ข้ามไปยังเนื้อหา
โอมิครอน 5 ปี อาคารสำนักงานใหญ่องค์การอนามัยโลก (WHO) กรุงเจนีวา สวิตเซอร์แลนด์ มองจากด้านตะวันตก
Historyอธิบาย

โอมิครอน 5 ปี: WHO ประกาศสายพันธุ์น่ากังวล 26 พ.ย. 2021 สองวันหลังแอฟริกาใต้รายงาน

อาคารสำนักงานใหญ่องค์การอนามัยโลก (WHO) ที่กรุงเจนีวา หน่วยงานที่ประกาศชื่อสายพันธุ์โอมิครอนเมื่อ 26 พ.ย. 2021 ภาพ: Yann Forget / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

โอมิครอน 5 ปี ครบ 26 พ.ย. 2026 นับจาก WHO จัด B.1.1.529 เป็นสายพันธุ์น่ากังวลหลังแอฟริกาใต้รายงาน 24 พ.ย. 2021 วันนี้สายที่ WHO เฝ้าระวังยังสืบมาจากโอมิครอน

โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 6 นาที

แชร์FacebookXLINELinkedIn

สรุปประเด็นสำคัญ

  • โอมิครอน 5 ปี ครบวันที่ 26 พฤศจิกายน 2026 วันนั้นในปี 2021 คณะที่ปรึกษา TAG-VE ประชุมประเมิน B.1.1.529 และ WHO ประกาศให้เป็นสายพันธุ์น่ากังวล (VOC) ตั้งชื่อว่า Omicron
  • แอฟริกาใต้รายงานสายพันธุ์นี้ต่อ WHO ครั้งแรกเมื่อ 24 พฤศจิกายน 2021 ส่วนผู้ติดเชื้อรายแรกที่ยืนยันได้มาจากตัวอย่างที่เก็บเมื่อ 9 พฤศจิกายน 2021
  • ในวันประกาศเมื่อ โอมิครอน 5 ปีก่อน WHO ให้เหตุผลว่าสายพันธุ์นี้มีการกลายพันธุ์จำนวนมาก หลักฐานเบื้องต้นชี้ว่าเสี่ยงติดเชื้อซ้ำสูงกว่า VOC อื่น และชุดตรวจ PCR ที่ใช้กันมากตรวจไม่พบยีนเป้าหมาย 1 ใน 3 ตัว (S gene dropout) จึงใช้เป็นตัวชี้วัดได้
  • วันที่ 5 พฤษภาคม 2023 ผู้อำนวยการใหญ่ WHO ประกาศว่า COVID-19 ไม่เป็นภาวะฉุกเฉินทางสาธารณสุขระหว่างประเทศอีกต่อไป
  • หน้าติดตามสายพันธุ์ของ WHO ที่ปรับล่าสุด 19 พฤศจิกายน 2026 ระบุ JN.1 เป็นสายพันธุ์ที่น่าสนใจ (VOI) และมีสายพันธุ์ที่เฝ้าติดตาม (VUM) 5 สาย ล่าสุดคือ PJ.2.1 ที่เพิ่มเข้ามาในวันเดียวกัน

โอมิครอน 5 ปี ครบในวันที่ 26 พฤศจิกายน 2026 แถลงการณ์ขององค์การอนามัยโลก (WHO)ลงวันที่ 26 พฤศจิกายน 2021 ระบุว่าคณะที่ปรึกษาด้านวิวัฒนาการของไวรัส SARS-CoV-2 (TAG-VE) ประชุมประเมินสายพันธุ์ B.1.1.529 ในวันนั้น และ WHO ประกาศให้เป็นสายพันธุ์น่ากังวล (Variant of Concern หรือ VOC) ตั้งชื่อว่า Omicron เพียงสองวันหลังแอฟริกาใต้รายงานสายพันธุ์นี้ครั้งแรก

โอมิครอน 5 ปี: เกิดอะไรขึ้นระหว่าง 9–26 พฤศจิกายน 2021

แถลงการณ์ของ WHO เรียงลำดับเหตุการณ์ช่วงแรกของ โอมิครอน 5 ปีก่อนไว้ดังนี้

  • ผู้ติดเชื้อ B.1.1.529 รายแรกที่ยืนยันได้มาจากตัวอย่างที่เก็บเมื่อ 9 พฤศจิกายน 2021
  • แอฟริกาใต้รายงานสายพันธุ์นี้ต่อ WHO ครั้งแรกเมื่อ 24 พฤศจิกายน 2021
  • สถานการณ์ในแอฟริกาใต้ก่อนหน้านั้นมีจุดสูงสุดของผู้ป่วยมาแล้ว 3 ระลอก ระลอกล่าสุดเป็นสายพันธุ์ Delta เป็นหลัก แต่ช่วงไม่กี่สัปดาห์ก่อนการประกาศ ผู้ติดเชื้อเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วพร้อมกับที่ตรวจพบ B.1.1.529
  • 26 พฤศจิกายน 2021 TAG-VE ประชุมและแนะนำให้จัดเป็น VOC ซึ่ง WHO ประกาศตามในวันเดียวกัน
ภาพหน้าจอแถลงการณ์ WHO วันที่ 26 พฤศจิกายน 2021 เรื่อง Classification of Omicron (B.1.1.529)
แถลงการณ์ของ WHO วันที่ 26 พฤศจิกายน 2021 เรื่องการจัด B.1.1.529 เป็นสายพันธุ์น่ากังวลชื่อ Omicron ภาพ: who.int (ภาพหน้าจอ)

โอมิครอน 5 ปีก่อน: ทำไม WHO จัดเป็นสายพันธุ์น่ากังวลเร็วขนาดนั้น

WHO ให้เหตุผลว่าหลักฐานที่ TAG-VE ได้รับบ่งชี้ว่าระบาดวิทยาของ COVID-19 เปลี่ยนไปในทางที่แย่ลง โดยมีประเด็นหลัก 4 ข้อ

  • กลายพันธุ์จำนวนมาก บางตำแหน่งเป็นการกลายพันธุ์ที่น่ากังวล
  • เสี่ยงติดเชื้อซ้ำ หลักฐานเบื้องต้นชี้ว่าเสี่ยงติดเชื้อซ้ำสูงกว่าสายพันธุ์น่ากังวลอื่น
  • ระบาดกว้าง จำนวนผู้ป่วยสายพันธุ์นี้ดูเพิ่มขึ้นแทบทุกจังหวัดของแอฟริกาใต้
  • ตัวชี้วัดจากชุดตรวจ ชุดตรวจ PCR ที่ใช้กันมากชนิดหนึ่งตรวจไม่พบยีนเป้าหมาย 1 ใน 3 ตัว เรียกว่า S gene dropout จึงใช้เป็นตัวชี้วัดสายพันธุ์ระหว่างรอผลถอดรหัสพันธุกรรม และด้วยวิธีนี้ WHO พบว่าสายพันธุ์นี้ถูกตรวจเจอเร็วกว่าการระบาดระลอกก่อน ๆ ซึ่งบ่งชี้ว่าอาจได้เปรียบด้านการเติบโต

ในวันประกาศเมื่อ โอมิครอน 5 ปีก่อน WHO ขอให้ประเทศต่าง ๆ เพิ่มการเฝ้าระวังและถอดรหัสพันธุกรรม ส่งข้อมูลจีโนมเข้าฐานข้อมูลสาธารณะอย่าง GISAID รายงานผู้ป่วยกลุ่มแรกผ่านกลไกกฎอนามัยระหว่างประเทศ (IHR) และทำการศึกษาภาคสนามกับห้องปฏิบัติการ ส่วนประชาชนได้รับการย้ำให้สวมหน้ากากที่กระชับ ล้างมือ เว้นระยะ ระบายอากาศในอาคาร เลี่ยงที่แออัด และฉีดวัคซีน

ภาพจากกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแบบส่องผ่าน แต่งสีเขียว แสดงอนุภาคไวรัส SARS-CoV-2 ที่แยกจากตัวอย่างผู้ป่วย
ภาพจากกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน แต่งสีเขียว แสดงอนุภาคไวรัส SARS-CoV-2 ที่แยกจากตัวอย่างผู้ป่วย (ภาพประกอบ ไม่ได้ระบุว่าเป็นสายพันธุ์โอมิครอน) ภาพ: NIAID / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

VOI กับ VOC ต่างกันอย่างไรตามนิยามของ WHO

ท้ายแถลงการณ์วันที่ 26 พฤศจิกายน 2021 WHO แนบนิยามที่ใช้ในขณะนั้นไว้ ก่อนจะปรับระบบติดตามและนิยามใหม่ในเดือนมีนาคม 2023

  • สายพันธุ์ที่น่าสนใจ (VOI) คือสายพันธุ์ที่มีการเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรมซึ่งคาดหรือรู้ว่ากระทบคุณสมบัติของไวรัส เช่น การแพร่เชื้อ ความรุนแรงของโรค การหลบภูมิคุ้มกัน หรือการหลบการวินิจฉัยและการรักษา และพบว่าทำให้เกิดการแพร่ในชุมชนอย่างมีนัยสำคัญ หรือเกิดกลุ่มผู้ป่วยหลายกลุ่มในหลายประเทศโดยสัดส่วนเพิ่มขึ้นตามเวลา
  • สายพันธุ์น่ากังวล (VOC) คือสายพันธุ์ที่เข้านิยาม VOI และเมื่อประเมินเทียบแล้วพบว่าเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงอย่างน้อยหนึ่งข้อในระดับที่มีนัยต่อสาธารณสุขโลก ได้แก่ แพร่เชื้อมากขึ้นหรือระบาดวิทยาเปลี่ยนไปในทางแย่ลง ความรุนแรงเพิ่มขึ้นหรืออาการเปลี่ยนไป หรือมาตรการสาธารณสุข ชุดตรวจ วัคซีน และยารักษาได้ผลลดลง

ในวันประกาศ โอมิครอน 5 ปีก่อนจึงถูกจัดเป็น VOC ทันที เพราะ WHO ระบุว่าหลักฐานบ่งชี้ว่าระบาดวิทยาของ COVID-19 เปลี่ยนไปในทางแย่ลง ซึ่งตรงกับเงื่อนไขข้อแรกของนิยาม

โอมิครอน 5 ปีก่อน: สองวันต่อมา WHO รู้อะไรและยังไม่รู้อะไร

แถลงการณ์วันที่ 28 พฤศจิกายน 2021 สรุปความรู้ช่วงแรกเกี่ยวกับโอมิครอนไว้อย่างระมัดระวัง

ประเด็น สิ่งที่ WHO ระบุเมื่อ 28 พ.ย. 2021
การแพร่เชื้อ ยังไม่ชัดว่าแพร่ง่ายกว่าสายพันธุ์อื่นรวมถึง Delta หรือไม่
ความรุนแรง ยังไม่ชัดว่าทำให้ป่วยรุนแรงกว่าหรือไม่ อัตราเข้าโรงพยาบาลที่เพิ่มขึ้นอาจมาจากจำนวนผู้ติดเชื้อที่เพิ่มขึ้นโดยรวม
การติดเชื้อซ้ำ หลักฐานเบื้องต้นชี้ว่าอาจเสี่ยงติดเชื้อซ้ำสูงกว่า แต่ข้อมูลยังจำกัด
วัคซีน วัคซีนที่มีอยู่ยังได้ผลในการป้องกันการป่วยรุนแรงและเสียชีวิต
การตรวจ ชุดตรวจ PCR ยังตรวจพบการติดเชื้อ ส่วนชุดตรวจแอนติเจนแบบเร็วอยู่ระหว่างศึกษา
การรักษา ยากลุ่มคอร์ติโคสเตียรอยด์และยาต้านตัวรับ IL6 ยังใช้ได้กับผู้ป่วยหนัก

WHO ยังระบุว่าผู้ติดเชื้อกลุ่มแรกที่รายงานเป็นนักศึกษามหาวิทยาลัย ซึ่งเป็นคนอายุน้อยที่มักป่วยไม่รุนแรง การเข้าใจระดับความรุนแรงของโอมิครอนจึงต้องใช้เวลาหลายวันถึงหลายสัปดาห์

โอมิครอน 5 ปี: จากสายพันธุ์ใหม่ถึงการยุติภาวะฉุกเฉิน

หลังการประกาศ โอมิครอนและสายที่สืบมาจากมันกลายเป็นภาพหลักของการระบาด หน้าติดตามสายพันธุ์ของ WHO ระบุว่าวันที่ 15 มีนาคม 2023 WHO ปรับระบบติดตามและนิยามของ VOC กับ VOI ใหม่ "เพื่อสะท้อนภาพสายพันธุ์ปัจจุบันที่สายที่สืบมาจากโอมิครอนเป็นหลัก"

ธงองค์การอนามัยโลกหน้าอาคารสำนักงานใหญ่ กรุงเจนีวา กุมภาพันธ์ 2012
อาคารสำนักงานใหญ่องค์การอนามัยโลกและธง กรุงเจนีวา ภาพ: United States Mission Geneva / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

อีกราวเจ็ดสัปดาห์ต่อมา แถลงการณ์วันที่ 5 พฤษภาคม 2023 ระบุว่าคณะกรรมการฉุกเฉินตามกฎอนามัยระหว่างประเทศประชุมครั้งที่ 15 เมื่อ 4 พฤษภาคม 2023 โดยชี้ถึงแนวโน้มผู้เสียชีวิตและผู้ป่วยในโรงพยาบาลที่ลดลง และภูมิคุ้มกันระดับประชากรที่สูง ผู้อำนวยการใหญ่ WHO เห็นด้วยกับคำแนะนำ และประกาศว่า COVID-19 เป็นปัญหาสุขภาพที่ดำเนินต่อเนื่อง ไม่เป็นภาวะฉุกเฉินทางสาธารณสุขระหว่างประเทศ (PHEIC) อีกต่อไป

ภาพหน้าจอแถลงการณ์ WHO วันที่ 5 พฤษภาคม 2023 หลังการประชุมคณะกรรมการฉุกเฉินครั้งที่ 15
แถลงการณ์ของ WHO วันที่ 5 พฤษภาคม 2023 หลังการประชุมคณะกรรมการฉุกเฉินครั้งที่ 15 เรื่อง COVID-19 ภาพ: who.int (ภาพหน้าจอ)

ลำดับเหตุการณ์ โอมิครอน 5 ปี

วันที่ เหตุการณ์
มิ.ย. 2020 WHO ตั้งคณะทำงานด้านวิวัฒนาการของไวรัส ต่อมาเป็น TAG-VE
พ.ค. 2021 WHO เริ่มตั้งชื่อเรียกง่าย ๆ ให้สายพันธุ์สำคัญ
9 พ.ย. 2021 วันเก็บตัวอย่างของผู้ติดเชื้อ B.1.1.529 รายแรกที่ยืนยันได้
24 พ.ย. 2021 แอฟริกาใต้รายงาน B.1.1.529 ต่อ WHO
26 พ.ย. 2021 WHO ประกาศเป็น VOC ชื่อ Omicron
28 พ.ย. 2021 WHO สรุปสิ่งที่รู้และยังไม่รู้เกี่ยวกับโอมิครอน
15 มี.ค. 2023 WHO ปรับระบบติดตามสายพันธุ์ เพราะสายที่สืบจากโอมิครอนเป็นหลัก
5 พ.ค. 2023 WHO ประกาศ COVID-19 ไม่เป็น PHEIC อีกต่อไป
18 ธ.ค. 2023 JN.1 ถูกจัดเป็นสายพันธุ์ที่น่าสนใจ (VOI)
2024 WHO เปิดเครือข่าย CoViNet เพื่อตรวจจับและติดตามโคโรนาไวรัส
19 พ.ย. 2026 WHO เพิ่ม PJ.2.1 เป็นสายพันธุ์ที่เฝ้าติดตาม (VUM)
26 พ.ย. 2026 ครบ โอมิครอน 5 ปี

มรดกที่เหลือถึงปัจจุบัน

ภาพหน้าจอหน้า Tracking SARS-CoV-2 variants บนเว็บไซต์ WHO
หน้าติดตามสายพันธุ์ SARS-CoV-2 ของ WHO ซึ่งปรับล่าสุดวันที่ 19 พฤศจิกายน 2026 ภาพ: who.int (ภาพหน้าจอ)

ในวาระ โอมิครอน 5 ปี หน้าติดตามสายพันธุ์ของ WHO ซึ่งปรับล่าสุดวันที่ 19 พฤศจิกายน 2026 ยังเฝ้าดูไวรัสที่สืบมาจากโอมิครอน

  • สายพันธุ์ที่น่าสนใจ (VOI) มี JN.1 ซึ่งเป็นสายที่สืบจาก BA.2.86 จัดเป็น VOI เมื่อ 18 ธันวาคม 2023
  • สายพันธุ์ที่เฝ้าติดตาม (VUM) มี 5 สาย ได้แก่ NB.1.8.1 (23 พ.ค. 2025), XFG (25 มิ.ย. 2025), BA.3.2 (5 ธ.ค. 2025), PQ.16.1.1 (27 ก.ค. 2026) และ PJ.2.1 (19 พ.ย. 2026)
  • ระบบเฝ้าระวังถาวร WHO ระบุว่ายังสำคัญที่ต้องรักษาระบบตรวจจับและแบ่งปันข้อมูลไว้ เพราะ SARS-CoV-2 ยังแพร่ระบาดในระดับสูงทั่วโลก และต้องเฝ้าดูการระบาดในสัตว์กับผู้ติดเชื้อเรื้อรังด้วย

บทเรียนจากโอมิครอน 5 ปีก่อนคือความเร็ว จากวันที่แอฟริกาใต้รายงานถึงวันที่ WHO ประกาศใช้เวลาเพียงสองวัน และ WHO ขอให้ทุกประเทศส่งข้อมูลจีโนมเข้าฐานข้อมูลสาธารณะตั้งแต่วันแรก เรื่องประวัติศาสตร์สาธารณสุขและวิทยาศาสตร์เรื่องอื่นอ่านต่อได้ที่หมวดประวัติศาสตร์

คำถามที่พบบ่อย

โอมิครอน 5 ปี ครบวันไหน?

โอมิครอน 5 ปี ครบวันที่ 26 พฤศจิกายน 2026 เพราะในวันที่ 26 พฤศจิกายน 2021 องค์การอนามัยโลก (WHO) ประกาศให้สายพันธุ์ B.1.1.529 เป็นสายพันธุ์น่ากังวล (Variant of Concern) และตั้งชื่อว่า Omicron ตามคำแนะนำของคณะที่ปรึกษา TAG-VE สองวันหลังแอฟริกาใต้รายงานสายพันธุ์นี้ต่อ WHO

ทำไม WHO จัดโอมิครอนเป็นสายพันธุ์น่ากังวล?

ย้อนไปในวันแรกของ โอมิครอน 5 ปีก่อน แถลงการณ์ของ WHO วันที่ 26 พฤศจิกายน 2021 ระบุว่าสายพันธุ์นี้มีการกลายพันธุ์จำนวนมาก บางตำแหน่งน่ากังวล หลักฐานเบื้องต้นชี้ว่าเสี่ยงติดเชื้อซ้ำสูงกว่าสายพันธุ์น่ากังวลอื่น และจำนวนผู้ป่วยในแอฟริกาใต้เพิ่มขึ้นแทบทุกจังหวัด จึงเป็นหลักฐานว่าระบาดวิทยาของ COVID-19 เปลี่ยนไปในทางที่แย่ลง

ตอนนี้ WHO ยังเฝ้าระวังสายพันธุ์ใดของ COVID-19 อยู่?

ในวาระ โอมิครอน 5 ปี หน้าติดตามสายพันธุ์ของ WHO ที่ปรับล่าสุดวันที่ 19 พฤศจิกายน 2026 ระบุ JN.1 เป็นสายพันธุ์ที่น่าสนใจ (VOI) และมีสายพันธุ์ที่เฝ้าติดตาม (VUM) 5 สาย ได้แก่ PQ.16.1.1, NB.1.8.1, XFG, BA.3.2 และ PJ.2.1 โดย WHO ระบุว่าภาพรวมสายพันธุ์ปัจจุบันเป็นสายที่สืบมาจากโอมิครอนเป็นหลัก

WHO ประกาศยุติภาวะฉุกเฉิน COVID-19 เมื่อไร?

วันที่ 5 พฤษภาคม 2023 ผู้อำนวยการใหญ่ WHO เห็นด้วยกับคำแนะนำของคณะกรรมการฉุกเฉินตามกฎอนามัยระหว่างประเทศที่ประชุมครั้งที่ 15 เมื่อ 4 พฤษภาคม 2023 และประกาศว่า COVID-19 เป็นปัญหาสุขภาพที่ดำเนินต่อเนื่อง ไม่เป็นภาวะฉุกเฉินทางสาธารณสุขระหว่างประเทศ (PHEIC) อีกต่อไป

แหล่งอ้างอิง

  1. Classification of Omicron (B.1.1.529): SARS-CoV-2 Variant of Concern (26 November 2021) — World Health Organization
  2. Update on Omicron (28 November 2021) — World Health Organization
  3. Statement on the fifteenth meeting of the IHR (2005) Emergency Committee on the COVID-19 pandemic (5 May 2023) — World Health Organization
  4. Tracking SARS-CoV-2 variants (last updated 19 November 2026) — World Health Organization

บุคคล องค์กร และสถานที่ในข่าวนี้

เลือกชื่อเพื่ออ่านข่าวทั้งหมดที่กล่าวถึง ตัวเลขคือจำนวนข่าว

องค์กรและบริษัท
WHO45
แชร์FacebookXLINELinkedIn

พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ