เกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มและน้ำแข็งคือไม่เกิน 0.01 มก./ลิตร อย. ย้ำผู้ผลิตตรวจแหล่งน้ำดิบ 20 พ.ย. 2569 กรมอนามัยแบ่งน้ำประปา 4 ระดับเสี่ยง ต้มน้ำกำจัดสารหนูไม่ได้
โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 8 นาที ผู้เข้าชม 3
สรุปประเด็นสำคัญ
- อย. แจง 20 พ.ย. 2569 ว่าเกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มบรรจุภาชนะปิดสนิทและน้ำแข็งคือไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 462 พ.ศ. 2568
- อย. ให้ผู้ผลิตอาหาร น้ำดื่ม น้ำแข็ง เลี่ยงน้ำผิวดินจากแม่น้ำสาย แม่น้ำกก และแม่น้ำโขงในจังหวัดเสี่ยงสูง ตรวจน้ำก่อนและหลังกรองอย่างน้อยทุกสัปดาห์ และส่งตรวจแล็บอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
- กรมอนามัยแบ่งสารหนูในน้ำประปา 4 ระดับ: ปลอดภัยไม่เกิน 0.010 มก./ลิตร เตือนภัยเกิน 0.010–0.099 อันตรายมาก 0.100–0.499 และวิกฤต 0.500 ขึ้นไป
- กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ลงพื้นที่เชียงราย 19–25 พ.ย. 2569 เก็บน้ำประปาหมู่บ้าน น้ำบรรจุขวด ผัก และปลา ตรวจด้วยเทคนิค ICP-MS
เกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มบรรจุขวดและน้ำแข็งของไทยคือไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ย้ำเกณฑ์นี้เมื่อ 20 พฤศจิกายน 2569 พร้อมสั่งให้ผู้ผลิตอาหาร น้ำดื่ม และน้ำแข็งตรวจแหล่งน้ำดิบและระบบกรอง ขณะที่กรมอนามัยออกคู่มือแบ่งสารหนูในน้ำประปาเป็น 4 ระดับความเสี่ยง และกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ลงพื้นที่เก็บตัวอย่างน้ำและอาหารในเชียงราย
อัปเดต 08:26 น. วันที่ 21 พ.ย. เพิ่มบทบาทของ 4 กรมในข่าวกรมอนามัย 20 พ.ย. หลังปลัดกระทรวงสาธารณสุขประชุมเมื่อ 18 พ.ย. เรื่องเกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มและน้ำกินน้ำใช้ และการเปิดศูนย์บัญชาการเฝ้าระวังสารหนูในแม่น้ำโขงของจังหวัดหนองคายเมื่อ 19 พ.ย. ดูหัวข้อ "4 กรมหลักแบ่งงานเฝ้าระวังเกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มและน้ำกินน้ำใช้"
เกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มและน้ำแข็งตามประกาศ สธ.
ภก.หญิงสุภัทรา บุญเสริม เลขาธิการคณะกรรมการอาหารและยา อธิบายว่าสารหนูและโลหะหนักบางชนิดละลายปนในน้ำได้ ส่วนใหญ่ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น ไม่มีรส ถ้าร่างกายได้รับมากหรือสะสมนาน อาจกระทบระบบประสาท ตับ ไต และเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งบางชนิด เกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มและอาหารมาจากประกาศกระทรวงสาธารณสุขสองฉบับ
| ผลิตภัณฑ์ | ประกาศกระทรวงสาธารณสุขที่ใช้ | เกณฑ์ที่ อย. ระบุ |
|---|---|---|
| น้ำดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท และน้ำแข็ง | ฉบับที่ 462 พ.ศ. 2568 | สารหนูไม่เกิน 0.01 มก./ลิตร และควบคุมแคดเมียม ปรอทอินทรีย์ ตะกั่วตามเกณฑ์ |
| อาหารและวัตถุดิบ | ฉบับที่ 414 พ.ศ. 2563 เรื่องมาตรฐานอาหารที่มีสารปนเปื้อน | ตามค่าที่ประกาศกำหนดสำหรับอาหารแต่ละชนิด |
นอกจากเกณฑ์สารหนูในน้ำดื่ม อย. ย้ำด้วยว่าการต้มน้ำไม่สามารถกำจัดสารหนูหรือโลหะหนักได้ ข้อนี้สำคัญกับครัวเรือนและร้านอาหารที่เคยเชื่อว่าต้มแล้วปลอดภัย น้ำที่สารหนูเกินเกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มจึงต้องแก้ที่แหล่งน้ำหรือระบบกรอง ไม่ใช่การต้ม

มาตรการ 4 ข้อที่ อย. สั่งผู้ผลิตน้ำดื่ม น้ำแข็ง และอาหาร
เพื่อให้สินค้าอยู่ในเกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มและมาตรฐานอาหาร อย. ให้ผู้ผลิตทำตามนี้อย่างเคร่งครัด
- เลือกแหล่งน้ำดิบ: ใช้น้ำประปาหรือน้ำที่ผ่านการกรองสารหนูและโลหะหนัก เลี่ยงน้ำผิวดินจากแม่น้ำสาย แม่น้ำกก และแม่น้ำโขงในจังหวัดเสี่ยงสูง ไม่ใช้น้ำบาดาลหรือน้ำผิวดินใกล้เหมืองแร่ เขตอุตสาหกรรมหนัก หรือพื้นที่ที่มีขยะพิษและกากอุตสาหกรรมผลิตอาหารโดยตรง
- ใช้ระบบกรองที่กำจัดสารหนูได้: อย. ยกตัวอย่าง 4 แบบ คือ รีเวอร์สออสโมซิส (RO) ที่กำจัดสารหนูและโลหะหนักได้มากกว่า 95–99% ระบบแลกเปลี่ยนประจุด้วยเรซินชนิดแอนไอออน สารกรองดูดซับอย่างอะลูมินากัมมันต์หรือสารกรองเหล็ก และการเติมคลอรีนหรือโอโซนแล้วตกตะกอนกรองด้วยทราย ซึ่งไม่เหมาะกับแคดเมียม ปรอท และนิกเกิล
- ตรวจประสิทธิภาพของระบบกรองสม่ำเสมอ: ใช้ชุดทดสอบอย่างง่ายตรวจน้ำก่อนและหลังกรองอย่างน้อยทุกสัปดาห์ และเปลี่ยนวัสดุกรองตามอายุการใช้งาน
- ส่งตัวอย่างตรวจทางห้องปฏิบัติการอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง ก่อนสินค้าถึงมือผู้บริโภค
เกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มเทียบกับ 4 ระดับเสี่ยงน้ำประปาของกรมอนามัย
สำหรับน้ำประปาที่บ้าน กรมอนามัย (สำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ) เผยแพร่คู่มือ "เช็กด่วน! น้ำประปาบ้านคุณปลอดภัยจากสารหนูหรือยัง?" เมื่อ 16 พฤศจิกายน 2569 และแนบไว้กับข่าววันที่ 20 พฤศจิกายน ระดับแรกตรงกับเกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มที่ 0.010 มก./ลิตร
| ระดับ | สารหนูในน้ำ (มก./ลิตร) | สิ่งที่ห้าม | สิ่งที่ยังทำได้ |
|---|---|---|---|
| ปลอดภัย | ไม่เกิน 0.010 | ไม่มี | ใช้ได้ทุกกิจกรรม |
| เตือนภัย | เกิน 0.010–0.035 และ 0.036–0.099 | ห้ามดื่ม ห้ามทำอาหาร ห้ามล้างผักผลไม้ ห้ามให้สัตว์เลี้ยงดื่ม | อาบน้ำ ซักผ้า ล้างจาน (ระวังเด็กเล็กกลืนน้ำ) |
| อันตรายมาก | 0.100–0.499 | เพิ่มห้ามรดน้ำพืชผักและพืชสวนครัว | อาบน้ำ ซักผ้า ล้างจาน (ระวังเด็กเล็ก) |
| วิกฤต | ตั้งแต่ 0.500 ขึ้นไป | ห้ามใช้ทุกกิจกรรม ควรหยุดใช้น้ำทันทีและแจ้งหน่วยงาน | ไม่มี |
คู่มือระบุเพิ่มในระดับอันตรายมากว่า ผู้ใหญ่มีความเสี่ยงได้รับผลกระทบต่อสุขภาพถ้าพบค่าเกิน 0.130 มก./ลิตร และห้ามรดพืชผักเพราะสารหนูตกค้างในดิน สะสมในพืช แล้วเข้าสู่ห่วงโซ่อาหารของคนและสัตว์เลี้ยง





ผลตรวจน้ำประปาเชียงรายที่กรมอนามัยรายงานต่อกรรมาธิการ
วันที่ 19 พฤศจิกายน 2569 นพ.นเรศฤทธิ์ ขัดธะสีมา รองอธิบดีกรมอนามัย ชี้แจงคณะกรรมาธิการการสาธารณสุข สภาผู้แทนราษฎร เรื่องมลพิษทางน้ำข้ามแดน ข้อมูลที่กรมอนามัยเผยแพร่ภายหลังมีดังนี้
- ปี 2568 กรมอนามัยเก็บตัวอย่างน้ำประปาหมู่บ้าน 193 ตัวอย่าง ตรวจสารหนู แคดเมียม และตะกั่ว เทียบกับเกณฑ์มาตรฐานน้ำบริโภค
- เชียงรายรายงานผลตรวจสารหนูในระบบประปาหมู่บ้าน 38 ระบบ ทั้ง 38 ระบบไม่เกินเกณฑ์มาตรฐาน
- อำเภอแม่สายมีจุดเฝ้าระวัง 19 จุด เป็นน้ำประปาและน้ำบ่อตื้น 15 จุด โรงกรองน้ำชุมชนและตู้น้ำดื่มหยอดเหรียญ 4 จุด ทุกจุดไม่เกินเกณฑ์
- กรมอนามัยทำแผนเฝ้าระวังคุณภาพน้ำบริโภค 5 ปี (2570–2574) ครอบคลุมระบบประปาเป้าหมาย 285 ระบบ

กรมวิทย์ฯ ตรวจน้ำ ผัก ปลาเทียบเกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มและอาหารที่เชียงราย 19–25 พ.ย.
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ส่ง นพ.วัชรพงษ์ คำหล้า รองอธิบดี ลงพื้นที่เชียงรายระหว่าง 19–25 พฤศจิกายน 2569 ร่วมกับหน่วยงานสาธารณสุขและท้องถิ่นในเชียงรายและเชียงใหม่ เก็บตัวอย่างน้ำประปาหมู่บ้าน น้ำบรรจุขวด น้ำอุปโภคบริโภค ผัก และปลา ส่งตรวจที่ศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ที่ 1/1 เชียงราย และสำนักคุณภาพและความปลอดภัยอาหาร
- ตรวจด้วยเทคนิค ICP-MS ที่วัดโลหะหนักในระดับต่ำได้ ยืนยันผลสารหนูทั้งหมด สารหนูอนินทรีย์ ตะกั่ว และแคดเมียม ภายใต้มาตรฐาน ISO/IEC 17025:2017
- สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สาธารณสุขตรวจสารหนูรวมในปัสสาวะของกลุ่มเสี่ยงในอำเภอเมืองและอำเภอเชียงแสน
- กรมกำลังพัฒนาวิธีทดสอบปัสสาวะเพื่อคัดกรองการได้รับสารหนูให้เร็วขึ้น ใช้คัดกรองเบื้องต้นก่อนตรวจยืนยัน
กรมวิทย์ฯ เตือนว่าการตรวจพบสารหนูในตัวอย่าง ไม่ว่าจะเทียบกับเกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มหรือมาตรฐานอาหารไม่ได้แปลว่าเกินมาตรฐานหรือเป็นอันตรายเสมอไป และผลจากตัวอย่างเดียวใช้สรุปแทนน้ำหรืออาหารทั้งพื้นที่ไม่ได้ ต้องดูชนิดตัวอย่างและเกณฑ์ที่ใช้กับสิ่งนั้น

4 กรมหลักแบ่งงานเฝ้าระวังเกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มและน้ำกินน้ำใช้
กรมอนามัยรายงานเมื่อ 20 พฤศจิกายน 2569 ว่า นพ.สมฤกษ์ จึงสมาน ปลัดกระทรวงสาธารณสุข ประชุมเรื่องคุณภาพน้ำบริโภคกรณีสารหนูเมื่อ 18 พฤศจิกายน และมอบงานให้ 4 กรมหลัก ครอบคลุมพื้นที่ใกล้แม่น้ำกก สาย รวก โขง สาละวิน และกระบุรี
| กรม | งานที่ได้รับมอบหมาย |
|---|---|
| กรมการแพทย์ | ทำแนวทางคัดกรอง วินิจฉัย และรักษาผู้ที่ได้รับสัมผัสสารหนู |
| กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ | ตรวจและยืนยันประสิทธิภาพชุดทดสอบสารหนู (Test Kit) เฝ้าระวังพืชผัก ผลไม้ และน้ำบรรจุขวดปิดสนิทที่ต้องอยู่ในเกณฑ์สารหนูในน้ำดื่ม |
| กรมอนามัย | เฝ้าระวังน้ำประปาหมู่บ้าน น้ำบ่อตื้น น้ำบาดาล และแหล่งน้ำกินน้ำใช้อื่นในพื้นที่เสี่ยง |
| กรมควบคุมโรค | ติดตามสุขภาพกลุ่มเสี่ยงต่อเนื่อง |
นพ.ธิติ แสวงธรรม อธิบดีกรมอนามัย ระบุว่าผลตรวจที่ผ่านมายังไม่พบสารหนู แคดเมียม และตะกั่วในน้ำประปาที่ประชาชนใช้เกินเกณฑ์มาตรฐาน แต่จะเพิ่มความถี่ในการตรวจและขยายไปทุกแหล่งน้ำที่ประชาชนนำมาบริโภคโดยตรง เพื่อเทียบกับเกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มให้ทันก่อนเกิดผลต่อสุขภาพ
ด้านจังหวัดหนองคาย นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดร่วมแถลงกับผู้ว่าราชการจังหวัดเมื่อ 19 พฤศจิกายน 2569 เรื่องการตรวจพบสารหนูในแม่น้ำโขง และเปิดศูนย์บัญชาการเฝ้าระวังและแก้ไขปัญหาการปนเปื้อนสารหนูในพื้นที่แม่น้ำโขง ข่าวของจังหวัดไม่ได้ระบุค่าสารหนูที่ตรวจพบ และขอให้ประชาชนติดตามข้อมูลจากหน่วยงานราชการ
ผู้บริโภคและผู้ประกอบการควรทำอะไรตามเกณฑ์สารหนูในน้ำดื่ม
- ผู้ผลิตน้ำดื่ม น้ำแข็ง โรงงานอาหาร: ทบทวนแหล่งน้ำดิบ โดยเฉพาะในจังหวัดที่ติดแม่น้ำสาย กก และโขง เช็กว่าระบบกรองกำจัดสารหนูได้จริง และเก็บบันทึกผลตรวจรายสัปดาห์กับผลแล็บรายปีไว้
- ครัวเรือนในพื้นที่เสี่ยง: อย่าพึ่งการต้มน้ำ ถ้าไม่แน่ใจคุณภาพน้ำประปาหมู่บ้านหรือน้ำบ่อ ถามผลตรวจจากเทศบาล อบต. หรือสำนักงานสาธารณสุขอำเภอ และใช้ตาราง 4 ระดับของกรมอนามัยเทียบเมื่อได้ผลเป็นตัวเลข
- ร้านอาหารและแผงขายน้ำแข็ง: เลือกน้ำดื่มและน้ำแข็งที่มีเลขสารบบอาหารจาก อย.
- ผู้มีอาการผิดปกติ: ใครที่อยู่ในพื้นที่เสี่ยงและกังวลเรื่องการได้รับสารหนู ควรปรึกษาแพทย์หรือหน่วยบริการสาธารณสุขใกล้บ้าน ข่าวนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์รายบุคคล
สิ่งที่ต้องติดตามต่อ
- ผลตรวจตัวอย่างน้ำ ผัก และปลาที่กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์เก็บระหว่าง 19–25 พ.ย. ว่าน้ำบรรจุขวดในพื้นที่อยู่ในเกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มหรือไม่
- วิธีทดสอบปัสสาวะคัดกรองสารหนูที่กรมวิทย์ฯ กำลังพัฒนา
- การประชุมร่วมไทย–เมียนมาเรื่องมลพิษข้ามแดนวันที่ 25–26 พ.ย. ตามข่าวมลพิษข้ามแดน ไทย-เมียนมา
อ่านข่าวที่เกี่ยวข้อง สารหนูเชียงราย 31 ราย และ สารหนู นครพนม ติดตามข่าวสาธารณสุขได้ที่หมวดสุขภาพ
ภาพบันทึก



คำถามที่พบบ่อย
เกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มของไทยคือเท่าไร?
อย. ระบุเมื่อ 20 พฤศจิกายน 2569 ว่าเกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทและน้ำแข็งคือไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 462) พ.ศ. 2568 ซึ่งควบคุมแคดเมียม ปรอทอินทรีย์ และตะกั่วด้วย ส่วนอาหารและวัตถุดิบใช้ประกาศฉบับที่ 414 พ.ศ. 2563
ต้มน้ำแล้วกำจัดสารหนูได้ไหม?
ไม่ได้ อย. ระบุชัดว่าการต้มน้ำไม่สามารถกำจัดสารหนูหรือโลหะหนักได้ และสารหนูที่ละลายในน้ำมักไม่มีสี ไม่มีกลิ่น ไม่มีรส จึงดูด้วยตาเปล่าไม่ออก วิธีที่ อย. แนะนำผู้ผลิตให้ได้ตามเกณฑ์สารหนูในน้ำดื่มคือใช้น้ำประปาหรือน้ำที่ผ่านระบบกรองที่กำจัดสารหนูได้ เช่น รีเวอร์สออสโมซิส
น้ำประปามีสารหนูเกินเกณฑ์สารหนูในน้ำดื่ม ยังใช้อาบน้ำได้ไหม?
ตามคู่มือของกรมอนามัย ถ้าสารหนูเกิน 0.010 แต่ไม่ถึง 0.100 มก./ลิตร ห้ามดื่ม ห้ามทำอาหาร ห้ามล้างผักผลไม้ แต่ยังอาบน้ำ ซักผ้า และล้างจานได้ โดยต้องดูแลไม่ให้เด็กเล็กกลืนน้ำ ถ้าถึง 0.500 มก./ลิตรขึ้นไป ห้ามใช้ทุกกรณีและควรหยุดใช้น้ำทันที
ผู้ผลิตน้ำดื่มและน้ำแข็งต้องทำอะไรตามประกาศของ อย.?
อย. ให้ผู้ผลิตเลือกน้ำดิบที่ปลอดภัย เลี่ยงน้ำผิวดินจากแม่น้ำสาย กก และโขงในจังหวัดเสี่ยงสูง ใช้ระบบกรองที่กำจัดสารหนูได้ ตรวจน้ำด้วยชุดทดสอบก่อนและหลังกรองอย่างน้อยทุกสัปดาห์ เปลี่ยนวัสดุกรองตามอายุ และส่งตัวอย่างตรวจทางห้องปฏิบัติการอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
แหล่งอ้างอิง
- สธ. มอบ 4 กรมหลัก ผนึกกำลังเฝ้าระวังสารหนูปนเปื้อนในแหล่งน้ำ — กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข
- จังหวัดหนองคาย แถลงข่าวสถานการณ์กรณีตรวจพบสารหนูปนเปื้อนในแม่น้ำโขง — สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดหนองคาย
- อย. คุมเข้มสารหนูและโลหะหนักในอาหาร-น้ำดื่ม น้ำแข็ง พร้อมยกระดับมาตรการสำหรับผู้ผลิต ป้องกันผลกระทบต่อสุขภาพประชาชน — สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวงสาธารณสุข
- กรมอนามัยเสนอกรรมาธิการสาธารณสุข ยกระดับเฝ้าระวังสารพิษในแม่น้ำข้ามแดน เร่งสร้างความปลอดภัยน้ำบริโภค — กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข
- กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ พร้อมตรวจเฝ้าระวัง “สารหนู–โลหะหนัก” ในน้ำและอาหาร — กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข
บุคคล องค์กร และสถานที่ในข่าวนี้
เลือกชื่อเพื่ออ่านข่าวทั้งหมดที่กล่าวถึง ตัวเลขคือจำนวนข่าว
- บุคคล
- สมฤกษ์ จึงสมาน9
- องค์กรและบริษัท
- กระทรวงสาธารณสุข65สภาผู้แทนราษฎร52กรมควบคุมโรค45
- ประเทศและสถานที่
- แม่น้ำสาย12เมียนมา61
พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ
