสองชื่อ

![อาคารสีขาวหลังคาซ้อนชั้นภายในพระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี ภาพถ่ายเมื่อสิงหาคม 2018](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/narai-ratchaniwet-palace-lopburi/pc-palace-narai-white-hall-2018.webp?v=6683ba1c) _(ภาพ: Supanut Arunoprayote / Wikimedia Commons (CC BY 4.0))_

## ทำไม สมเด็จพระนารายณ์มหาราช โปรดเมืองลพบุรี

หลักฐานที่กรมศิลปากรรวบรวมไว้ทั้งพงศาวดารและบันทึกของชาวต่างชาติระบุในทำนองเดียวกันว่า พระองค์ทรงโปรดที่จะประทับ ณ เมืองลพบุรี มากกว่าที่พระนครศรีอยุธยา ตัวอย่างที่พิพิธภัณฑ์ยกมา ได้แก่

- **จดหมายเหตุฟอร์บัง** ของเชวาลอเอร์ เดอะ ฟอร์บัง เล่าว่า เมืองละโว้เป็นที่ประทับในชนบท และ เสด็จไปพระนครศรีอยุธยา เป็นครั้งคราว ซึ่งห่างกันประมาณเจ็ดร้อยเส้น
- **นิโกลาส์ แชร์แวส** นักเดินทางชาวฝรั่งเศสที่อยู่ในสยามช่วง พ.ศ. 2224–2229 บันทึกว่า พระเจ้าแผ่นดินพระองค์นี้ทรงโปรดปรานเมืองนี้มาก และ ทรงเอาพระทัยใส่สร้างให้สวยงามเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ
- **พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา** กล่าวว่า พระองค์เสด็จอยู่ ณ เมืองลพบุรีในเหมันตฤดู (ฤดูหนาว) และคิมหันตฤดู (ฤดูร้อน)

พิพิธภัณฑ์จึงสรุปว่า พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ ไม่ได้เป็นเพียงอาคารที่สร้างในรัชกาลนั้น แต่ยังเป็น พระที่นั่งที่พระองค์เสด็จมาประทับมากที่สุดตลอดรัชกาลของพระองค์

## พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ ใน พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี

พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ เป็นหนึ่งในพระที่นั่งองค์สำคัญภายในพระนารายณ์ราชนิเวศน์ ตั้งอยู่ใน เขตพระราชฐานชั้นใน และ สร้างขึ้นในคราวเดียวกับการสร้างพระราชวังเมืองละโว้ ชื่อนี้เป็นชื่อเดิมตั้งแต่ครั้งแรกสร้าง ซึ่งกรมศิลปากรอ้างทั้งพงศาวดารและ โครงเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ของหลวงศรีมโหสถ กวีร่วมสมัย ที่พรรณนาว่า พระที่นั่งดุสิตสวรรค์ธัญญมหาปราสาท ขนาบข้างซ้ายขวาด้วย พระที่นั่งจันทรพิศาล และ พระที่นั่งสุทธาสวรรย์

จากบันทึกของชาวต่างชาติและเอกสารไทย พิพิธภัณฑ์สรุปลักษณะเดิมไว้ดังนี้

- หลังคาประดับกระเบื้องเคลือบสีเหลือง
- ที่มุมทั้งสี่มีสระน้ำใหญ่สี่สระ มีกระโจมคลุม
- สระด้านขวามี "เขามอ" หรือภูเขาจำลอง มีพรรณไม้เขียวชอุ่ม และธารน้ำแจกจ่ายน้ำให้สระทั้งสี่
- มีอาคารขนาดเล็กขนาบซ้ายขวา และน้ำพุอ่างแก้วทางทิศเหนือและทิศใต้
- ด้านหลังเป็นตึกแถวยาวที่พักของข้าราชบริพารฝ่ายใน

![ซากอาคารและสระน้ำภายในพระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี ภาพถ่ายเมื่อมกราคม 2015](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/narai-ratchaniwet-palace-lopburi/pc-palace-narai-ruins-pond-2015.webp?v=3d9b3d8d) _(ภาพ: Mr.Peerapong Prasutr / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_

## ระบบน้ำใน พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี

หน้าองค์ความรู้ตอนที่ 3 ระบุว่าระบบการจัดการน้ำเป็นจุดเด่นของ พระราชวังเมืองลพบุรี โดยได้รับการออกแบบระบบประปาจากวิศวกรชาวอิตาลีและฝรั่งเศส ร่องรอยที่ยังเห็นได้ใน พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี มีดังนี้

| หลักฐาน | สิ่งที่พบ |
| --- | --- |
| รางน้ำและอ่างน้ำ | รางน้ำบนฐานด้านทิศเหนือ ตะวันออก และใต้ กับอ่างน้ำสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่มีรางน้ำล้อมรอบ |
| ท่อระบายน้ำ | ท่อดินเผาวางตั้งฉากกับพื้น ปลายท่อหันออกนอกอาคาร วางเป็นช่วงขนานกับรางน้ำ |
| น้ำพุ (สันนิษฐาน) | ท่อโลหะขนาดประมาณ 2 เซนติเมตรฝังกลางอ่างน้ำด้านตะวันออกและใต้ |
| พระปรัศว์ | อาคารเล็กขนาบสองข้าง ภายในมีอ่างน้ำราว 1 x 1.5 เมตร กรุหินอ่อนรอบอ่าง |

พิพิธภัณฑ์ยังอ้างงานวิชาการที่สันนิษฐานว่าการจัดผังและระบบน้ำแบบนี้อาจรับวิทยาการจากสถาปัตยกรรมอินโด-เปอร์เซีย โดยเทียบกับ Hasht Behesht ในอิหร่าน และ Shalimar Garden ในอินเดีย ข้อนี้เป็นข้อสันนิษฐานของนักวิชาการ ไม่ใช่ข้อยุติ

## พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี หลัง พ.ศ. 2231

กรมศิลปากรเล่าว่าหลังการสวรรคต พระราชวังเมืองลพบุรี และอาคารอื่นในรัชกาล เช่น บ้านวิชาเยนทร์และวัดสันเปาโล ถูกทิ้งร้างไร้การดูแล ความเสียหายเพิ่มขึ้นอีกในสมัย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 แห่งราชวงศ์จักรี ซึ่ง มีพระราชประสงค์ศิลาแลงมาก่อพระเจดีย์ที่วัดสระเกศ ข้อความในเอกสารที่พิพิธภัณฑ์ยกมาเล่าว่ามีผู้มารื้อ พระที่นั่งสุทธาสวรรค์ ขนศิลาแลงไปด้วย ปัจจุบันจึงเหลือเพียงส่วนฐาน

ต่อมาในรัชกาลที่ 4 พระราชวัง ได้รับการบูรณะและได้ชื่อใหม่ ส่วนในยุคปัจจุบัน พื้นที่วังกลายเป็นที่จัดงานประจำปีของเมือง หน้า "วังนารายณ์คู่บ้าน" ระบุว่างานเริ่มเมื่อ พ.ศ. 2501 (ค.ศ. 1958) ในชื่อ "งานในวัง" จัดช่วงต้นฤดูหนาวหลังฤดูเก็บเกี่ยว มีลิเกบริเวณตึกพระเจ้าเหาและมวยคาดเชือกใต้ต้นก้ามปู

เจ้าหน้าที่พิพิธภัณฑ์เล่าไว้ในหน้าเดียวกันว่างานยุคแรกมีลักษณะคล้ายงานวัด ชาวบ้านออกร้านขายของกินอย่างขนมไทย ถั่วต้ม อ้อยควั่น ขนมตังเม น้ำตาลปั้น และสายไหม ผู้มาเที่ยวงานในช่วงแรกแต่งกายตามสมัยนิยม ยังไม่นิยมแต่งชุดไทยย้อนยุคเหมือนปัจจุบัน และเคยนำชิงช้าสวรรค์มาตั้งบริเวณโรงช้างหลวงอยู่ไม่กี่ครั้งก่อนเลิกไป เรื่องเล่าเหล่านี้ทำให้เห็นว่าวังเก่าแห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงโบราณสถาน แต่ผูกพันกับชีวิตของคนในเมืองมาหลายสิบปี

## ลำดับเหตุการณ์ พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี

ตารางนี้สรุปเหตุการณ์สำคัญของ พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี ตามหน้าองค์ความรู้ของกรมศิลปากร

| ปี | เหตุการณ์ |
| --- | --- |
| ราว พ.ศ. 2209 (ค.ศ. 1666) | สร้าง พระราชวังเมืองละโว้ และ พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ |
| พ.ศ. 2224–2229 | นิโกลาส์ แชร์แวส อยู่ในสยามและบันทึกรายละเอียดของ พระราชวัง |
| 11 ก.ค. พ.ศ. 2231 (ค.ศ. 1688) | สมเด็จพระนารายณ์มหาราช เสด็จสวรรคต ณ พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ จากนั้น พระราชวัง ถูกทิ้งร้าง |
| รัชกาลที่ 3 | ศิลาแลงของ พระที่นั่งสุทธาสวรรค์ ถูกรื้อไปใช้ที่วัดสระเกศ |
| รัชกาลที่ 4 | ทรงบูรณะซ่อมแซมพระราชวังเมืองลพบุรี และได้พระราชทานนามใหม่ว่า พระนารายณ์ราชนิเวศน์ |
| พ.ศ. 2501 (ค.ศ. 1958) | เริ่ม "งานในวัง" งานประจำปีในพระนารายณ์ราชนิเวศน์ |
| พ.ศ. 2509 (ค.ศ. 1966) | เปลี่ยนชื่องานเป็น "นารายณ์รำลึก" |
| พ.ศ. 2522 (ค.ศ. 1979) | ใช้ชื่อ "งานแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์" มาจนปัจจุบัน |

## ข้อมูลการเข้าชม พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี

ข้อมูลนี้ตรวจจากเว็บไซต์ของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ (กรมศิลปากร) เมื่อวันที่ 22 ตุลาคม 2569 และอาจเปลี่ยนได้ ควรตรวจสอบก่อนเดินทางทุกครั้ง ผู้ที่จะไป พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี ควรเผื่อเวลาเดินชมทั้งเขตซากอาคารและอาคารจัดแสดง

- **วันและเวลา**: ชมนิทรรศการได้ทุกวันพุธ–วันอาทิตย์ 9.00–16.00 น. ยกเว้นวันหยุดนักขัตฤกษ์
- **ติดต่อ**: แชต Facebook ของพิพิธภัณฑ์ หรือโทร 036 411 458
- **ที่ตั้ง**: ถนนสรศักดิ์ ตำบลท่าหิน อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี 15000
- **ค่าเข้าชม**: หน้าที่เราเปิดตรวจไม่ได้ระบุ ควรสอบถามพิพิธภัณฑ์

## ภาพบันทึก

![ซากกำแพงอิฐและซุ้มประตูสีขาวภายในพระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี ภาพถ่ายปี 2017](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/narai-ratchaniwet-palace-lopburi/pc-palace-narai-ruins-gate-2017.webp?v=10d0aa57) _(ภาพ: Adam Jones / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0))_
![ตึกพระเจ้าเหา ภายในพระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี ภาพถ่ายเมื่อกันยายน 2023](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/narai-ratchaniwet-palace-lopburi/pc-palace-narai-phra-chao-hao-2023.webp?v=f35807c9) _(ภาพ: Trairong Meemai / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_

## มรดกที่เหลือถึงปัจจุบัน

พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี เก็บเรื่องของสองยุคไว้ในที่เดียว ยุคแรกคือ พระราชวังเมืองละโว้ ที่ติดต่อกับชาวยุโรปและรับวิทยาการช่างจากหลายทาง เห็นได้จากระบบน้ำที่ยังเหลือร่องรอยบนฐาน พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ ยุคหลังคือการบูรณะและตั้งชื่อใหม่ในรัชกาลที่ 4 จนกลายเป็นพิพิธภัณฑ์และลานงานประจำปีของเมือง ซากที่เหลือเพียงฐานใน พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี ยังเป็นหลักฐานชั้นต้นให้นักวิชาการศึกษาต่อ และบันทึกของกรมศิลปากรช่วยให้ผู้มาเยือนเข้าใจว่ากำลังยืนอยู่ตรงไหนของประวัติศาสตร์ อ่านเรื่อง พระราชวัง อื่นได้ในหมวด [พระราชวัง และ พระที่นั่ง](/royal/palaces/)

## คำถามที่พบบ่อย

### พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี สร้างเมื่อไร?

พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี เดิมคือ พระราชวังเมืองละโว้ ซึ่งพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ ระบุว่า พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ สร้างขึ้นในคราวเดียวกับการสร้างพระราชวังเมืองละโว้ ราว พ.ศ. 2209 หรือ ค.ศ. 1666

### ทำไมจึงเรียกว่าพระนารายณ์ราชนิเวศน์?

กรมศิลปากรระบุว่า พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ทรงบูรณะซ่อมแซมพระราชวังเมืองลพบุรี และได้พระราชทานนามใหม่ว่า พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ซึ่งเป็นชื่อที่ใช้มาถึงทุกวันนี้ ส่วนชาวลพบุรีเรียก พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี ว่าวังนารายณ์หรือวัง

### พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ สำคัญอย่างไร?

พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ เป็นหนึ่งในพระที่นั่งองค์สำคัญภายในพระนารายณ์ราชนิเวศน์ ตั้งอยู่ใน เขตพระราชฐานชั้นใน และเป็นที่ สมเด็จพระนารายณ์มหาราช เสด็จสวรรคต เมื่อวันที่ 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2231 ปัจจุบันเหลือเพียงซากอาคารบนฐาน แต่ยังเห็นรางน้ำ ท่อระบายน้ำ และร่องรอยน้ำพุ

### พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี เปิดให้เข้าชมวันไหน?

หน้าเว็บไซต์ของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ ระบุว่าเข้าชมนิทรรศการได้ทุกวันพุธถึงวันอาทิตย์ เวลา 9.00–16.00 น. ยกเว้นวันหยุดนักขัตฤกษ์ สอบถามได้ที่ 036 411 458 ข้อมูลตรวจเมื่อ 22 ตุลาคม 2569 ควรโทรถามก่อนเดินทาง


## แหล่งอ้างอิง

- [สุทธาสวรรย์พรรณเพริศแพร้ว ตอนที่ 1](https://www.finearts.go.th/somdetphranaraimuseum/view/34509) — พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ กรมศิลปากร
- [สุทธาสวรรย์พรรณเพริศแพร้ว ตอนที่ 2](https://www.finearts.go.th/somdetphranaraimuseum/view/34508) — พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ กรมศิลปากร
- [สุทธาสวรรย์พรรณเพริศแพร้ว ตอนที่ 3](https://www.finearts.go.th/somdetphranaraimuseum/view/34977) — พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ กรมศิลปากร
- [พระนารายณ์ราชนิเวศน์](https://www.finearts.go.th/somdetphranaraimuseum/view/44155) — พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ กรมศิลปากร
- [วังนารายณ์คู่บ้าน](https://www.finearts.go.th/somdetphranaraimuseum/view/39694) — พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ กรมศิลปากร
- [ประวัติพระนารายณ์ราชนิเวศน์และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์](https://www.finearts.go.th/somdetphranaraimuseum/view/21151) — พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ กรมศิลปากร