# ราชรถ: ประวัติ พระมหาพิชัยราชรถ เวชยันตราชรถ ราชรถน้อย ราชรถปืนใหญ่ และการบูรณะ

> บันทึกประวัติ ราชรถ ของไทย พระมหาพิชัยราชรถ ที่สร้าง พ.ศ. 2338 เวชยันตราชรถ ราชรถน้อย ราชรถปืนใหญ่ เกรินบันไดนาค โรงราชรถ และการบูรณะ พ.ศ. 2560 และ 2568–2569

- ประเภท: อธิบาย · หมวด: Royal
- เผยแพร่: 2026-10-09T04:42:00.000Z · อัปเดต: 2026-10-09T05:13:00.000Z
- โดย: กองบรรณาธิการ THAI DATA, THAI DATA IT BUSINESS ENTERPRISE
- ที่มา: https://thaidata.co.th/royal/royal-chariots-history/

## สรุปประเด็นสำคัญ

- **พระมหาพิชัยราชรถ** สร้าง พ.ศ. 2338 ใช้ออกพระเมรุครั้งแรก พ.ศ. 2339 สูง 11.20 เมตร ยาว 18 เมตร หนัก 13.70 ตัน ใช้พลฉุดชัก 216 นาย (ด้านหน้า 172 ด้านหลัง 44 นาย)
- **เวชยันตราชรถ** สร้างในรัชกาลที่ 1 เป็นราชรถรอง กว้าง 4.90 เมตร ยาว 17.50 เมตร สูง 11.70 เมตร หนัก 12.25 ตัน ใช้พลฉุดชัก 206 นาย
- กรมศิลปากรระบุว่ามี **ราชรถบุษบกที่ใช้ชักลาก 5 องค์** และ **เกรินบันไดนาค** ซึ่งใช้ครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2355 ทั้งหมดเก็บรักษาที่โรงราชรถ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร
- วันที่ **6 พฤศจิกายน 2568** มีพิธีบวงสรวงเพื่อบูรณปฏิสังขรณ์ราชรถ พระยานมาศและเครื่องประกอบ และการประชุมวันที่ **5 สิงหาคม 2569** รายงานว่างานจะเสร็จในเดือนกันยายน 2569

ราชรถ คือยานพาหนะประเภทมีล้อที่เจ้าพนักงานฉุดชัก ใช้แสดงพระเกียรติยศในการ พระราชพิธี มาแต่โบราณ องค์สำคัญที่สุดคือ พระมหาพิชัยราชรถ ซึ่งสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2338 (ค.ศ. 1795) สูง 11.20 เมตร หนัก 13.70 ตัน ปัจจุบันราชรถเก็บรักษาไว้ที่โรงราชรถ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร และได้รับการบูรณะครั้งใหญ่ซึ่งเริ่มเมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน 2568

บทความนี้เรียบเรียงจากเอกสารของกรมศิลปากร ซึ่งดูแลและบูรณะราชรถ ทั้งฐานข้อมูลพระเมรุมาศ และเครื่องประกอบพระเมรุมาศ เว็บไซต์พิพิธภัณฑ์เสมือนจริงของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร และข่าวของหน่วยราชการในพระองค์ เป็นบันทึกเรื่องราชรถในฐานะวัตถุทางประวัติศาสตร์และงานช่าง ส่วนเรือในกระบวนพยุหยาตราชลมารคอ่านได้ที่ [กระบวนพยุหยาตราชลมารค](/royal/royal-barge-procession-history/)

## ราชรถ คืออะไร

เอกสาร "ราชรถ ราชยาน" ของศูนย์ศิลปะและการช่างไทย สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร แยกยานพาหนะในการ พระราชพิธี ออกเป็นสองกลุ่ม ยานที่มีคานหามและเจ้าพนักงานแบกหามเรียกว่าราชยาน ส่วนยานที่มีล้อและเจ้าพนักงานฉุดชักเรียกว่า ราชรถ ทั้งสองกลุ่มปรากฏหลักฐานชัดเจนตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาและสืบมาจนปัจจุบัน

เอกสารเดียวกันอ้างพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 ว่า ราชรถ คือยานพาหนะชนิดล้อเลื่อน มีบุษบกเป็นเครื่องประกอบ และในขณะนั้นมีอยู่ 2 คัน คือ พระมหาพิชัยราชรถ และเวชยันตราชรถ ใช้ประดิษฐาน พระบรมโกศ และพระโกศ

คำว่า ราชรถ มาจากคำว่า ราชา กับ รถ หมายถึงพาหนะของ พระราชา กรมศิลปากรสันนิษฐานว่าในสมัยโบราณน่าจะพัฒนามาจากเกวียนขนาดเล็กที่นั่งได้คนเดียว เทียมด้วยม้า วัว ลา ล่อ หรือใช้คนลาก ตัวรถทำด้วยไม้แกะสลักลวดลาย แล้วตกแต่งด้วยการปิดทองประดับกระจกและอัญมณี หรือหุ้มด้วยแผ่นทองดุนลายดอกไม้แทนการแกะสลักลงในเนื้อไม้โดยตรง

ราชรถในสมัยโบราณยังบอกตำแหน่งทางราชการของผู้เป็นเจ้าของด้วย รถเทียมม้ามักเป็นรถศึก หรือรถที่ใช้เดินทางนอก พระราชวัง ส่วนรถที่ลากด้วยกำลังคนมีขนาดใหญ่และใช้ใน พระราชพิธี สำคัญ คือ พระราชพิธี เนื่องใน พระบรมศพ

![พระมหาพิชัยราชรถ ในโรงราชรถ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร ภาพจากกรมศิลปากร](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-maha-phichai-fad.webp?v=584792e7) _(ภาพ: กรมศิลปากร)_

## ประเภทของราชรถตามลักษณะและวิธีชักลาก

หน้า "โรงราชรถ" ในพิพิธภัณฑ์เสมือนจริงของกรมศิลปากร อธิบายว่า ราชรถ หมายถึง รถหลวงหรือรถของพระราชา ในที่นี้คือรถลากที่มีรูปลักษณะคล้ายเกวียน หรือพัฒนารูปแบบจากเกวียน ตกแต่งให้วิจิตรงดงามและอาจสูงใหญ่ขึ้น แบ่งตามลักษณะได้ดังนี้

- **ราชรถโถง** คือแบบที่ไม่มีเครื่องหลังคา หรือรถโล่ง ตัวอย่างคือรถในภาพลายรดน้ำผนังตู้ใน พระที่นั่งพุทไธสวรรค์ ซึ่งเป็นงานช่างสมัยรัชกาลที่ 1
- **ราชรถวอ ราชรถวิมาน หรือราชรถยอด** คือแบบที่มีเครื่องหลังคา ถ้าหลังคามีเครื่องยอดก็เรียกตามยอด เช่น ราชรถบุษบก
- **แบบใช้คนชักลาก** สำหรับรถขนาดใหญ่ มีซุ้มเครื่องยอดสูงและน้ำหนักมาก ใช้คนลากทั้งด้านหน้าและด้านหลัง เรียกว่า พลชัก ฉุด เพื่อให้เคลื่อนที่และหยุดได้อย่างนิ่มนวล ไม่ให้ลวดลายชำรุด
- **แบบใช้สัตว์ลาก** มักเป็นรถขนาดเล็ก ใช้ม้าลากจากด้านหน้าด้านเดียว ส่วนรถในวรรณคดีอาจเทียมราชสีห์หรือคชสีห์เพื่อแสดงฤทธานุภาพของ ผู้ทรงรถ

กรมศิลปากรตั้งข้อสังเกตว่า ฐานานุศักดิ์ของรถหลวงมีหลายลำดับชั้นเหมือนฉัตร ดูได้จากขนาดของรถ รูปริ้วขบวน และรายละเอียดขององค์รถ แต่ไม่มีกฎเกณฑ์เป็นลายลักษณ์อักษรอย่างตายตัว คงใช้ตามประเพณีที่สืบต่อกันมา

![รถโถงที่จัดแสดงในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร ภาพถ่ายเมื่อ 22 เมษายน 2560](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-rot-thong.webp?v=079f6a79) _(ภาพ: Iudexvivorum / Wikimedia Commons (CC0))_

## ราชรถบุษบก 5 องค์ ในงาน พระบรมศพ

พิพิธภัณฑ์เสมือนจริงของกรมศิลปากรระบุว่า ปัจจุบันรถที่แสดงพระเกียรติยศอย่างสูงสุดเป็นราชรถบุษบกที่ใช้ชักลาก มีทั้งหมด 5 องค์ แต่ละองค์มีหน้าที่ต่างกันในริ้วขบวน

| ชื่อ | จำนวน | หน้าที่ตามเอกสารกรมศิลปากร |
| --- | --- | --- |
| พระมหาพิชัยราชรถ | 1 | ประดิษฐาน พระบรมโกศ และพระโกศ อัญเชิญไปสู่พระเมรุหลวง |
| เวชยันตราชรถ | 1 | ประดิษฐาน พระบรมโกศ และพระโกศ อัญเชิญไปสู่พระเมรุหลวง |
| ราชรถเล็ก | 1 | เดิมเป็นที่ พระบรมวงศ์ ประทับ ในขบวนอัญเชิญและโยงพระศพ |
| ราชรถน้อย | 2 | องค์หนึ่งสำหรับ สมเด็จพระสังฆราช หรือ พระมหาเถระ อ่านพระอภิธรรมนำขบวน อีกองค์อาจใช้เป็นราชรถตาม บางท่านว่าเป็นราชรถพระโกศจันทน์ |

ข่าวของกรมศิลปากรเมื่อ พ.ศ. 2568 นับชุดเดียวกันเป็น 5 องค์ ได้แก่ พระมหาพิชัยราชรถ เวชยันตราชรถ และราชรถน้อย 3 องค์ (รวมองค์เล็กไว้ในกลุ่มเดียวกัน) และระบุว่า ราชรถ ราชยานทั้งหลายสร้างขึ้นแต่ครั้งรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และใช้สืบเนื่องกันมาในงาน พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ และพระศพตั้งแต่ครั้งต้นกรุงรัตนโกสินทร์

![ราชรถน้อย ภาพจากเอกสารราชรถ ราชยาน ของสำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-ratcharot-noi-fad.webp?v=13109fbb) _(ภาพ: กรมศิลปากร (สำนักช่างสิบหมู่))_

## พระมหาพิชัยราชรถ: สร้าง พ.ศ. 2338 สูง 11.20 เมตร

กรมศิลปากรบันทึกว่า พระมหาพิชัยราชรถ เป็นราชรถที่ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2338 ตามโบราณราชประเพณีที่มีมาแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา ฐานข้อมูลพระเมรุมาศของกรมศิลปากรระบุว่าใช้เพื่อการอัญเชิญ พระโกศพระอัฐิ สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก (ทองดี) ออกพระเมรุ เมื่อ พ.ศ. 2339 (ค.ศ. 1796) ลักษณะเป็นราชรถ ทรงบุษบก ไม้แกะสลัก ลงรักปิดทองประดับกระจก

ขนาดและกำลังพลตามข้อมูลของกรมศิลปากรมีดังนี้

- ความกว้าง 4.85 เมตร ตามหน้าแนะนำโบราณวัตถุ 10 ชิ้นของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร และ 4.88 เมตร ตามฐานข้อมูลพระเมรุมาศ
- ยาวรวมงอนรถ 18 เมตร ยาวเฉพาะตัวรถ 14.10 เมตร และสูง 11.20 เมตร
- น้ำหนักรวม 13.70 ตัน
- พลฉุดชัก 216 นาย เป็นด้านหน้า 172 นาย ด้านหลัง 44 นาย และผู้ควบคุม 5 นาย ปัจจุบันเป็นกำลังพลจากกรมสรรพาวุธทหารบก
- เลขรหัสประจำราชรถ 9780

นับแต่นั้น พระมหาพิชัยราชรถ ใช้เชิญ พระโกศพระบรมศพ ของ พระมหากษัตริย์ พระบรมราชินี และ พระบรมวงศานุวงศ์ ชั้นสมเด็จเจ้าฟ้าในสมัยต่อ ๆ มา และใน พ.ศ. 2560 ใช้ทรง พระบรมศพ รัชกาลที่ 9 กรมศิลปากรจัด พระมหาพิชัยราชรถ ไว้ในรายการโบราณวัตถุ 10 ชิ้นที่ไม่ควรพลาดของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร

![พระมหาพิชัยราชรถ ในโรงราชรถ ภาพถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2567 ด้านข้างคือราชรถปืนใหญ่](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-maha-phichai-2567.webp?v=5ea1ffa0) _(ภาพ: Mastertongapollo / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_

## การบูรณะ พระมหาพิชัยราชรถ เมื่อ พ.ศ. 2560

ฐานข้อมูลพระเมรุมาศบันทึกงานบูรณปฏิสังขรณ์ พระมหาพิชัยราชรถ ก่อนงาน พระบรมศพ รัชกาลที่ 9 ในส่วนของสำนักช่างสิบหมู่ไว้ดังนี้

- ซ่อมเสริมโครงสร้างไม้และลวดลายในส่วนที่ชำรุด
- ซ่อมประดับกระจกส่วนฐานเบญจาใหม่และซ่อมส่วนอื่นโดยรวม 100%
- ซ่อมปิดทองโดยรวม 40%
- จัดทำฉัตรเบญจาผ้าลายทองแผ่ลวด 4 คัน และธงงอนราชรถ 6 ผืน สำหรับงอนรถ 3 งอน
- ซ่อมชุดเฟื่องระย้าโลหะเงิน ล้างทำความสะอาด ชุบ และประดับกระจก

ขั้นตอนเริ่มจากถอดส่วนประกอบของราชรถ กะเทาะกระจกเดิมออกแล้วประดับกระจกใหม่ ซ่อมลวดลายที่ชำรุด จัดทำเครื่องประกอบ และปิดท้ายด้วยการทำความสะอาดโดยกลุ่มวิทยาศาสตร์เพื่อการอนุรักษ์ สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ

## ภาพเก่าของ พระมหาพิชัยราชรถ ในงาน พระบรมศพ

เอกสาร "ราชรถ ราชยาน" ของสำนักช่างสิบหมู่ตีพิมพ์ภาพถ่ายเก่าที่บันทึก พระมหาพิชัยราชรถ ในงาน พระบรมศพ ของ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ภาพแสดงราชรถที่มีบุษบกยอดแหลมเคลื่อนผ่านหน้าอาคารแบบตะวันตก มีเจ้าพนักงานในเครื่องแบบเดินนำหน้า

เอกสารเดียวกันยังมีภาพถ่ายเก่าของ "รถปืนใหญ่รางเกวียน หรือราชรถปืนใหญ่" ในงาน พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ รัชกาลที่ 6 ภาพนี้แสดงล้อขนาดใหญ่ของรถปืนใหญ่ ซึ่งเป็นราชรถอีกแบบหนึ่งที่แตกต่างจากราชรถบุษบก

![ภาพถ่ายเก่า พระมหาพิชัยราชรถ ในงาน พระบรมศพ รัชกาลที่ 5 ภาพจากเอกสารของกรมศิลปากร](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-rama5-procession.webp?v=2105c46d) _(ภาพ: กรมศิลปากร (สำนักช่างสิบหมู่))_

![ภาพถ่ายเก่า ราชรถปืนใหญ่ ในงาน พระบรมศพ รัชกาลที่ 6 ภาพจากเอกสารของกรมศิลปากร](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-gun-carriage-old.webp?v=49c87a0c) _(ภาพ: กรมศิลปากร (สำนักช่างสิบหมู่))_

## เวชยันตราชรถ: ราชรถรอง สูง 11.70 เมตร

ฐานข้อมูลพระเมรุมาศของกรมศิลปากรบันทึกว่า เวชยันตราชรถ เป็นราชรถ ทรงบุษบก ไม้แกะสลักลงรัก ปิดทองประดับกระจก สร้างขึ้นในสมัย พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เพื่อใช้เป็นรถที่นั่งรองในงานพระเมรุของ สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก (ทองดี) เมื่อ พ.ศ. 2339 และใช้เป็นราชรถสำหรับพระศพ พระบรมวงศานุวงศ์ ที่ ทรงพระอิสริยศักดิ์ รองลงมา

- เลขรหัสประจำราชรถ 9781
- กว้าง 4.90 เมตร ยาว 17.50 เมตร สูง 11.70 เมตร
- น้ำหนัก 12.25 ตัน
- พลฉุดชัก 206 นาย เป็นด้านหน้า 160 นาย ด้านหลัง 46 นาย และผู้ควบคุม 5 นาย

ฐานข้อมูลเดียวกันระบุว่า เมื่อ พระมหาพิชัยราชรถ ชำรุดจนใช้การไม่ได้ จึงใช้เวชยันตราชรถเป็น รถทรงพระบรมศพ แทน แต่ใน หมายรับสั่ง ยังเรียกว่า "พระมหาพิชัยราชรถ" ส่วนพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 นับเวชยันตราชรถเป็นหนึ่งในราชรถ 2 คันที่ใช้ประดิษฐานพระโกศ

![เวชยันตราชรถ ในโรงราชรถ ภาพถ่ายเมื่อ 22 เมษายน 2560](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-vejayanta-2560.webp?v=01e1ebc8) _(ภาพ: Iudexvivorum / Wikimedia Commons (CC0))_

## เกรินบันไดนาค: เครื่องเลื่อนพระโกศ ใช้ครั้งแรก พ.ศ. 2355

ฐานข้อมูลพระเมรุมาศอธิบายว่า เกรินบันไดนาคเป็นอุปกรณ์ที่ สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษ์มนตรี (จุ้ย) คิดค้นขึ้น เพื่อเชิญ พระบรมโกศ ขึ้นและลงจาก พระมหาพิชัยราชรถ แทนการต่อนั่งร้านไม้ยกสูงแบบเดิม ลักษณะเป็นรางเลื่อนขึ้นลงด้วยกว้านหมุนคล้ายบันไดเลื่อน มีแท่นสี่เหลี่ยมสำหรับวางพระโกศ ขอบฐานแกะสลักลายปิดทองประดับกระจก ราวทั้งสองข้างทำเป็นรูปพญานาค จึงเรียกว่าเกรินบันไดนาค

เกรินบันไดนาคใช้ครั้งแรกในงาน พระบรมศพ รัชกาลที่ 1 เมื่อ พ.ศ. 2355 ปัจจุบันมี 2 ชุด ชุดหนึ่งใช้เลื่อนพระโกศจากพระยานมาศสามลำคานขึ้นสู่บุษบกของราชรถที่หน้าวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม อีกชุดใช้เลื่อนพระโกศลงจากราชรถมาประดิษฐานบนพระยานมาศสามลำคานหรือราชรถปืนใหญ่ที่ท้องสนามหลวง และปัจจุบันติดล้อเลื่อนใต้ฐานเพื่อให้เคลื่อนย้ายสะดวก

![เกรินบันไดนาค ที่จัดแสดงในโรงราชรถ ภาพถ่ายเมื่อ 22 เมษายน 2560](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-krern-naga.webp?v=93530465) _(ภาพ: Iudexvivorum / Wikimedia Commons (CC0))_

## ราชรถปืนใหญ่: สร้างองค์ใหม่เมื่อ พ.ศ. 2560

ฐานข้อมูลพระเมรุมาศระบุว่า ราชรถปืนใหญ่ใช้เชิญพระโกศของ พระมหากษัตริย์ และ พระบรมวงศ์ ที่ ทรงรับราชการทหาร เมื่อครั้ง ดำรงพระชนม์ชีพ ในริ้วขบวนที่ 3 แทนพระยานมาศสามลำคานตามธรรมเนียมเดิม และใช้เวียนอุตราวัฏรอบพระเมรุมาศ 3 รอบ ก่อนเชิญพระโกศขึ้นสู่พระเมรุมาศ

สำหรับงาน พระบรมศพ รัชกาลที่ 9 เมื่อเดือนตุลาคม พ.ศ. 2560 ฐานข้อมูลเดียวกันบันทึกว่าราชรถปืนใหญ่ที่ใช้ในงานครั้งนั้นเป็นองค์ที่สร้างขึ้นใหม่ เป็นงานร่วมกันของหลายหน่วยงาน ดังนี้

- **ส่วนโครงสร้าง** โดยกรมสรรพาวุธทหารบก จัดสร้างที่กองโรงงานซ่อมสร้างยุทโธปกรณ์สายสรรพาวุธ ค่ายสุรธรรมพิทักษ์ จังหวัดนครราชสีมา
- **ส่วนศิลปกรรม** ประกอบฐานรองพระโกศและส่วนประกอบราชรถ โดยสำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร
- **เชือกฉุดชักราชรถ** โดยกรมอู่ทหารเรือ

ทั้งสองหน่วยศึกษาลักษณะของราชรถปืนใหญ่จากจดหมายเหตุ ภาพถ่าย และวีดิทัศน์เก่า ราชรถปืนใหญ่ที่จัดแสดงในโรงราชรถเป็นรถปืนสีเขียวเข้ม ล้อซี่ขนาดใหญ่ เรื่องราชยานคานหามบันทึกไว้แยกใน [ราชยานคานหามและพระยานมาศ](/royal/royal-palanquins-history/)

![ราชรถปืนใหญ่ ในโรงราชรถ ภาพถ่ายเมื่อ 11 มิถุนายน 2560](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-gun-carriage-hall.webp?v=cada57ed) _(ภาพ: Iudexvivorum / Wikimedia Commons (CC0))_

## พิธีบวงสรวงก่อนบูรณะ ราชรถ วันที่ 6 พฤศจิกายน 2568

วันพฤหัสบดีที่ 6 พฤศจิกายน 2568 เวลา 08.00 น. สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปทรงประกอบพิธีบวงสรวงเพื่อบูรณปฏิสังขรณ์ราชรถ พระยานมาศและเครื่องประกอบ ใน พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร

ข่าวของกรมศิลปากรและหน่วยราชการในพระองค์บันทึกว่า มณฑลพิธีตั้งอยู่ด้านหน้าโรงราชรถ มีการอ่านโองการบวงสรวงเทพยดา การแสดงรำบวงสรวง 1 ชุด และบรรเลงเพลงสาธุการ โดยสำนักการสังคีต กรมศิลปากร จากนั้น ทรงคล้องมาลัยที่ พระมหาพิชัยราชรถ พระยานมาศสามลำคาน จำนวน 2 องค์ พระเวชยันตราชรถ และราชรถน้อย จำนวน 3 องค์ ตามลำดับ

กรมศิลปากรระบุว่าราชรถ ราชยานที่จะบูรณะประกอบด้วย ราชรถ 5 องค์ เกรินบันไดนาค 2 เกริน พระยานมาศสามลำคาน 2 องค์ พระที่นั่งราเชนทรยาน และพระวอสีวิกากาญจน์

![การแสดงรำบวงสรวงหน้าโรงราชรถ วันที่ 6 พฤศจิกายน 2568 ภาพจากกรมศิลปากร](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-bowing-dance-2568.webp?v=b959c0bb) _(ภาพ: กรมศิลปากร)_

## การบูรณะ ราชรถ พ.ศ. 2568–2569

หลังพิธี กรมศิลปากรปิดการเข้าชมโรงราชรถตั้งแต่วันที่ 6 พฤศจิกายน 2568 เพื่อเริ่มบูรณะ ข่าวของกรมศิลปากรและหน่วยราชการในพระองค์แบ่งหน้าที่ไว้ดังนี้

- **กรมสรรพาวุธทหารบกและกรมอู่ทหารเรือ** ร่วมศึกษาตรวจสอบสภาพโครงสร้างของราชรถ ระบบกลไก การเคลื่อนที่ และการชักลาก ให้มั่นคงแข็งแรง ส่วนงานระยะแรกยังรวมถึงการจัดสร้างนั่งร้านเพื่อบูรณะ
- **กลุ่มวิทยาศาสตร์เพื่อการอนุรักษ์ สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ** ทำความสะอาดราชรถ
- **สำนักช่างสิบหมู่** ซ่อมแซมกระจก ลงรักปิดทอง และงานช่างฝีมือต่าง ๆ
- **กรมศิลปากร** ดูแลงานบูรณะ ซ่อมแซม และอนุรักษ์ด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ งานตกแต่ง และงานประดับที่เป็นงานประณีตศิลปกรรม

ข่าวของหน่วยราชการในพระองค์ในวันนั้นเรียกงานนี้ว่าเป็นการซ่อมและบูรณะครั้งใหญ่ และคาดว่าจะเสร็จราวเดือนกันยายน ไม่เกินเดือนตุลาคม ต่อมาการประชุมคณะกรรมการฝ่ายจัดสร้างพระเมรุมาศฯ วันที่ 5 สิงหาคม 2569 รายงานว่าการบูรณปฏิสังขรณ์ราชรถและพระยานมาศจะแล้วเสร็จในเดือนกันยายน 2569 เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการซักซ้อม ริ้วขบวนพระบรมราชอิสริยยศ ในวันเดียวกัน คณะกรรมการฝ่ายจัดนิทรรศการพิจารณาแผนจัดนิทรรศการภายในบริเวณพระเมรุมาศ ท้องสนามหลวง ซึ่งรวมเรื่องการบูรณะปฏิสังขรณ์ราชรถและพระยานมาศไว้ด้วย

## ลำดับเหตุการณ์ของราชรถ

| พ.ศ. (ค.ศ.) | เหตุการณ์ |
| --- | --- |
| สมัยกรุงศรีอยุธยา | มีหลักฐานชัดเจนเรื่องรถและยานคานหามใน พระราชพิธี ตามเอกสารของสำนักช่างสิบหมู่ |
| 2338 (1795) | สร้าง พระมหาพิชัยราชรถ ตามข้อมูลหน้าแนะนำโบราณวัตถุของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร |
| 2339 (1796) | ใช้ พระมหาพิชัยราชรถ และเวชยันตราชรถ ในงานพระเมรุของ สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก ตามฐานข้อมูลพระเมรุมาศ |
| 2355 (1812) | ใช้เกรินบันไดนาคเป็นครั้งแรกในงาน พระบรมศพ รัชกาลที่ 1 |
| สมัยรัชกาลที่ 5–6 | ภาพถ่ายเก่าบันทึก พระมหาพิชัยราชรถ ในงาน พระบรมศพ รัชกาลที่ 5 และราชรถปืนใหญ่ในงาน พระบรมศพ รัชกาลที่ 6 |
| 2542 (1999) | พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ระบุว่าในขณะนั้นมี 2 คัน คือ พระมหาพิชัยราชรถ และเวชยันตราชรถ |
| 2560 (2017) | บูรณะ พระมหาพิชัยราชรถ สร้างราชรถปืนใหญ่องค์ใหม่ และใช้ในงาน พระบรมศพ รัชกาลที่ 9 เดือนตุลาคม |
| 2568 (2025) | 6 พฤศจิกายน: พิธีบวงสรวงก่อนเริ่มบูรณะ และปิดการเข้าชมโรงราชรถ |
| 2569 (2026) | 5 สิงหาคม: รายงานว่าการบูรณะจะเสร็จในเดือนกันยายน 2569 |

## ภาพบันทึก

![พระมหาพิชัยราชรถ ด้านข้าง ภาพจากฐานข้อมูลพระเมรุมาศ กรมศิลปากร](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-maha-phichai-side.webp?v=0a6dae58) _(ภาพ: กรมศิลปากร (ฐานข้อมูลพระเมรุมาศ))_
![ราชรถน้อย เลขทะเบียน 9784 ภาพจากฐานข้อมูลพระเมรุมาศ กรมศิลปากร](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-noi-9784.webp?v=5b1e6baf) _(ภาพ: กรมศิลปากร (ฐานข้อมูลพระเมรุมาศ))_
![ราชรถน้อย เลขทะเบียน 9782 ภาพจากฐานข้อมูลพระเมรุมาศ กรมศิลปากร](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-noi-9782.webp?v=43feda51) _(ภาพ: กรมศิลปากร (ฐานข้อมูลพระเมรุมาศ))_
![เกรินบันไดนาค ภาพจากฐานข้อมูลพระเมรุมาศ กรมศิลปากร](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-krern-fad.webp?v=a642ce87) _(ภาพ: กรมศิลปากร (ฐานข้อมูลพระเมรุมาศ))_
![ราชรถปืนใหญ่ พร้อมรถรางปืนด้านหน้า ภาพจากฐานข้อมูลพระเมรุมาศ กรมศิลปากร](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-gun-carriage-fad.webp?v=744c6368) _(ภาพ: กรมศิลปากร (ฐานข้อมูลพระเมรุมาศ))_
![อาคารโรงราชรถ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-hall-exterior.webp?v=c2315d3b) _(ภาพ: ScorpianPK / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0))_
![พระมหาพิชัยราชรถ มีนั่งร้านล้อมรอบ ภาพถ่ายเมื่อ 22 เมษายน 2560](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-maha-phichai-scaffold-2560.webp?v=df344928) _(ภาพ: Iudexvivorum / Wikimedia Commons (CC0))_
![ส่วนบุษบกของ พระมหาพิชัยราชรถ ภาพถ่ายเมื่อ 21 ธันวาคม 2561](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-bushok-2561.webp?v=71166deb) _(ภาพ: Index Librorum Permissorum / Wikimedia Commons (CC0))_
![รายละเอียดชั้นลวดลายประดับ ภาพถ่ายเมื่อ 19 ธันวาคม 2560](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-deity-detail.webp?v=e371ac90) _(ภาพ: Trisorn Triboon / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_
![แบบจำลอง พระมหาพิชัยราชรถ ในนิทรรศการเมื่อเดือนพฤศจิกายน 2560](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-model.webp?v=b4a0693a) _(ภาพ: Xiengyod / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_
![ราชรถปืนใหญ่ ภาพถ่ายเมื่อ 19 ธันวาคม 2560](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-gun-carriage-tray.webp?v=8124444b) _(ภาพ: Trisorn Triboon / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))_
![ประติมากรรมรูปเทวดาประกอบงานพระเมรุ ภาพถ่ายเมื่อ 22 เมษายน 2560](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-hall-sculptures.webp?v=07d5ce66) _(ภาพ: Iudexvivorum / Wikimedia Commons (CC0))_
![ราชรถในริ้วขบวนบนถนนราชดำเนินใน วันที่ 9 เมษายน 2555](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-procession-2555.webp?v=c26b2e97) _(ภาพ: Xiengyod / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0))_
![ไปรษณียบัตรเก่าของห้องภาพ J. Antonio กรุงเทพฯ แสดงการเชิญพระโกศไปยังพระเมรุ](https://thaidata-co-th.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/thaidata.co.th/images/articles/royal-chariots-history/royal-chariots-1911-postcard.webp?v=7d3803a1) _(ภาพ: ห้องภาพ J. Antonio / Wikimedia Commons (Public domain))_

## มรดกที่เหลือถึงปัจจุบัน

- **โรงราชรถ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร** เป็นที่เก็บรักษารถบุษบกทั้ง 5 องค์ เกรินบันไดนาค ราชรถปืนใหญ่ พระยานมาศสามลำคาน และเครื่องประกอบ ตามข้อมูลของกรมศิลปากร
- **เลขรหัสประจำราชรถ** ในฐานข้อมูลของกรมศิลปากร เช่น 9780 สำหรับ พระมหาพิชัยราชรถ และ 9781 สำหรับเวชยันตราชรถ
- **องค์ความรู้ของช่างไทย** ทั้งงานแกะสลัก ลงรักปิดทอง ประดับกระจก และการชักลากราชรถ ยังสืบต่อผ่านสำนักช่างสิบหมู่ สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กรมสรรพาวุธทหารบก และกองทัพเรือ ซึ่งร่วมกันบูรณะใน พ.ศ. 2560 และ 2568–2569
- **ข้อควรรู้ก่อนเข้าชม** โรงราชรถปิดการเข้าชมตั้งแต่วันที่ 6 พฤศจิกายน 2568 เพื่อบูรณะ ควรตรวจสอบประกาศล่าสุดของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร ก่อนเดินทาง

อ่านเรื่องเรือในกระบวนพยุหยาตรา ราชรถ และยานในงานพิธีอื่น ๆ ได้ที่ [หมวดยานพาหนะใน พระราชพิธี](/royal/royal-vehicles/)

## คำถามที่พบบ่อย

### ราชรถ คืออะไร ต่างจากราชยานอย่างไร?

เอกสารของสำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร อธิบายว่า ราชรถ คือยานพาหนะประเภทมีล้อ เคลื่อนที่โดยเจ้าพนักงานฉุดชัก ส่วนยานพาหนะที่มีคานหามและเจ้าพนักงานแบกหามเรียกว่าราชยาน ทั้งสองแบบใช้ใน พระราชพิธี ต่าง ๆ มาแต่โบราณ และมีหลักฐานชัดเจนตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา

### พระมหาพิชัยราชรถ สร้างเมื่อไร และมีขนาดเท่าไร?

กรมศิลปากรระบุว่า พระมหาพิชัยราชรถ สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2338 และใช้ครั้งแรกในการออกพระเมรุเมื่อ พ.ศ. 2339 ยาวรวมงอนรถ 18 เมตร สูง 11.20 เมตร น้ำหนัก 13.70 ตัน ความกว้างระบุไว้ 4.85 เมตรในหน้าแนะนำโบราณวัตถุ และ 4.88 เมตรในฐานข้อมูลพระเมรุมาศ ใช้พลฉุดชัก 216 นาย และผู้ควบคุม 5 นาย

### ราชรถ ในงาน พระบรมศพ มีกี่องค์ และแต่ละองค์ใช้ทำอะไร?

พิพิธภัณฑ์เสมือนจริงของกรมศิลปากรระบุว่ามีราชรถบุษบกที่ใช้ชักลาก 5 องค์ พระมหาพิชัยราชรถและเวชยันตราชรถใช้ประดิษฐานพระบรมโกศและพระโกศ ราชรถเล็กเดิมเป็นที่ พระบรมวงศ์ ประทับ ในขบวน ราชรถน้อยองค์หนึ่งสำหรับพระสงฆ์อ่านพระอภิธรรมนำขบวน และอีกองค์อาจใช้เป็นราชรถตาม

### ชมราชรถได้ที่ไหน?

ราชรถและพระยานมาศเก็บรักษาไว้ที่โรงราชรถ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร กรุงเทพมหานคร แต่ข่าวของหน่วยราชการในพระองค์ระบุว่ากรมศิลปากรปิดการเข้าชมโรงราชรถตั้งแต่วันที่ 6 พฤศจิกายน 2568 เพื่อบูรณะ ผู้ที่จะเข้าชมจึงควรตรวจสอบประกาศของพิพิธภัณฑ์ก่อน

### ใครเป็นผู้บูรณะราชรถ?

การบูรณะ พ.ศ. 2568–2569 เป็นงานร่วมกันของกรมศิลปากร กรมสรรพาวุธทหารบก และกรมอู่ทหารเรือ สองหน่วยหลังตรวจสอบโครงสร้าง ระบบกลไก การเคลื่อนที่และการชักลาก ส่วนกรมศิลปากรทำความสะอาดด้วยวิธีทางวิทยาศาสตร์ ซ่อมกระจก ลงรักปิดทอง และงานประณีตศิลป์ โดยสำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติและสำนักช่างสิบหมู่


## แหล่งอ้างอิง

- [โบราณวัตถุ ๑๐ ชิ้นห้ามพลาดในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร](https://www.finearts.go.th/promotion/view/33602-%E0%B9%82%E0%B8%9A%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%93%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%96%E0%B8%B8-%E0%B9%91%E0%B9%90-%E0%B8%8A%E0%B8%B4%E0%B9%89%E0%B8%99%E0%B8%AB%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%9E%E0%B8%A5%E0%B8%B2%E0%B8%94%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%A0%E0%B8%B1%E0%B8%93%E0%B8%91%E0%B8%AA%E0%B8%96%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B9%81%E0%B8%AB%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%B4-%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%99%E0%B8%84%E0%B8%A3) — กรมศิลปากร
- [โรงราชรถ — พิพิธภัณฑ์เสมือนจริง พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร](http://www.virtualmuseum.finearts.go.th/bangkoknationalmuseums/index.php/th/virtual-museum/65-%E0%B9%82%E0%B8%A3%E0%B8%87%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%A3%E0%B8%96.html) — กรมศิลปากร (พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร)
- [ราชรถ ราชยาน (เอกสารความรู้ สำนักช่างสิบหมู่)](https://www.finearts.go.th/traditionalart/view/25100-%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%A3%E0%B8%96-%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%99) — กรมศิลปากร (สำนักช่างสิบหมู่)
- [พระมหาพิชัยราชรถ — ฐานข้อมูลพระเมรุมาศ และเครื่องประกอบพระเมรุมาศ](https://phramerumas.finearts.go.th/item.php?itemID=6) — กรมศิลปากร
- [เวชยันตราชรถ — ฐานข้อมูลพระเมรุมาศ และเครื่องประกอบพระเมรุมาศ](https://phramerumas.finearts.go.th/item.php?itemID=81) — กรมศิลปากร
- [เกรินบันไดนาค — ฐานข้อมูลพระเมรุมาศ และเครื่องประกอบพระเมรุมาศ](https://phramerumas.finearts.go.th/item.php?itemID=13) — กรมศิลปากร
- [ราชรถปืนใหญ่ — ฐานข้อมูลพระเมรุมาศ และเครื่องประกอบพระเมรุมาศ](https://phramerumas.finearts.go.th/item.php?itemID=16) — กรมศิลปากร
- [พิธีบวงสรวงเพื่อบูรณปฏิสังขรณ์ราชรถ พระยานมาศและเครื่องประกอบ ในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพฯ](https://www.finearts.go.th/promotion/view/60993-%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%B5%E0%B8%9A%E0%B8%A7%E0%B8%87%E0%B8%AA%E0%B8%A3%E0%B8%A7%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%9A%E0%B8%B9%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B8%9B%E0%B8%8F%E0%B8%B4%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%82%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B9%8C%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%A3%E0%B8%96-%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%A8%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%81%E0%B8%AD%E0%B8%9A-%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%8A%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%B5%E0%B8%96%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%A5%E0%B8%B4%E0%B8%87%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%9A%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%A8%E0%B8%9E%E0%B8%AF) — กรมศิลปากร
- [สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินไปทรงประกอบพิธีบวงสรวง เพื่อบูรณปฏิสังขรณ์ราชรถ พระยานมาศและเครื่องประกอบ](https://www.royaloffice.th/06/11/2025/%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%a2%e0%b8%b2%e0%b8%99%e0%b8%a1%e0%b8%b2%e0%b8%a8/) — หน่วยราชการในพระองค์
- [ประชุมคณะกรรมการฝ่ายจัดสร้างพระเมรุมาศฯ ติดตามความคืบหน้าการดำเนินงาน](https://www.finearts.go.th/promotion/view/65155-%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%8A%E0%B8%B8%E0%B8%A1%E0%B8%84%E0%B8%93%E0%B8%B0%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9D%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%AA%E0%B8%A3%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%A3%E0%B8%B8%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%A8%E0%B8%AF-%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%95%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%84%E0%B8%B7%E0%B8%9A%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%94%E0%B8%B3%E0%B9%80%E0%B8%99%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%87%E0%B8%B2%E0%B8%99) — กรมศิลปากร