กะเพราแก้วจุรี 4 พันธุ์ของซีพีแรม: เกษตรฯ สั่งตรวจใน 7 วัน ยันปลูก-ขายกะเพราทั่วไปได้
กะเพราแก้วจุรี 01–04 ของซีพีแรมได้รับคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ รมว.เกษตรฯ สั่งตรวจภายใน 1 สัปดาห์ รัฐยืนยันปลูก กิน ขายใบกะเพราพันธุ์ทั่วไปกว่า 300 พันธุ์ได้ตามปกติ
โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 5 นาที
สรุปประเด็นสำคัญ
- กะเพราแก้วจุรี 01–04 ของบริษัท ซีพีแรม จำกัด ได้รับความคุ้มครองตาม พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 ตั้งแต่ปี 2567 เป็นผลวิจัยร่วมกับมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน
- 24 ตุลาคม 2569 รมว.เกษตรและสหกรณ์ สุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ สั่งกรมวิชาการเกษตรตรวจว่าการจดคุ้มครองถูกต้องตามกฎหมายหรือไม่ และเทียบกับพันธุ์ในฐานข้อมูลวิจัยของรัฐ คาดรู้ผลไม่เกิน 1 สัปดาห์
- รัฐยืนยันเมื่อ 22 และ 24 ตุลาคม ว่าประชาชนยังปลูก กิน เก็บใบขาย และนำไปทำอาหารขายได้ตามปกติ สิทธิของผู้ทรงสิทธิเกี่ยวกับส่วนขยายพันธุ์ (เมล็ด ต้นกล้า กิ่งพันธุ์) ของ 4 พันธุ์นี้เท่านั้น ส่วนกะเพราพันธุ์ทั่วไปมีมากกว่า 300 พันธุ์
- กรมวิชาการเกษตรระบุว่ามีกะเพราที่ขึ้นทะเบียนคุ้มครองทั้งหมด 5 พันธุ์ (แก้วจุรี 4 พันธุ์ และของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ 1 พันธุ์) และกฎหมายไทยคุ้มครองพันธุ์ใหม่ 12 ปี
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ สั่งกรมวิชาการเกษตรเมื่อวันที่ 24 ตุลาคม 2569 (2026) ให้ตรวจการจดคุ้มครองกะเพราแก้วจุรี 01–04 ของบริษัท ซีพีแรม จำกัด ให้เสร็จภายในราว 1 สัปดาห์ ขณะที่รัฐยืนยันว่าคนไทยยังปลูก กิน และขายกะเพราพันธุ์ทั่วไปที่มีมากกว่า 300 พันธุ์ได้ตามปกติ
เรื่องนี้กลายเป็นประเด็นร้อนบนโซเชียลในสัปดาห์ที่ผ่านมา เมื่อมีการแชร์ว่าเอกชนรายใหญ่ "จดสิทธิกะเพรา" จนเกิดความกังวลว่าเกษตรกร แม่ค้า และร้านอาหารจะต้องขออนุญาตหรือซื้อเมล็ดจากบริษัท ภายในสามวัน ทำเนียบรัฐบาล กรมวิชาการเกษตร ซีพีแรม และเครือเจริญโภคภัณฑ์ต่างออกมาชี้แจง ข่าวนี้สรุปว่าใครพูดอะไร และกะเพราแก้วจุรีได้สิทธิอะไรจริง
กะเพราแก้วจุรีคือพันธุ์อะไร ใครเป็นเจ้าของสิทธิ
ข้อมูลที่ซีพีแรมและกรมวิชาการเกษตรเปิดเผยตรงกันในประเด็นหลัก
| ประเด็น | ข้อมูล |
|---|---|
| ชื่อพันธุ์ | กะเพราแก้วจุรี 01, 02, 03 และ 04 |
| ผู้ทรงสิทธิ | บริษัท ซีพีแรม จำกัด (CPRAM) บริษัทในกลุ่ม CP ALL |
| ผู้ร่วมวิจัย | มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน |
| ปีที่ได้รับคุ้มครอง | 2567 ตามข้อมูลที่บริษัทเปิดเผย |
| กฎหมาย | พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 ระยะคุ้มครองพันธุ์ใหม่ 12 ปี |
| วิธีพัฒนา | ชักนำให้กลายพันธุ์ด้วยสารเคมีและเพิ่มชุดโครโมโซมเป็น 2 เท่า จนได้ใบใหญ่ขึ้น (กรมวิชาการเกษตร) |
| การใช้ | วัตถุดิบอาหารพร้อมรับประทานของบริษัท ปลูกผ่านแปลงต้นแบบและเกษตรกรเครือข่าย ไม่ขายเมล็ดให้ประชาชนทั่วไป |
| กะเพราที่ขึ้นทะเบียนคุ้มครองทั้งหมดในไทย | 5 พันธุ์ คือแก้วจุรี 4 พันธุ์ และของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ 1 พันธุ์ |
นางธิดากุญ แสนอุดม ผู้อำนวยการกองพัฒนาระบบและรับรองมาตรฐานสินค้าพืช กรมวิชาการเกษตร ให้ข้อมูลกับ Thai PBS เมื่อ 22 ตุลาคมเรื่องจำนวนกะเพราที่ขึ้นทะเบียน และในรายงานเดียวกันกรมวิชาการเกษตรระบุว่า บริษัทได้ยื่นขออนุญาตเข้าถึงพันธุ์พืชพื้นเมืองและพันธุ์พืชป่า พร้อมเสนอโครงการปรับปรุงพันธุ์ และแบ่งปันผลประโยชน์เข้ากองทุนคุ้มครองพันธุ์พืชแล้ว
ปลูก ขาย และทำอาหารจากกะเพราได้แค่ไหน
คำชี้แจงของรัฐบาลเมื่อ 22 ตุลาคม และของปลัดกระทรวงเกษตรฯ เมื่อ 24 ตุลาคม แยกสองเรื่องออกจากกันชัดเจน
- ทำได้ตามปกติ: ปลูกกะเพราไว้กินเอง เก็บใบขาย นำไปทำอาหารขาย ขายผลผลิตกะเพราเพื่อบริโภค และปลูก ขยายพันธุ์ และขายกะเพราพันธุ์พื้นเมืองหรือพันธุ์ทั่วไปที่ไม่ได้รับความคุ้มครอง โดยไม่ต้องซื้อเมล็ดจากเอกชนรายใด
- อาจต้องขออนุญาต: การผลิตและขายส่วนขยายพันธุ์ของกะเพราแก้วจุรี เช่น เมล็ด ต้นกล้า หรือกิ่งพันธุ์ เพื่อขยายพันธุ์ขายเชิงพาณิชย์
- ข้อยกเว้นตามมาตรา 33: การนำพันธุ์ไปศึกษา วิจัย หรือปรับปรุงพันธุ์ การใช้ที่ไม่ใช่เชิงการค้า และการที่เกษตรกรนำส่วนขยายพันธุ์ที่ตนผลิตเองกลับไปปลูกต่อภายใต้เงื่อนไขของกฎหมาย รัฐบาลจึงระบุว่าการเก็บเมล็ดไว้ปลูกต่อไม่ได้ผิดทุกกรณี
ใครไม่แน่ใจว่ากะเพราที่ปลูกเป็นพันธุ์ที่คุ้มครองหรือไม่ สอบถามได้ที่กองคุ้มครองพันธุ์พืช กรมวิชาการเกษตร โทร 02-940-7214 ตามที่รัฐบาลประกาศ
ลำดับคำชี้แจงเรื่องกะเพราแก้วจุรี 22–24 ตุลาคม
| วันที่ | ผู้ชี้แจง | สาระสำคัญ |
|---|---|---|
| 22 ต.ค. 2569 | รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี และโฆษกกระทรวงเกษตรฯ | คุ้มครองเฉพาะ 4 พันธุ์ใหม่ ประชาชนปลูก กิน ขายได้ตามปกติ กรมวิชาการเกษตรกำลังรับฟังความเห็นปรับปรุงกฎหมายคุ้มครองพันธุ์พืช |
| 22 ต.ค. 2569 | กรมวิชาการเกษตร (ให้ข้อมูลกับ Thai PBS) | มีกะเพราขึ้นทะเบียน 5 พันธุ์ บริษัทแบ่งปันผลประโยชน์เข้ากองทุนแล้ว |
| 23 ต.ค. 2569 | นายวิเศษ วิศิษฏ์วิญญู กรรมการผู้จัดการ ซีพีแรม | บริษัทไม่ได้เป็นเจ้าของกะเพราทุกพันธุ์ พัฒนาเพื่อป้อนโรงงาน ไม่ขายเมล็ดเชิงพาณิชย์ทั่วไป |
| 24 ต.ค. 2569 | รมว.เกษตรฯ และปลัดกระทรวงเกษตรฯ | สั่งกรมวิชาการเกษตรตรวจความถูกต้อง เทียบกับพันธุ์ในฐานข้อมูลวิจัยของรัฐ รู้ผลไม่เกิน 1 สัปดาห์ |
| 24 ต.ค. 2569 | เครือเจริญโภคภัณฑ์ | การวิจัยและยื่นขอคุ้มครองเป็นการตัดสินใจของซีพีแรมเอง เครือไม่ได้เป็นผู้ทรงสิทธิ และจะดำเนินคดีกับผู้จงใจเผยแพร่ข้อมูลเท็จ |
ทำไมเรื่องนี้สำคัญ
กะเพราเป็นพืชที่คนไทยผูกพันในชีวิตประจำวัน กรณีกะเพราแก้วจุรีจึงกลายเป็นตัวอย่างแรกที่คนทั่วไปได้เห็นว่าการคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ทำงานอย่างไร และเกิดขึ้นในช่วงที่กรมวิชาการเกษตรกำลังรับฟังความเห็นเรื่องปรับปรุง พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 รวมถึงข้อถกเถียงเรื่องการเข้าร่วมอนุสัญญา UPOV 1991 ที่สภาเกษตรกรแห่งชาติสำรวจพบว่าเกษตรกรส่วนใหญ่ไม่เห็นด้วย
กรมวิชาการเกษตรอธิบายความต่างไว้ว่า กฎหมายไทยคุ้มครองพันธุ์ใหม่ 12 ปีและเน้นที่ส่วนขยายพันธุ์ ขณะที่กรอบ UPOV 1991 กำหนดขั้นต่ำ 20 ปีสำหรับพืชส่วนใหญ่ (25 ปีสำหรับไม้ยืนต้นและองุ่น) และในบางกรณีขยายการคุ้มครองไปถึงผลผลิต ผลตรวจของกรมวิชาการเกษตรในสัปดาห์หน้าจะเป็นตัวบอกว่าการจดคุ้มครองกะเพราแก้วจุรีครั้งนี้ผ่านขั้นตอนครบหรือไม่ และจะกลายเป็นข้อมูลชุดสำคัญของการปรับกฎหมาย
ผลต่อองค์กรไทยและผู้ประกอบการ
- ร้านอาหาร แม่ค้า และผู้ค้าผักสด ซื้อขายใบกะเพราและทำเมนูกะเพราได้ตามปกติ ไม่ต้องขออนุญาตใคร ข้อมูลที่แชร์ต่อกันบนโซเชียลให้เทียบกับคำชี้แจงของกรมวิชาการเกษตรก่อนเชื่อ
- เกษตรกรที่ปลูกกะเพราขาย ปลูกต่อได้ตามเดิม ถ้าได้รับเมล็ดหรือต้นกล้าจากโครงการปลูกส่งโรงงาน ควรถามว่าเป็นพันธุ์ที่คุ้มครองหรือไม่ และอ่านเงื่อนไขสัญญาเรื่องการเก็บเมล็ดไว้ปลูกต่อ
- ผู้ผลิตและผู้ขายเมล็ดพันธุ์หรือต้นกล้า ต้องตรวจสถานะการคุ้มครองของพันธุ์ก่อนขยายพันธุ์ขาย โดยสอบถามกองคุ้มครองพันธุ์พืช 02-940-7214
- ผู้ผลิตอาหารแปรรูปและนักปรับปรุงพันธุ์ ควรติดตามผลการตรวจและการรับฟังความเห็นแก้กฎหมาย เพราะจะกำหนดต้นทุนและความเสี่ยงของการพัฒนาพันธุ์ใหม่ในอนาคต
ติดตามข่าวเกษตรและอาหารอื่น ๆ ได้ที่หมวดเกษตรและอาหาร
คำถามที่พบบ่อย
กะเพราแก้วจุรีคืออะไร?
กะเพราแก้วจุรี 01, 02, 03 และ 04 คือกะเพรา 4 พันธุ์ใหม่ที่บริษัท ซีพีแรม จำกัด พัฒนาร่วมกับมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน และได้รับความคุ้มครองตาม พ.ร.บ.คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 ในปี 2567 กรมวิชาการเกษตรระบุว่าเป็นพันธุ์ใบใหญ่ ใช้ปลูกผ่านเกษตรกรเครือข่ายเพื่อป้อนโรงงานอาหารของบริษัท
จดคุ้มครองกะเพราแก้วจุรีแล้ว ยังปลูกและขายกะเพราได้ไหม?
ได้ รัฐบาลและกระทรวงเกษตรฯ ยืนยันว่าเกษตรกรและประชาชนยังปลูก ขยายพันธุ์ และขายกะเพราพันธุ์พื้นเมืองและพันธุ์ทั่วไปที่มีมากกว่า 300 พันธุ์ได้ตามปกติ พ่อค้าแม่ค้าและร้านอาหารซื้อขายใบกะเพราและทำเมนูกะเพราขายได้โดยไม่ละเมิดสิทธิของกะเพราแก้วจุรี
อะไรที่ต้องขออนุญาตผู้ทรงสิทธิกะเพราแก้วจุรี?
ตามคำชี้แจงของรัฐบาลเมื่อ 22 ตุลาคม 2569 สิทธิของผู้พัฒนาพันธุ์ใหม่เกี่ยวกับการผลิตและจำหน่ายส่วนขยายพันธุ์ เช่น เมล็ด ต้นกล้า และกิ่งพันธุ์ของพันธุ์ที่ได้รับความคุ้มครอง ถ้านำกะเพราแก้วจุรีไปขยายพันธุ์เพื่อขายเชิงพาณิชย์อาจต้องได้รับอนุญาต ส่วนมาตรา 33 ของกฎหมายยกเว้นบางกรณี เช่น การวิจัยและการใช้ที่ไม่ใช่เชิงการค้า
กระทรวงเกษตรฯ จะตรวจสอบการจดคุ้มครองกะเพราแก้วจุรีเสร็จเมื่อไร?
นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ สั่งกรมวิชาการเกษตรเมื่อ 24 ตุลาคม 2569 ให้ตรวจว่าการจดคุ้มครองถูกต้องตามขั้นตอนกฎหมายหรือไม่ และเทียบกับพันธุ์ในฐานข้อมูลวิจัยของรัฐ โดยคาดว่าใช้เวลาไม่เกิน 1 สัปดาห์ หรือราวปลายเดือนตุลาคม 2569
แหล่งอ้างอิง
- ดับไฟปมฮุบกะเพรา! "สุริยะ" ขีดเส้น 7 วันสแกนลิขสิทธิ์ทุนใหญ่ ปลัดเกษตรฯ ลั่นต้องตรวจสอบละเอียด — ทำเนียบรัฐบาล (thaigov.go.th)
- รองโฆษกรัฐบาล ย้ำ “กะเพราไทยปลูกกิน–ขายได้ตามปกติ” จดคุ้มครองเฉพาะ 4 พันธุ์ใหม่ ไม่กระทบพันธุ์ทั่วไป — ทำเนียบรัฐบาล (thaigov.go.th)
- DOA แจง CPRAM ครองสิทธิเฉพาะ 4 สายพันธุ์ ไม่กระทบคนปลูกกะเพราทั่วไป — Thai PBS
- CPRAM ไขปมสิทธิกะเพรา ยันพัฒนาป้อนโรงงาน ไม่ได้มุ่งขายเมล็ดพันธุ์ — Thai PBS
- "ซีพี" ชี้แจงถูกพาดพิงปม "ซีพีแรม" ยื่นจดคุ้มครองกะเพรา 4 สายพันธุ์ — Thai PBS
บุคคล องค์กร และสถานที่ในข่าวนี้
เลือกชื่อเพื่ออ่านข่าวทั้งหมดที่กล่าวถึง ตัวเลขคือจำนวนข่าว
- องค์กรและบริษัท
- กรมวิชาการเกษตร4กระทรวงเกษตรและสหกรณ์17เครือเจริญโภคภัณฑ์3CP ALL2สำนักนายกรัฐมนตรี50สภาเกษตรกรแห่งชาติ2
- กฎหมายและมาตรฐาน
- UPOV 19912
พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ