UPOV 1991: สภาเกษตรกรฯ เผยผลสำรวจ 99.56% ไม่เห็นด้วย ก.เกษตรฯ ยันยังศึกษา ยังไม่เจรจา

สภาเกษตรกรแห่งชาติสรุปผลสำรวจความคิดเห็นอย่างไม่เป็นทางการเมื่อ 12 ตุลาคม 2026 ว่าผู้ตอบ 99.56% จาก 322,803 คำตอบไม่เห็นด้วยกับการที่ไทยจะเข้าร่วมอนุสัญญา UPOV 1991 ว่าด้วยการคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ หนึ่งวันหลังกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ยืนยันว่าเรื่องนี้ยังอยู่ระหว่างศึกษา และยังไม่ได้พิจารณาหรือเจรจากับใคร

ประเด็นนี้ผูกอยู่กับการเจรจาความตกลงการค้าเสรีไทย–สหภาพยุโรป (FTA ไทย–EU) ซึ่งร่างข้อบททรัพย์สินทางปัญญาฝั่งยุโรปเขียนให้คุ้มครองสิทธิในพันธุ์พืชตาม UPOV 1991 ขณะที่การเจรจารอบล่าสุดเพิ่งจบที่ภูเก็ตเมื่อต้นเดือนตุลาคม และฝ่ายไทยตั้งเป้าปิดการเจรจาภายในปี 2026

ผลสำรวจ UPOV 1991 ของสภาเกษตรกรแห่งชาติ

สภาเกษตรกรแห่งชาติเปิดให้เกษตรกรและผู้สนใจตอบแบบสำรวจออนไลน์ผ่าน QR Code และลิงก์ ถามว่าเห็นด้วย ไม่เห็นด้วย หรือยังมีข้อกังวลต่อการเข้าร่วม UPOV 1991 พร้อมให้เขียนเหตุผลและข้อเสนอแนะ ถึงวันที่ 7 ตุลาคม มีผู้ตอบแล้ว 218,000 คำตอบ และปิดรับเมื่อ 11 ตุลาคม 2026 เวลา 16.30 น.

สภาฯ ระบุเองว่าผลนี้เป็นผลอย่างไม่เป็นทางการ สะท้อนเฉพาะความเห็นของผู้ตอบแบบสำรวจชุดนี้ และร้อยละปัดเศษทศนิยม 2 ตำแหน่ง ขั้นต่อไป สภาฯ จะรวบรวมและวิเคราะห์เหตุผล ข้อกังวล และข้อเสนอแนะ แล้วจัดทำข้อเสนอต่อภาครัฐตามอำนาจหน้าที่ และจะแถลงความคืบหน้าให้สาธารณชนทราบอีกครั้ง

กระทรวงเกษตรฯ: UPOV 1991 ยังอยู่ในขั้นศึกษา

นายกฤษ อุตตมะเวทิน รองปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ในฐานะโฆษกกระทรวง ระบุเมื่อ 11 ตุลาคม 2026 ว่ากระทรวงสั่งกรมวิชาการเกษตรศึกษาข้อดีข้อเสีย ผลกระทบต่อเศรษฐกิจ และวิถีชีวิตเกษตรกรอย่างรอบด้าน และยังไม่มีการดำเนินการพิจารณาหรือเจรจากับใครตามที่หลายฝ่ายกังวล ส่วนนายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ สั่งให้ฟังความเห็นเกษตรกรให้รอบด้านที่สุด และถ้าประชาชนเห็นว่าไม่มีประโยชน์ กระทรวงจะยึดการปกป้องเกษตรกรและผลประโยชน์ของคนไทยเป็นหลัก

นางศศิญา ปานตั้น รองอธิบดีกรมวิชาการเกษตร ในฐานะโฆษกกรม ย้ำว่าเรื่องนี้ไม่ได้จบที่กระทรวงเกษตรฯ แต่ต้องผ่านหลายชั้น

1. กรมวิชาการเกษตรศึกษาข้อมูลและผลกระทบ
2. กระทรวงเกษตรและสหกรณ์พิจารณา
3. รับฟังความคิดเห็นจากประชาชนก่อนเสนอคณะรัฐมนตรี ซึ่งกำลังดำเนินการอยู่
4. คณะรัฐมนตรีและรัฐสภาพิจารณา

ระหว่างนี้ไทยยังใช้พระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 ซึ่งกระทรวงอธิบายว่าสร้างสมดุลระหว่างการคุ้มครองนักปรับปรุงพันธุ์พืชใหม่ กับการคุ้มครองพันธุ์พืชพื้นเมืองและพันธุ์พืชชุมชน มีระบบแบ่งปันผลประโยชน์ (Benefit Sharing) และให้สิทธิเกษตรกร (Farmer's Privilege) เก็บเมล็ดพันธุ์ไว้ปลูกต่อในพื้นที่ของตนเองได้อย่างอิสระ

ร่างข้อบทของอียูเขียนถึง UPOV 1991 ไว้อย่างไร

เอกสารข้อเสนอบททรัพย์สินทางปัญญาที่คณะกรรมาธิการยุโรปยื่นต่อไทยและเผยแพร่เมื่อกันยายน 2023 มีหมวดย่อยเรื่องพันธุ์พืชเพียงมาตราเดียว คือมาตรา X.51 ซึ่งเขียนว่า "Each Party shall protect plant variety rights in accordance with the International Convention for the Protection of New Varieties of Plants (UPOV Convention) as lastly revised in Geneva on 19 March 1991" สหภาพยุโรปกำกับไว้ว่าเอกสารชุดนี้เป็นเพียงข้อเสนอเริ่มต้น และข้อความในความตกลงจริงจะเป็นผลของการเจรจาระหว่างสองฝ่าย

รายงานการเจรจารอบที่ 10 ซึ่งจัดที่ภูเก็ตระหว่าง 28 กันยายน–2 ตุลาคม 2026 ระบุว่าบททรัพย์สินทางปัญญาคืบหน้าอย่างมาก เหลือประเด็นเปิดเพียงไม่กี่ข้อ ประเด็นที่รายงานยกตัวอย่างว่าคุยกันในรอบนี้ ได้แก่ บทบัญญัติทั่วไป ลิขสิทธิ์ การออกแบบอุตสาหกรรม สิทธิบัตร สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ และบทบัญญัติด้านสถาบัน โดยไม่ได้เอ่ยถึงเรื่องพันธุ์พืช รายงานยังระบุว่าหลังจากนี้จะคุยในรูปแบบเฉพาะเรื่องแทนการเจรจาเต็มรอบ (อ่านสรุปการเจรจารอบที่ 10)

ฝั่งไทย นายวีระพงษ์ ประภา ผู้แทนการค้าไทย กล่าวในงาน Thai–Slovak Business Forum เมื่อ 12 ตุลาคม 2026 ว่าการเจรจารอบที่ 10 สรุปเนื้อหาได้หลายบท เหลือการเข้าถึงตลาดและประเด็นระดับนโยบาย และตั้งเป้าให้การเจรจาเสร็จภายในปี 2569 (ข่าวรัฐบาล) ก่อนหน้านั้น มติชนรายงานว่าผู้รายงานพิเศษของสหประชาชาติ 4 คณะส่งจดหมายถึงรัฐบาลไทยเมื่อ 21 กันยายน เตือนว่าการรับเงื่อนไข UPOV 1991 อาจกระทบสิทธิเกษตรกรและความมั่นคงทางอาหาร (รายงานของมติชน)