# รัชกาลที่ 2 พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย: กวี ศิลปิน และยุคทองต้นรัตนโกสินทร์

> ประวัติรัชกาลที่ 2 ตั้งแต่ พ.ศ. 2310 ถึง 2367 การผนวช งานวรรณกรรม บานประตูวัดสุทัศน์ พระปรางค์วัดอรุณ และที่มาของวันศิลปินแห่งชาติ 24 กุมภาพันธ์

- ประเภท: อธิบาย · หมวด: Royal
- เผยแพร่: 2026-10-08T18:27:00.000Z · อัปเดต: 2026-10-08T18:27:00.000Z
- โดย: กองบรรณาธิการ THAI DATA, THAI DATA IT BUSINESS ENTERPRISE
- ที่มา: https://thaidata.co.th/royal/rama-2-phutthaloetla-naphalai/

## สรุปประเด็นสำคัญ

- **รัชกาลที่ 2** เสด็จพระราชสมภพเมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2310 และเสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2367 ครองราชย์ตั้งแต่วันที่ 7 กันยายน 2352
- ปี **2331** ทรงผนวช ณ พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม นับว่าทรงเป็นนาคหลวงพระองค์แรก
- บานประตูพระวิหารหลวงวัดสุทัศนเทพวราราม ซึ่งรัชกาลที่ 2 ทรงร่วมออกแบบและจำหลักด้วยพระองค์เอง ในพ.ศ. **2365** แกะจากไม้สักแผ่นเดียว กว้าง 260 สูง 564 เซนติเมตร
- วันที่ **24 กุมภาพันธ์** วันพระราชสมภพ เป็นวันศิลปินแห่งชาติตามมติคณะรัฐมนตรีปี 2528 และกรมประชาสัมพันธ์ระบุว่ายูเนสโกยกย่องให้เป็นบุคคลสำคัญของโลกใน พ.ศ. 2511
- ปี **2567** ครบ 200 ปีวันสวรรคต มี พระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลอภิลักขิตสมัยคล้ายวันสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย

รัชกาลที่ 2 คือ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เสด็จพระราชสมภพเมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2310 (ค.ศ. 1768) ครองราชย์ พ.ศ. 2352–2367 และเสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2367 หน่วยราชการในพระองค์บันทึกว่า ในรัชสมัยของพระองค์เป็นยุคทองของต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ทั้งวรรณกรรม ประณีตศิลป์ และ การฟื้นฟูพระราชพิธีทางพระพุทธศาสนา วันพระราชสมภพ 24 กุมภาพันธ์ จึงเป็นวันศิลปินแห่งชาติ

บทความนี้เรียบเรียงจากเอกสารของหน่วยราชการในพระองค์ กรมศิลปากร และกรมประชาสัมพันธ์ เน้นทั้งงานราชการและเรื่องราวนอกเหนืองานราชการที่บันทึกไว้ ได้แก่ การผนวช งานกวี งานช่าง และดนตรี

## รัชกาลที่ 2: ข้อมูลสำคัญโดยสรุป

- เสด็จพระราชสมภพเมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2310 [กรมประชาสัมพันธ์เขต 4](https://region4.prd.go.th/th/content/category/detail/id/57/iid/367591) ระบุว่าตรงกับวันพุธ ขึ้น 7 ค่ำ เดือน 4 ปีกุน
- พระนาม เดิมว่า ฉิม ตามข้อมูลของกรมประชาสัมพันธ์เขต 4 และเมื่อ พ.ศ. 2331 ดำรงพระยศเป็น สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร ใน[รัชกาลที่ 1](/royal/rama-1-phutthayotfa-chulalok/)
- พ.ศ. 2331 ทรงผนวช ณ พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม
- ครองราชย์เมื่อวันที่ 7 กันยายน 2352 ขณะ พระชนมพรรษา 42 พรรษา และครองราชย์ 15 ปี ตามกรมประชาสัมพันธ์เขต 4
- เสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2367 พระชนมพรรษา 57 พรรษา
- วัดประจำรัชกาล: วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร ตามที่กรมศิลปากรระบุ

![พระบรมสาทิสลักษณ์ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 ที่จัดแสดงใน พระบรมมหาราชวัง เขียนขึ้นภายหลังในสมัยรัชกาลที่ 5](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-2-phutthaloetla-naphalai/rama-2-portrait-chakri-hall.webp?v=216ebc3a) _(ภาพ: ไม่ทราบผู้วาด / Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ))_

[หอศิลป กรมศิลปากร](https://www.finearts.go.th/museumnationalgallery/view/31558) ก็เก็บรักษา พระบรมสาทิสลักษณ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2) ฝีมือพระสรลักษณ์ลิขิต (มุ่ย จันทรลักษณ์) จิตรกรในราชสำนักรัชกาลที่ 5 เป็นจิตรกรรมสีน้ำมันบนผ้าใบ กว้าง 100 ซม. สูง 200 ซม. หอศิลปอธิบายว่า พระบรมสาทิสลักษณ์ รัชกาลที่ 1 – 3 ของจิตรกรผู้นี้อาจวาดจากคำบอกเล่า และอาศัย พระบรมรูป ที่ปราสาทพระเทพบิดรเป็นแบบ

## รัชกาลที่ 2 ก่อนขึ้นครองราชย์: นาคหลวงพระองค์แรก

หน่วยราชการในพระองค์บันทึกว่า หลังสร้าง พระบรมมหาราชวัง และวัดพระศรีรัตนศาสดารามเมื่อ พ.ศ. 2325 ครั้นถึง พ.ศ. 2331 โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทร ซึ่งต่อมาคือรัชกาลที่ 2 ทรงผนวช ณ พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม นับว่าทรงเป็นนาคหลวงพระองค์แรก

ตั้งแต่นั้นมา จึงเป็นราชประเพณีที่พระบรมวงศานุวงศ์จะทรงผนวช ณ พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม และ พระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลอุปสมบทนาคหลวง ยังจัดสืบมาจนปัจจุบัน

กรมศิลปากรเล่าว่า การที่ โปรดเกล้าฯ ให้บูรณปฏิสังขรณ์วัดอรุณราชวราราม ส่วนหนึ่งเป็นเพราะ พระองค์ทรงเคยประทับใกล้เคียง ณ พระราชวังเดิม ซึ่งอยู่ฝั่งธนบุรี วัดนี้จึงผูกพันกับรัชกาลที่ 2 มาโดยตลอด

## รัชกาลที่ 2 กับบ้านเมืองในรัชสมัย

เอกสารของหน่วยราชการในพระองค์ในวาระครบ 200 ปีวันสวรรคต สรุปงานในรัชกาลไว้หลายด้าน ได้แก่

- ทรงปราบปรามข้าศึกต่อเนื่องจากรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
- มีพระราชดำริเสริมสร้างความมั่นคงของพระนครด้วยการสร้างป้อมปราการและตั้งเมืองหน้าด่าน
- ทรงบูรณปฏิสังขรณ์พระอารามน้อยใหญ่ทั้งในและนอกพระนคร
- ด้านการต่างประเทศ ทรงสมานไมตรีกับนานาประเทศเพื่อความวัฒนาของราชอาณาจักรสยาม
- ด้านศาสนา ฟื้นฟูพระราชพิธีทางพระพุทธศาสนา

ตัวอย่างหนึ่งคือ [พระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลวิสาขบูชา](https://www.royaloffice.th/?page_id=14305) ซึ่งหน่วยราชการในพระองค์ระบุว่าราชประเพณีนี้เคยว่างเว้นไป ครั้นถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 มีพระราชดำริร่วมกับสมเด็จพระสังฆราช (มี) วัดมหาธาตุ โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ฟื้นฟูการบำเพ็ญพระราชกุศลวิสาขบูชาขึ้นใหม่ ณ พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ส่วนหน้าข้อมูล [พระบรมมหาราชวัง](https://www.royaloffice.th/?page_id=13643) บันทึกว่าในรัชกาลที่ 2 มีการขยายเนื้อที่ด้านทิศใต้ออกไปทางถนนท้ายวังอีก 20 ไร่ 2 งาน รวมเป็น 152 ไร่ 2 งาน

## ช้างเผือก 3 ช้างและธงช้างของเรือหลวง

[พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ น่าน](https://www.finearts.go.th/nanmuseum/view/40682) เล่าว่า ในรัชกาลที่ 2 ได้ช้างเผือกเอก 3 ช้าง คือ พระยาเศวตกุญชร พระยาเศวตไอยรา และพระยาเศวตคชลักษณ์ ช้างตัวหลังคล้องได้ในแขวงเมืองน่าน และสมโภชขึ้นระวางเมื่อวันที่ 13 เมษายน 2360 งาของพระยาเศวตคชลักษณ์ยังจัดแสดงอยู่ในห้องงาช้าง พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร

ช่วงเดียวกันนั้นอังกฤษตั้งสถานีการค้าที่สิงคโปร์แล้ว รัชกาลที่ 2 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างเรือกำปั่นของหลวง 2 ลำ ค้าขายระหว่างกรุงเทพฯ กับสิงคโปร์และมาเก๊า เดิมเรือชักธงแดง ซึ่งซ้ำกับเรือชาวมลายู จึงมีการทำรูปช้างสีขาวในวงจักรติดกลางธงแดง ใช้กับเรือหลวงเท่านั้น ส่วนเรือพ่อค้ายังใช้ธงแดงตามเดิม

![ภาพวาดจำลองธงช้างสีขาวในวงจักรบนพื้นแดง ตามแบบธงเรือหลวงในรัชกาลที่ 2](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-2-phutthaloetla-naphalai/rama-2-elephant-flag-1817.webp?v=74414789) _(ภาพ: Xiengyod และ Sodacan / Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ))_

## สวนขวาที่สร้างในรัชกาลที่ 2

หน่วยราชการในพระองค์เล่าว่า ในแผ่นดินรัชกาลที่ 1 พื้นที่ด้านตะวันออกของ หมู่พระมหามณเฑียร เคยสร้าง เป็นสวนสำหรับประพาสสำราญพระราชอิริยาบถ แต่มิได้ให้สร้างให้ใหญ่โตนัก เพียงแต่ได้ขุดสระ และ สร้างพระตำหนักทองที่ประทับไว้ในสระหนึ่งหลัง ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าลูกเธอ กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ เป็นแม่กองจัดสร้างสวน ข้างพระราชมณเฑียรด้านตะวันออก ขึ้นใหม่ เรียกกันว่า "สวนขวา"

สระในสวนขวายาว 3 เส้น 4 วา กว้าง 2 เส้น 8 วา พื้นสระปูอิฐ มีเกาะใหญ่น้อยและภูเขาก่อ ปลูกไม้ผลไม้ดอก มีเก๋งแบบตึกฝรั่งและแบบเก๋งจีนมากกว่าร้อยเก๋ง แขกชาวต่างประเทศและจากหัวเมืองประเทศราชที่ได้เข้าชมต่างชมเชยในความงดงาม ต่อมาเก๋งและศิลาปูพื้นถูกรื้อไปบูรณะวัดในรัชกาลที่ 3 และในรัชกาลที่ 4 พระราชมณเฑียรสถานที่พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงสร้าง ได้รับการบูรณะเป็นพระพุทธมณเฑียร ([สวนขวา](https://www.royaloffice.th/25/03/2021/%e0%b8%aa%e0%b8%a7%e0%b8%99%e0%b8%82%e0%b8%a7%e0%b8%b2/))

## งานช่างฝีพระหัตถ์: วัดอรุณ วัดสุทัศน์ และเศียรหุ่น

กรมศิลปากรบันทึกว่าที่วัดอรุณราชวราราม ทรงปั้นพระพักตร์พระประธานในพระอุโบสถ คือพระพุทธธรรมมิศรราชโลกธาตุดิลก ด้วยฝีพระหัตถ์ของพระองค์เอง

![พระประธานในพระอุโบสถวัดอรุณราชวราราม ภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2561](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-2-phutthaloetla-naphalai/rama-2-wat-arun-ordination-hall-interior.webp?v=7c920b4f) _(ภาพ: Christophe95 / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_

ที่วัดสุทัศนเทพวราราม บานประตูคู่กลางด้านหน้าพระวิหารหลวง เป็นงานที่ ทรงร่วมออกแบบและจำหลักด้วยพระองค์เอง ในพ.ศ. 2365 แกะจากไม้สักทองแผ่นเดียว กว้าง 260 เซนติเมตร สูง 564 เซนติเมตร คว้านลึก 4–5 ชั้น ลวดลายลึกถึง 14 เซนติเมตร เป็นลายพันธุ์พฤกษาสอดแทรกรูปสัตว์ หลังเกิดไฟไหม้เมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน 2502 บานเดิมถูกถอดมาจัดแสดงที่หมู่พระวิมาน พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร

งานอีกชิ้นคือเศียรหุ่นหลวงพระราม-พระลักษณ์ ที่เรียกว่าพระยารักน้อยและพระยารักใหญ่ ซึ่ง ทรงแกะสลักขึ้นจากไม้รัก ลงรักปิดทอง เขียนสี และประดับกระจก กรมศิลปากรบันทึกว่า สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ นายช่างใหญ่แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ เคยตรัสยกย่องเศียรหุ่นคู่นี้ไว้ว่า "งามไม่มีหน้าพระอื่นเสมอสอง" ปัจจุบันจัดแสดงที่หมู่พระวิมานเช่นกัน

## พระราชนิพนธ์ บทละคร และเสภา

[หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี](https://www.finearts.go.th/chantaburilibrary/view/39706) และ[กรมประชาสัมพันธ์](https://region2.prd.go.th/th/content/category/detail/id/9/iid/361234)ระบุตรงกันว่าด้านวรรณกรรม รัชกาลที่ 2 ทรงเป็นกวีเอกแห่งแผ่นดินพระองค์หนึ่ง ทรงพระราชนิพนธ์ วรรณกรรมไว้จำนวนมาก เช่น อิเหนา ซึ่งวรรณคดีสโมสรในรัชกาลที่ 6 ยกย่องว่าเป็นยอดของกลอนบทละครรำ และบทละครนอกอีก 5 เรื่อง ได้แก่

- ไกรทอง เรื่องความรักระหว่างคนกับจระเข้ ซึ่ง[กรมศิลปากร](https://www.finearts.go.th/main/result-search/24743)ระบุว่าแบ่งเป็น 2 ตอน
- พระไชยเชษฐ์
- คาวี
- สังข์ทอง ซึ่ง[หน่วยราชการในพระองค์](https://www.royaloffice.th/?p=147573)ระบุว่ามีเค้าโครงจากสุวรรณสังขชาดก ในปัญญาสชาดก
- มณีพิชัย

เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผนก็เปลี่ยนไปในรัชกาลที่ 2 [หน่วยราชการในพระองค์](https://www.royaloffice.th/?p=296139) เล่าว่าเดิมการขับเสภาไม่มีดนตรีประกอบ ในรัชกาลที่ 2 จึงเริ่มมีวงปี่พาทย์บรรเลงประกอบ และเรื่องนี้กลายเป็นวรรณคดีราชสำนัก ต่อมากรมส่งเสริมวัฒนธรรมขึ้นบัญชีเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมใน พ.ศ. 2553

![รูปหล่อเงาะป่าและตัวละครจากวรรณคดีเรื่องสังข์ทอง ที่อุทยาน ร.2 อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-2-phutthaloetla-naphalai/rama-2-sang-thong-statues-amphawa.webp?v=bae7fea2) _(ภาพ: A2aey / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_

## ดนตรีและยุคทองของศิลปะ

กรมศิลปากรสรุปว่า นอกจากจะ ทรงเป็นศิลปินและกวีด้วยพระองค์เองแล้ว ยังทรงอุปถัมภ์การดนตรีทั้งการสร้างเครื่องและการเล่น ตลอดจนกวีในรัชสมัยของพระองค์ ยุคนี้จึงถือเป็นยุคทองแห่งนาฏศิลป์ ศิลปกรรม และวรรณกรรม ส่วนหอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี ระบุว่า ทรงพระปรีชาสามารถในศิลปกรรมด้านต่างๆ หลายสาขา ไม่ว่าจะเป็นด้านกวีนิพนธ์ ด้านดนตรี และประติมากรรม

![เครื่องดนตรีไทยรวมทั้งระนาดหลายราง จัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ภายในอุทยาน ร.2 อำเภออัมพวา](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-2-phutthaloetla-naphalai/rama-2-amphawa-museum-instruments.webp?v=eb48f291) _(ภาพ: Paul Trafford / Wikimedia Commons (CC BY 2.0))_

## รัชกาลที่ 2 กับวัดอรุณราชวราราม

กรมศิลปากรระบุว่า พระปรางค์วัดอรุณได้รับการสถาปนาให้เป็นพระปรางค์แห่งนครตั้งแต่รัชกาลที่ 2 และวัดนี้ถือเป็นวัดประจำรัชกาล ทรงมีพระราชดำริให้ยกยอดพระปรางค์วัดอรุณฯ ให้สูงขึ้นกว่าเดิม เป็นศูนย์กลางของวัดและสัญลักษณ์แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ แต่การก่อสร้างยังไม่แล้วเสร็จในรัชกาลนี้ งานสานต่อจนแล้วเสร็จในสมัย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว

ต่อมาในสมัย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้อัญเชิญพระบรมราชสรีรางคาร หรือพระบรมอัฐิของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย มาบรรจุไว้ที่พระราชอาสน์ของพระพุทธธรรมมิศรราชโลกธาตุดิลก พระประธานองค์ที่รัชกาลที่ 2 ทรงปั้นพระพักตร์ ไว้

![ภาพถ่ายเก่า พระปรางค์วัดอรุณราชวราราม ถ่ายโดย Isidore van Kinsbergen เมื่อ พ.ศ. 2405](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-2-phutthaloetla-naphalai/rama-2-wat-arun-prang-1862.webp?v=fcc9251c) _(ภาพ: Isidore van Kinsbergen / Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ))_

## ลำดับเหตุการณ์สำคัญในรัชกาลที่ 2

| พ.ศ. (ค.ศ.) | เหตุการณ์ |
| --- | --- |
| 24 ก.พ. 2310 (1768) | เสด็จพระราชสมภพ |
| 2331 | ผนวชที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เป็นนาคหลวงพระองค์แรก |
| 7 ก.ย. 2352 (1809) | ครองราชย์ |
| 13 เม.ย. 2360 (1817) | สมโภชพระยาเศวตคชลักษณ์ ช้างเผือกจากเมืองน่าน |
| 2365 | บานประตูพระวิหารหลวงวัดสุทัศน์ |
| 21 ก.ค. 2367 (1824) | เสด็จสวรรคต |
| 13 พ.ย. 2502 (1959) | ไฟไหม้บานประตูวัดสุทัศน์ บานเดิมย้ายไปพิพิธภัณฑ์ |
| 24 ก.พ. 2511 (1968) | ยูเนสโกยกย่องเป็นบุคคลสำคัญของโลก ตามกรมประชาสัมพันธ์ |
| 26 ก.พ. 2528 (1985) | มติคณะรัฐมนตรีให้ 24 ก.พ. เป็นวันศิลปินแห่งชาติ |
| 6 ก.พ. 2544 (2001) | มติคณะรัฐมนตรีให้ 24 ก.พ. เป็นวันรัฐพิธี |
| 21 ก.ค. 2567 (2024) | ครบ 200 ปีวันสวรรคต |

## ภาพบันทึก

![ภาพวาดพระปรางค์วัดอรุณราชวราราม จากหนังสือของ Henri Mouhot ตีพิมพ์ราว พ.ศ. 2405](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-2-phutthaloetla-naphalai/rama-2-wat-arun-mouhot-drawing.webp?v=afa3e4de) _(ภาพ: Marie Firmin Bocourt จากหนังสือของ Henri Mouhot / Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ))_
![ภาพถ่ายของกรมประชาสัมพันธ์ ระบุปี พ.ศ. 2510 พระปรางค์วัดอรุณราชวรารามและขบวนเรือบนแม่น้ำเจ้าพระยา](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-2-phutthaloetla-naphalai/rama-2-wat-arun-prd-photo.webp?v=01a121ef) _(ภาพ: กรมประชาสัมพันธ์ / Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ))_
![พระอุโบสถวัดอรุณราชวราราม ภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2561](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-2-phutthaloetla-naphalai/rama-2-wat-arun-ubosot.webp?v=f20a51a4) _(ภาพ: Supanut Arunoprayote / Wikimedia Commons (CC BY 4.0))_
![ภาพข่าวพระราชกรณียกิจ วันที่ 21 กรกฎาคม 2567 ณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย พระบรมมหาราชวัง](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-2-phutthaloetla-naphalai/rama-2-200-years-ceremony-2567.webp?v=60e4b812) _(ภาพ: หน่วยราชการในพระองค์)_

## มรดกที่เหลือถึงปัจจุบัน

- **วันศิลปินแห่งชาติ 24 กุมภาพันธ์** [สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดสกลนคร](https://sakonnakhon.prd.go.th/th/content/category/detail/id/9/iid/262903) ระบุว่าคณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2528 ส่วนโครงการศิลปินแห่งชาติเริ่มเมื่อ พ.ศ. 2527 และกรมประชาสัมพันธ์เขต 4 ระบุว่ามติคณะรัฐมนตรีวันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2544 ให้วันที่ 24 กุมภาพันธ์ เป็นวันรัฐพิธีโดยไม่เป็นวันหยุดราชการ
- **วัดอรุณราชวราราม** พระปรางค์ที่เริ่มยกให้สูงในรัชกาลที่ 2 และพระประธานที่บรรจุ พระบรมอัฐิ
- **บานประตูวัดสุทัศน์ และเศียรหุ่นพระยารักน้อย พระยารักใหญ่** จัดแสดงที่หมู่พระวิมาน พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร
- **วรรณกรรม** อิเหนา สังข์ทอง ไกรทอง และเสภาขุนช้างขุนแผน ยังถูกนำมาแสดงจนทุกวันนี้
- **อุทยานพระบรมราชานุสรณ์ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (อุทยาน ร.2)** ที่อำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม ซึ่ง[กรมศิลปากร](https://www.finearts.go.th/main/result-search/7348) จัดการแสดงโขนกลางแปลงในงานเฉลิมพระเกียรติ มาตั้งแต่ราว พ.ศ. 2528
- **ครบ 200 ปีวันสวรรคต** วันที่ 21 กรกฎาคม 2567 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินไปในการพระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลอภิลักขิตสมัยคล้ายวันสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย พระบรมมหาราชวัง

อ่านเรื่องรัชกาลก่อนหน้าได้ที่ [รัชกาลที่ 1](/royal/rama-1-phutthayotfa-chulalok/) รัชกาลถัดไปที่ [รัชกาลที่ 3](/royal/rama-3-nangklao/) และบทความอื่นในหมวด [ราชวงศ์จักรี](/royal/chakri-dynasty/)

## คำถามที่พบบ่อย

### รัชกาลที่ 2 คือใคร?

รัชกาลที่ 2 คือ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เสด็จพระราชสมภพเมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2310 ครองราชย์ตั้งแต่วันที่ 7 กันยายน 2352 และเสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2367 หน่วยราชการในพระองค์ระบุว่า ในรัชสมัยของพระองค์เป็นยุคทองของต้นกรุงรัตนโกสินทร์

### ทำไมวันที่ 24 กุมภาพันธ์ จึงเป็นวันศิลปินแห่งชาติ?

เพราะ ตรงกับวันคล้ายวันพระบรมราชสมภพของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 ผู้ทรงเป็นพระปฐมบรมศิลปินแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ด้วยทรงพระปรีชาสามารถในศิลปกรรมด้านต่างๆ หลายสาขา ทั้งกวีนิพนธ์ ดนตรี และประติมากรรม คณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2528 ให้วันนี้เป็นวันศิลปินแห่งชาติ

### ยูเนสโกยกย่องรัชกาลที่ 2 อย่างไร?

กรมศิลปากรและกรมประชาสัมพันธ์ระบุว่ารัชกาลที่ 2 ทรงได้รับการยกย่องจากองค์การศึกษาวิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ให้เป็นบุคคลสำคัญของโลกสาขาวรรณกรรม โดยสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดสกลนครระบุว่าเป็นวันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2511 ซึ่งเป็นวาระฉลอง วันพระราชสมภพ ครบ 200 ปี

### รัชกาลที่ 2 มีงานศิลปะฝีพระหัตถ์อะไรบ้าง?

กรมศิลปากรระบุว่า ทรงปั้นพระพักตร์พระประธานในพระอุโบสถ วัดอรุณราชวราราม ด้วยฝีพระหัตถ์ของพระองค์เอง ทรงร่วมออกแบบและจำหลักด้วยพระองค์เอง บานประตูพระวิหารหลวงวัดสุทัศนเทพวราราม เมื่อ พ.ศ. 2365 และแกะเศียรหุ่นพระยารักน้อยและพระยารักใหญ่จากไม้รัก


## แหล่งอ้างอิง

- [พระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลอภิลักขิตสมัยคล้ายวันสวรรคตของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย บรรจบครบ 200 ปี พุทธศักราช 2567](https://www.royaloffice.th/22/07/2024/%e0%b8%97%e0%b8%a3%e0%b8%87%e0%b8%9a%e0%b8%b3%e0%b9%80%e0%b8%9e%e0%b9%87%e0%b8%8d%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%8a%e0%b8%81%e0%b8%b8%e0%b8%a8%e0%b8%a5-6/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [พระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลอุปสมบทนาคหลวง](https://www.royaloffice.th/?page_id=14507) — หน่วยราชการในพระองค์
- [พระปรางค์วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร](https://www.finearts.go.th/main/view/65932) — กรมศิลปากร
- [บานประตูพระวิหารหลวง วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร](https://www.finearts.go.th/main/view/65935) — กรมศิลปากร
- [เศียรหุ่นหลวงพระยารักน้อย พระยารักใหญ่](https://www.finearts.go.th/main/view/65936) — กรมศิลปากร
- [วันศิลปินแห่งชาติ ตรงกับวันที่ 24 กุมภาพันธ์ของทุกปี](https://www.finearts.go.th/chantaburilibrary/view/39706) — หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี กรมศิลปากร
- [พระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลวิสาขบูชา](https://www.royaloffice.th/?page_id=14305) — หน่วยราชการในพระองค์
- [สวนขวา](https://www.royaloffice.th/25/03/2021/%e0%b8%aa%e0%b8%a7%e0%b8%99%e0%b8%82%e0%b8%a7%e0%b8%b2/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [พระบรมสาทิสลักษณ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2)](https://www.finearts.go.th/museumnationalgallery/view/31558) — พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หอศิลป กรมศิลปากร
- [ทรงสืบสานสังคีตศิลป์ระบิลไกล](https://www.finearts.go.th/main/result-search/7348) — กรมศิลปากร