# รัชกาลที่ 3 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว: การค้า วัดโพธิ์ และจารึกมรดกโลก

> ประวัติรัชกาลที่ 3 พ.ศ. 2330–2394 จากเจ้านายผู้กำกับกรมท่าและสำเภาหลวง สู่การบูรณะวัดโพธิ์ จารึกที่ยูเนสโกขึ้นทะเบียน มรดกความทรงจำแห่งโลก และการแพทย์แผนไทย

- ประเภท: อธิบาย · หมวด: Royal
- เผยแพร่: 2026-10-08T18:23:00.000Z · อัปเดต: 2026-10-08T18:23:00.000Z
- โดย: กองบรรณาธิการ THAI DATA, THAI DATA IT BUSINESS ENTERPRISE
- ที่มา: https://thaidata.co.th/royal/rama-3-nangklao/

## สรุปประเด็นสำคัญ

- **รัชกาลที่ 3** ทรงพระราชสมภพเมื่อวันจันทร์ที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2330 ณ พระราชวังเดิม ครองราชย์วันที่ 21 กรกฎาคม 2367 และสวรรคตวันที่ 2 เมษายน 2394
- ก่อนครองราชย์ ทรงกำกับราชการกรมท่า และแต่งสำเภาหลวงไปค้าขายเมืองจีน จนได้สมญาว่า **เจ้าสัว**
- วันที่ **29 ตุลาคม 2374** เสด็จพระราชดำเนินมาทรงถวายผ้าพระกฐิน ที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม แล้วให้บูรณะและจารึกตำราลงแผ่นศิลา
- จารึกวัดโพธิ์ **1,431 แผ่น** ได้รับการขึ้นทะเบียน มรดกความทรงจำแห่งโลก เมื่อวันที่ **27 พฤษภาคม 2554**
- วันที่ **20 มีนาคม 2376** มีการลงนามสนธิสัญญาไมตรีและพาณิชย์ระหว่างสยามกับสหรัฐอเมริกา ฉบับแรกที่สหรัฐอเมริกาลงนามกับประเทศในทวีปเอเชีย

รัชกาลที่ 3 คือ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า ทรงพระราชสมภพเมื่อวันจันทร์ที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2330 (ค.ศ. 1788) ครองราชย์ พ.ศ. 2367–2394 ก่อนครองราชย์ ทรงกำกับราชการกรมท่า และการค้าสำเภากับจีน และในรัชกาลที่ 3 มีการบูรณะวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม พร้อมจารึกสรรพวิชาลงแผ่นศิลา ซึ่งยูเนสโกขึ้นทะเบียนเป็น มรดกความทรงจำแห่งโลก เมื่อ พ.ศ. 2554

บทความนี้เรียบเรียงจากเอกสารของหน่วยราชการในพระองค์ กรมศิลปากร และสำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ ครอบคลุมทั้งงานราชการและเรื่องราวนอกเหนืองานราชการที่บันทึกไว้

## รัชกาลที่ 3: ข้อมูลสำคัญโดยสรุป

- ทรงพระราชสมภพเมื่อวันจันทร์ที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2330 ณ พระราชวังเดิม กรุงธนบุรี
- มีพระนามเดิมว่า พระองค์ชายทับ
- เป็นพระราชโอรสพระองค์ใหญ่ใน [รัชกาลที่ 2](/royal/rama-2-phutthaloetla-naphalai/) และเจ้าจอมมารดาเรียม ซึ่งต่อมาได้รับการสถาปนาพระอิสริยศักดิ์เป็น สมเด็จพระศรีสุลาลัย
- พ.ศ. 2356 ทรงได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นเจ้าต่างกรม เป็นกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์
- ขึ้นครองราชย์ในวันที่ 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2367 มีพระชนมายุได้ 37 พรรษา
- สวรรคตเมื่อวันที่ 2 เมษายน พ.ศ. 2394 รวมพระชนมายุ 63 พรรษา

ข้อมูลข้างต้นมาจาก[หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี](https://www.finearts.go.th/chantaburilibrary/view/40554) ซึ่งเรียบเรียงเรื่อง วันพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า

![พระบรมสาทิสลักษณ์ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ที่จัดแสดงใน พระบรมมหาราชวัง เขียนขึ้นภายหลังในสมัยรัชกาลที่ 5](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-3-nangklao/rama-3-portrait-chakri-hall.webp?v=0cca731e) _(ภาพ: ไม่ทราบผู้วาด / Wikimedia Commons (สาธารณสมบัติ))_

[หอศิลป กรมศิลปากร](https://www.finearts.go.th/museumnationalgallery/view/31558) อธิบายว่า พระบรมสาทิสลักษณ์ รัชกาลที่ 1 – 3 ที่เขียนในสมัยรัชกาลที่ 5 เขียนขึ้นภายหลังรัชสมัย จิตรกรอาจวาดจากคำบอกเล่า และอาจอาศัยประติมากรรม พระบรมรูป รัชกาลที่ 1 – 3 ที่ปราสาทพระเทพบิดรเป็นแบบในการศึกษาเทียบเคียง

## รัชกาลที่ 3 ก่อนขึ้นครองราชย์: กรมท่าและสำเภาหลวง

เมื่อ พ.ศ. 2356 ขณะ มีพระชนมายุได้ 26 พรรษา ทรงได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นเจ้าต่างกรม และ ทรงได้รับการไว้วางใจพระราชหฤทัยจากสมเด็จพระบรมชนกนาถ ให้ทรงกำกับราชการกรมท่า กรมพระคลังมหาสมบัติ และกรมพระตำรวจว่าความฎีกา นอกจากนี้ยังได้แต่งสำเภาหลวงออกไปค้าขาย ณ เมืองจีน จึงได้รับสมญาว่า "เจ้าสัว"

งานอีกด้านหนึ่งที่[หน่วยราชการในพระองค์](https://www.royaloffice.th/25/03/2021/%e0%b8%aa%e0%b8%a7%e0%b8%99%e0%b8%82%e0%b8%a7%e0%b8%b2/)บันทึกไว้ คือ "สวนขวา" ในพระบรมมหาราชวัง ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พระเจ้าลูกเธอ กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ เป็นแม่กองจัดสร้างสวน ข้างพระราชมณเฑียรด้านตะวันออก มีการขุดสระยาว 3 เส้น 4 วา กว้าง 2 เส้น 8 วา สร้างเกาะ เขา และเก๋งแบบตึกฝรั่งกับแบบเก๋งจีนมากกว่าร้อยเก๋ง ซึ่งแขกชาวต่างประเทศที่ได้เข้าชมต่างชมเชยในความงดงาม

## รัชกาลที่ 3 กับการค้าและการต่างประเทศ

หน่วยราชการในพระองค์บันทึกว่า ประเทศไทยและสหรัฐอเมริกาสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตมาตั้งแต่ พ.ศ. 2376 อันเป็นปีที่มีการลงนามในสนธิสัญญาไมตรีและพาณิชย์ เมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2376 ตรงกับรัชสมัยของ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า และประธานาธิบดีแอนดรูว์ แจ็กสัน สนธิสัญญานี้นับเป็นฉบับแรกที่สหรัฐอเมริกาลงนามเป็นคู่สัญญากับประเทศในทวีปเอเชีย

ความสัมพันธ์กับอังกฤษในรัชกาลที่ 3 ปรากฏในเอกสารของเฮนรี เบอร์นีย์ ซึ่ง[กรมศิลปากร](https://www.finearts.go.th/main/result-search/21236)รวบรวมบทความไว้ในหนังสือ "ประวัติศาสตร์ไทยจากเอกสารเฮนรี เบอร์นีย์" รวมถึงเรื่องการทำสนธิสัญญาเบอร์นีย์ ด้านความมั่นคง หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี ระบุว่าใน พ.ศ. 2377 โปรดเกล้าฯ ให้เจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ บุนนาค) เป็นแม่กองสร้างป้อมค่ายและเมืองใหม่ที่จันทบุรี ปัจจุบันคือโบราณสถานค่ายเนินวง

อีกเรื่องหนึ่งในรัชกาลที่ 3 ที่กรมศิลปากรบันทึกไว้คือ การ[สถาปนาคุณหญิงโมเป็นท้าวสุรนารี](https://www.finearts.go.th/main/result-search/36676) ซึ่งเมื่อ พ.ศ. 2565 ครบรอบ 195 ปี

![เงินพดด้วง 1 บาท สมัยรัชกาลที่ 3 ตราจักรกับปราสาท ตามป้ายที่จัดแสดง](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-3-nangklao/rama-3-pod-duang-coin.webp?v=8e2761fc) _(ภาพ: Tanakorn Srichaisuphakit / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_

## วัดโพธิ์: บูรณะครั้งใหญ่ในรัชกาลที่ 3

วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม เป็นวัดโบราณที่มีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา และถือเป็นพระอารามหลวงประจำรัชกาลที่ 1 หน่วยราชการในพระองค์อ้างหลักฐานจารึกแผ่นศิลาที่ว่าด้วยการปฏิสังขรณ์วัดว่า เมื่อวันที่ 29 ตุลาคม 2374 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า เสด็จพระราชดำเนินมาทรงถวายผ้าพระกฐิน และทอดพระเนตร พระอุโบสถ พระวิหาร และเสนาสนะสงฆ์ต่าง ๆ ที่ชำรุดเสียหาย จึงมีพระราชศรัทธาให้บูรณะปฏิสังขรณ์และขยายพื้นที่ให้มากขึ้น

ในการบูรณะครั้งนั้นมีการจารึกตำราการแพทย์แผนไทยประดับไว้ตามศาลาราย จัดสร้างรูปฤาษีดัดตน และจารึกตำรายาต่าง ๆ ติดไว้ในศาลา ส่วนหน้าเรื่อง[สวนขวา](https://www.royaloffice.th/25/03/2021/%e0%b8%aa%e0%b8%a7%e0%b8%99%e0%b8%82%e0%b8%a7%e0%b8%b2/) ระบุว่าในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รื้อศิลาปูพื้นในสวนขวา และเก๋งต่าง ๆ ไปบูรณะและปฏิสังขรณ์วัด เช่น วัดพระศรีรัตนศาสดาราม และวัดพระเชตุพนฯ เพื่ออุทิศพระราชกุศลฉลองพระมหากรุณาธิคุณสมเด็จพระบรมชนกนาถ

![รูปฤาษีดัดตนบนเขามอในวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2567](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-3-nangklao/rama-3-wat-pho-hermit-statues.webp?v=d14df2ae) _(ภาพ: Welcome to Thailand / Wikimedia Commons (CC0))_

## จารึกวัดโพธิ์ในรัชกาลที่ 3: มรดกความทรงจำแห่งโลก

สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติอธิบายว่า จารึกวัดโพธิ์ (Epigraphic Archives of Wat Pho) เป็นแผ่นหินที่บันทึกความรู้และสรรพวิชาต่าง ๆ เป็นภาษาไทย ทั้งด้านการเมืองการปกครอง การค้าขาย และวัฒนธรรม รวม 1,431 แผ่น ทำขึ้นในช่วง ค.ศ. 1831–1841 เนื้อหามีทั้งตำราการแพทย์ โบราณคดี วรรณกรรม โคลง ฉันท์ กาพย์ กลอน ติดไว้ตามผนังและเสาพระระเบียงรอบพระอุโบสถ พระวิหาร พระวิหารคด และศาลารายรอบพระมณฑป

เอกสารเดียวกันระบุว่ารัชกาลที่ 3 ทรงมีพระราชประสงค์ให้พระอารามแห่งนี้เป็น "มหาวิทยาลัย" สำหรับประชาชนทั่วไป ให้ศึกษาได้โดยไม่เลือกชนชั้น วัดโพธิ์จึงเปรียบเสมือนมหาวิทยาลัยแห่งแรกของไทย ลำดับการขึ้นทะเบียนมีดังนี้

- มรดกความทรงจำเอเชียแปซิฟิก วันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2551
- มรดกความทรงจำโลก วันที่ 27 พฤษภาคม 2554
- มรดกความทรงจำประเทศไทย วันที่ 21 ธันวาคม 2558

![ป้ายอธิบายเนื้อหาจารึกวัดโพธิ์ ภายในวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2560](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-3-nangklao/rama-3-wat-pho-inscriptions-board.webp?v=3bc45b09) _(ภาพ: Iudexvivorum / Wikimedia Commons (CC0))_

## รัชกาลที่ 3 พระบิดาแห่งการแพทย์แผนไทย

[พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ](https://www.finearts.go.th/thailandmuseum/view/33152) บันทึกว่า คณะรัฐมนตรีได้มีมติ เมื่อวันที่ 16 มิถุนายน 2558 ถวายพระราชสมัญญาแด่พระองค์ว่า "พระบิดาแห่งการแพทย์แผนไทย" โดยอนุสรณ์ถึงคราวที่ ทรงมีพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สอบชำระตำรายาและตำราวิชาแพทย์แขนงต่าง ๆ แต่โบราณ แล้วจารึกลงแผ่นศิลาติดไว้ในวัดราชโอรสาราม และวัดพระเชตุพนฯ เพื่อให้สาธารณชนได้ดูและนำไปใช้รักษาตัว

ทุกวันนี้ กระทรวงสาธารณสุขร่วมกับวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม จัดงานสัปดาห์วันภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยแห่งชาติ ส่วนหนึ่งเพื่อเฉลิมพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า ในฐานะ "พระมหากษัตริย์แห่งการแพทย์แผนไทย" ใน พ.ศ. 2567 งานนี้จัดระหว่างวันที่ 25–29 ตุลาคม

## รัชกาลที่ 3 กับวัดพระศรีรัตนศาสดารามและ พระบรมบรรพต

ในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม [หน่วยราชการในพระองค์](https://www.royaloffice.th/?p=102369) ระบุว่ายักษ์ทวารบาลที่ประตูพระระเบียงด้านใน ก่ออิฐถือปูน ทาสี และประดับกระเบื้องเคลือบ สูง 6 เมตร รวม 6 คู่ สร้างขึ้นในสมัย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า เป็นตัวละครจากรามเกียรติ์ เช่น ทศกัณฐ์ สหัสสเดชะ และไมยราพณ์

ส่วนพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร [พระราชพิธีเปลี่ยนเครื่องทรง](https://www.royaloffice.th/?page_id=14527) บันทึกว่าในสมัยรัชกาลที่ 3 พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้สร้างเครื่องทรงสำหรับฤดูหนาว ถวายเป็นพุทธบูชาอีกสำรับหนึ่ง เครื่องทรงสำหรับเปลี่ยนถวายจึงมีครบตามฤดูกาล มาจนถึงปัจจุบัน

ที่วัดสระเกศ [หน่วยราชการในพระองค์](https://www.royaloffice.th/?p=56579) ระบุว่ารัชกาลที่ 3 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม ให้บูรณะและสร้างพระบรมบรรพต หรือภูเขาทอง เป็นพระปรางค์มีฐานย่อมุมไม้สิบสอง แต่สร้างไม่สำเร็จในรัชกาล ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 4 มีการเปลี่ยนแบบเป็นภูเขาก่อพระเจดีย์ไว้บนยอด และแล้วเสร็จในสมัยรัชกาลที่ 5

![ยักษ์ทวารบาลที่ประตูพระระเบียงวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2560](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-3-nangklao/rama-3-wat-phra-kaew-giant-guardian.webp?v=f61d33f0) _(ภาพ: CEphoto, Uwe Aranas / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_

## รัชกาลที่ 3 กับโรงเรียนหนังสือไทยที่โรงทาน

[หน่วยราชการในพระองค์](https://www.royaloffice.th/?p=38207) อ้างหนังสือ สาส์นสมเด็จ ว่า เมื่อพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงตั้งโรงเรียนสอนหนังสือไทยขึ้นเป็นปฐมที่โรงทานเข้าประตูต้นสน หรือประตูศรีสุนทร และเมื่อถึงเทศกาลสวดมหาชาติคำหลวงในโบสถ์วัดพระแก้ว ก็มีการจัดเด็กที่โรงทานมาสวด "โอ้เอ้วิหารราย" ที่ศาลาราย

ประเพณีนี้ยังอยู่จนถึงวันนี้ นักเรียนในสังกัดกระทรวงศึกษาธิการสวดโอ้เอ้วิหารรายที่ศาลารายรอบพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ช่วงเข้าพรรษา กลางพรรษา และออกพรรษา ช่วงละ 3 วัน

## ลำดับเหตุการณ์สำคัญในรัชกาลที่ 3

| พ.ศ. (ค.ศ.) | เหตุการณ์ |
| --- | --- |
| 31 มี.ค. 2330 (1788) | ทรงพระราชสมภพ ณ พระราชวังเดิม |
| 2356 | เป็นกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ กำกับกรมท่า |
| 21 ก.ค. 2367 (1824) | ขึ้นครองราชย์ |
| 29 ต.ค. 2374 (1831) | ถวายผ้าพระกฐิน และเริ่มบูรณะวัดโพธิ์ |
| 20 มี.ค. 2376 (1833) | สนธิสัญญาไมตรีและพาณิชย์กับสหรัฐอเมริกา |
| 2377 | สร้างค่ายเนินวงที่จันทบุรี |
| 2 เม.ย. 2394 (1851) | สวรรคต |
| 1 ก.ย. 2535 (1992) | มติคณะรัฐมนตรีให้ 31 มี.ค. เป็นวันที่ระลึก |
| 27 พ.ค. 2554 (2011) | จารึกวัดโพธิ์เป็น มรดกความทรงจำแห่งโลก |
| 16 มิ.ย. 2558 (2015) | มติคณะรัฐมนตรี พระบิดาแห่งการแพทย์แผนไทย |

## ภาพบันทึก

![ลานภายในวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2558](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-3-nangklao/rama-3-wat-pho-courtyard.webp?v=cc7d0b37) _(ภาพ: Ovedc / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_
![พระบรมบรรพต หรือภูเขาทอง วัดสระเกศ ภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2561](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-3-nangklao/rama-3-golden-mount.webp?v=52d82232) _(ภาพ: Christophe95 / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_
![พระบรมราชานุสาวรีย์ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ณ ลานพลับพลามหาเจษฎาบดินทร์ ภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2568](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/rama-3-nangklao/rama-3-monument-maha-chetsadabodin.webp?v=36e6865b) _(ภาพ: Pakawut kenta / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_

## มรดกที่เหลือถึงปัจจุบัน

- **วันที่ 31 มีนาคม** คณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 1 กันยายน 2535 ให้เป็น วันที่ระลึกพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า ทุกปี และ[หน่วยราชการในพระองค์](https://www.royaloffice.th/31/03/2026/%e0%b8%a7%e0%b8%b1%e0%b8%99%e0%b8%ad%e0%b8%b1%e0%b8%87%e0%b8%84%e0%b8%b2%e0%b8%a3-%e0%b8%97%e0%b8%b5%e0%b9%88-31-%e0%b8%a1%e0%b8%b5%e0%b8%99%e0%b8%b2%e0%b8%84%e0%b8%a1-%e0%b8%9e-%e0%b8%a8-2569/) บันทึกว่าใน พ.ศ. 2569 มี ผู้แทนพระองค์ ไปวางพุ่มดอกไม้ ณ พระบรมราชานุสาวรีย์ ลานพลับพลามหาเจษฎาบดินทร์ วัดราชนัดดาราม เขตพระนคร
- **จารึกวัดโพธิ์** 1,431 แผ่น ยังติดอยู่ในวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม และขึ้นทะเบียนทั้งระดับโลก ภูมิภาค และประเทศ
- **การแพทย์แผนไทย** ตำรายาและท่าฤาษีดัดตนที่วัดโพธิ์และวัดราชโอรสาราม ยังเป็นรากฐานของงานสัปดาห์วันภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยแห่งชาติ
- **วัดพระศรีรัตนศาสดาราม** ยักษ์ทวารบาล 6 คู่ และ เครื่องทรงสำหรับฤดูหนาว ของพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร
- **พระบรมบรรพต** หรือภูเขาทอง วัดสระเกศ ที่เริ่มสร้างในรัชกาลที่ 3 และสูงจากฐานถึงยอด 63.6 เมตรในปัจจุบัน
- **พระบรมราชานุสาวรีย์ ที่จังหวัดนนทบุรี** หนังสือที่[หอสมุดแห่งชาติแนะนำ](https://www.finearts.go.th/chantaburilibrary/view/46996) บันทึกการสร้าง พระบรมราชานุสาวรีย์ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ณ วัดเฉลิมพระเกียรติวรวิหาร ตำบลบางศรีเมือง ซึ่งเป็นนิวาสสถานเดิมของ สมเด็จพระศรีสุลาลัย

อ่านเรื่องรัชกาลก่อนหน้าได้ที่ [รัชกาลที่ 2](/royal/rama-2-phutthaloetla-naphalai/) และบทความอื่นเกี่ยวกับ [พระบรมราชจักรีวงศ์](/royal/chakri-dynasty/)

## คำถามที่พบบ่อย

### รัชกาลที่ 3 คือใคร?

รัชกาลที่ 3 คือ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า ทรงพระราชสมภพเมื่อวันจันทร์ที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2330 ณ พระราชวังเดิม กรุงธนบุรี ครองราชย์ตั้งแต่วันที่ 21 กรกฎาคม 2367 จนสวรรคตวันที่ 2 เมษายน 2394 ตามข้อมูลของกรมศิลปากร

### ทำไมรัชกาลที่ 3 จึงได้สมญาว่าเจ้าสัว?

หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี ระบุว่าเมื่อครั้งเป็นกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ ทรงกำกับราชการกรมท่า กรมพระคลังมหาสมบัติ และได้แต่งสำเภาหลวงออกไปค้าขาย ณ เมืองจีน จึงได้รับสมญาว่า เจ้าสัว

### จารึกวัดโพธิ์สำคัญอย่างไร?

จารึกวัดโพธิ์เป็นแผ่นศิลาที่บันทึกสรรพวิชา ทั้งการแพทย์ โบราณคดี วรรณกรรม การปกครอง และการค้า รวม 1,431 แผ่น ทำขึ้นในช่วง ค.ศ. 1831–1841 สมัยรัชกาลที่ 3 ได้รับการขึ้นทะเบียน มรดกความทรงจำแห่งโลก เมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม 2554

### ทำไมรัชกาลที่ 3 จึงเป็นพระบิดาแห่งการแพทย์แผนไทย?

คณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 16 มิถุนายน 2558 ถวายพระราชสมัญญาว่า พระบิดาแห่งการแพทย์แผนไทย อนุสรณ์ถึงคราวที่ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สอบชำระตำรายาและตำราวิชาแพทย์ แล้วจารึกลงแผ่นศิลาติดไว้ในวัดราชโอรสารามและวัดพระเชตุพนฯ ให้สาธารณชนนำไปใช้

### รัชกาลที่ 3 สร้างอะไรไว้ในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม?

หน่วยราชการในพระองค์ระบุว่า ยักษ์ทวารบาล 6 คู่ สูง 6 เมตร ที่ประตูพระระเบียงด้านใน สร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 3 และในสมัยรัชกาลที่ 3 ยัง โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้สร้างเครื่องทรงสำหรับฤดูหนาว ถวายเป็นพุทธบูชาอีกสำรับหนึ่ง แด่พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร


## แหล่งอ้างอิง

- [พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินไปในการพระราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลถวายผ้าพระกฐิน ณ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม](https://www.royaloffice.th/?p=144572) — หน่วยราชการในพระองค์
- [สวนขวา](https://www.royaloffice.th/25/03/2021/%e0%b8%aa%e0%b8%a7%e0%b8%99%e0%b8%82%e0%b8%a7%e0%b8%b2/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [พระราชพิธีเปลี่ยนเครื่องทรงพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร](https://www.royaloffice.th/?page_id=14527) — หน่วยราชการในพระองค์
- [สวดโอ้เอ้วิหารราย](https://www.royaloffice.th/?p=38207) — หน่วยราชการในพระองค์
- [พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้า ฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินไปทรงบำเพ็ญพระราชกุศลถวายสมเด็จพระบูรพมหากษัตริยาธิราช และทรงสักการะพระบรมสารีริกธาตุ ณ พระบรมบรรพต (ภูเขาทอง)](https://www.royaloffice.th/?p=56579) — หน่วยราชการในพระองค์
- [วันพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า](https://www.finearts.go.th/chantaburilibrary/view/40554) — หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี กรมศิลปากร
- [ความทรงจำแห่งโลกในประเทศไทย จารึกวัดโพธิ์ Epigraphic Archives of Wat Pho](https://www.finearts.go.th/nat/view/41989) — สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร
- [๓๑ มีนาคม น้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า](https://www.finearts.go.th/thailandmuseum/view/33152) — พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กรมศิลปากร
- [แนะนำหนังสือน่าอ่าน สมเด็จพระมหาเจษฎาธิบดินทร์](https://www.finearts.go.th/chantaburilibrary/view/46996) — หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี กรมศิลปากร
- [พระบรมสาทิสลักษณ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2)](https://www.finearts.go.th/museumnationalgallery/view/31558) — พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หอศิลป กรมศิลปากร