ไวรัสซิกา 10 ปี ครบ 18 พ.ย. 2026 นับจากวันที่ WHO ยุติภาวะฉุกเฉินระหว่างประเทศ ที่ประกาศไว้เมื่อ 1 ก.พ. 2016 ไทยเป็น 1 ใน 3 ประเทศที่รายงานข้อมูลวันนั้น
โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 6 นาที
สรุปประเด็นสำคัญ
- ไวรัสซิกา 10 ปี นับจากวันที่ 18 พฤศจิกายน 2016 ที่ผู้อำนวยการใหญ่ WHO ประกาศยุติภาวะฉุกเฉินด้านสาธารณสุขระหว่างประเทศ (PHEIC) ตามคำแนะนำของคณะกรรมการฉุกเฉินครั้งที่ 5
- ในการประชุมวันนั้น บราซิล ไทย และสหรัฐอเมริกา เป็น 3 ประเทศที่ให้ข้อมูลเรื่องภาวะศีรษะเล็กแต่กำเนิด กลุ่มอาการกิลแลง-บาร์เร และมาตรการควบคุมโรค
- WHO ประกาศ PHEIC เมื่อ 1 กุมภาพันธ์ 2016 หลังพบกลุ่มทารกศีรษะเล็กในบราซิล ตามหลังกลุ่มผู้ป่วยในเฟรนช์โปลินีเซียเมื่อปี 2014
- เอกสารข้อเท็จจริงของ WHO ระบุว่ามี 92 ประเทศและดินแดนที่รายงานการติดเชื้อซิกาผ่านยุง และยังไม่มีวัคซีน กรมควบคุมโรคแนะนำมาตรการ 3 เก็บ ป้องกัน 3 โรค
ไวรัสซิกา 10 ปี ครบวันที่ 18 พฤศจิกายน 2026 นับจากวันที่ผู้อำนวยการใหญ่องค์การอนามัยโลก (WHO) ประกาศยุติภาวะฉุกเฉินด้านสาธารณสุขระหว่างประเทศ (PHEIC) เรื่องไวรัสซิกาและภาวะศีรษะเล็กในทารก หลังประกาศไว้ตั้งแต่ 1 กุมภาพันธ์ 2016 และไทยเป็น 1 ใน 3 ประเทศที่รายงานข้อมูลในการประชุมวันนั้น
ไวรัสซิกา 10 ปี: วันที่ 18 พฤศจิกายน 2016 เกิดอะไรขึ้น
ถ้อยแถลงของ WHO ระบุว่าคณะกรรมการฉุกเฉินภายใต้กฎอนามัยระหว่างประเทศ (IHR 2005) ประชุมครั้งที่ 5 ผ่านระบบประชุมทางโทรศัพท์ในวันนั้น โดยรับฟังข้อมูลล่าสุดเรื่องการแพร่กระจายของไวรัส ภาวะศีรษะเล็ก กลุ่มอาการกิลแลง-บาร์เร (GBS) และการติดต่อทางเพศสัมพันธ์
- รัฐภาคีที่ให้ข้อมูลเรื่องภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทและมาตรการควบคุมโรค ได้แก่ บราซิล ไทย และสหรัฐอเมริกา
- คณะกรรมการเห็นว่างานวิจัยพิสูจน์ความเชื่อมโยงระหว่างการติดเชื้อซิกากับภาวะศีรษะเล็กแล้ว จึงต้องมีกลไกทางเทคนิคระยะยาวมาดูแลแทน
- ไวรัสซิกายังเป็นปัญหาสาธารณสุขที่ต้องดำเนินการเข้มข้น แต่ไม่เข้าเกณฑ์ PHEIC ตามกฎอนามัยระหว่างประเทศอีกต่อไป
- ผู้อำนวยการใหญ่ประกาศยุติ PHEIC และออกคำแนะนำชั่วคราวชุดเดิมซ้ำ เพื่อรวมเข้าในกลไกระยะยาว
จุดเริ่มก่อนไวรัสซิกา 10 ปี: WHO ประกาศ PHEIC 1 กุมภาพันธ์ 2016
ถ้อยแถลงการประชุมครั้งแรก ระบุว่าคณะกรรมการประชุมทางโทรศัพท์วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2016 เวลา 13.10–16.55 น. ตามเวลายุโรปกลาง ประเทศที่ให้ข้อมูลในครั้งนั้นคือ บราซิล ฝรั่งเศส สหรัฐอเมริกา และเอลซัลวาดอร์
คณะกรรมการเห็นว่ากลุ่มผู้ป่วยภาวะศีรษะเล็กและความผิดปกติทางระบบประสาทที่รายงานในบราซิล ซึ่งตามหลังกลุ่มผู้ป่วยแบบเดียวกันในเฟรนช์โปลินีเซียเมื่อปี 2014 ถือเป็นภาวะฉุกเฉินด้านสาธารณสุขระหว่างประเทศ ข้อแนะนำในวันนั้นมีดังนี้
- ยกระดับการเฝ้าระวังภาวะศีรษะเล็กและ GBS ให้เป็นมาตรฐานเดียวกัน โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีการแพร่เชื้อ
- เร่งวิจัยว่ากลุ่มผู้ป่วยเหล่านี้มีสาเหตุจากไวรัสซิกาหรือปัจจัยอื่น
- ควบคุมยุงพาหะและส่งเสริมการป้องกันตนเองอย่างจริงจัง
- ให้ข้อมูลและอุปกรณ์ป้องกันแก่หญิงตั้งครรภ์และหญิงวัยเจริญพันธุ์
- เร่งวิจัยและพัฒนาวัคซีน ยารักษา และชุดตรวจวินิจฉัย
ทำไมไวรัสซิกากลายเป็นภาวะฉุกเฉินของโลก
ถ้อยแถลงวันที่ 18 พฤศจิกายน 2016 อธิบายย้อนหลังว่า คณะกรรมการแนะนำให้ประกาศ PHEIC เพราะพบกลุ่มทารกศีรษะเล็กและความผิดปกติทางระบบประสาทในบราซิลจำนวนมากผิดปกติ ตามหลังกลุ่มผู้ป่วยแบบเดียวกันในเฟรนช์โปลินีเซีย และเกิดในพื้นที่และช่วงเวลาเดียวกับการระบาดของไวรัสซิกา สิ่งที่ต้องการในตอนนั้นคือการตอบสนองและการวิจัยที่เร่งด่วนและประสานกันทั่วโลก
WHO ระบุว่าการประกาศ PHEIC ทำให้ทั่วโลกตอบสนองอย่างเร่งด่วนและประสานกัน และทำให้เข้าใจว่าการติดเชื้อซิกาและผลที่ตามมาเป็นปัญหาระยะยาว ที่ต้องจัดการแบบเดียวกับโรคติดเชื้ออื่น เมื่อครบไวรัสซิกา 10 ปี บทเรียนนี้ยังใช้ได้กับโรคอุบัติใหม่ทุกโรค คือการประกาศภาวะฉุกเฉินมีไว้เร่งการรับมือในช่วงที่ยังไม่รู้คำตอบ ส่วนงานหลังจากนั้นต้องเป็นแผนงานระยะยาว
คณะกรรมการจึงแนะนำให้ยกระดับงานเรื่องซิกาเป็นแผนงานต่อเนื่องที่มีทรัพยากรเฉพาะ และเห็นชอบแผนเปลี่ยนผ่านของ WHO ที่วางกลไกตอบสนองระยะยาวตามวัตถุประสงค์ในแผนยุทธศาสตร์รับมือซิกา (Zika Strategic Response Plan) คณะกรรมการยังทบทวนข้อแนะนำจากการประชุม 4 ครั้งก่อนหน้า และเห็นว่า WHO กับหน่วยงานพันธมิตรดำเนินการตามครบแล้ว
ไวรัสซิกาส่งผลต่อร่างกายอย่างไร
เอกสารข้อเท็จจริงของ WHO ระบุว่าการติดเชื้อระหว่างตั้งครรภ์ทำให้ทารกมีศีรษะเล็กกว่าปกติและพิการแต่กำเนิดแบบอื่นได้ รวมถึงคลอดก่อนกำหนดและแท้ง ส่วนในผู้ใหญ่และเด็ก การติดเชื้อเกี่ยวข้องกับกลุ่มอาการกิลแลง-บาร์เร โรคปลายประสาทอักเสบ และไขสันหลังอักเสบ นี่คือเหตุที่ข้อแนะนำทุกฉบับในช่วงไวรัสซิกา 10 ปีก่อนเน้นการให้ข้อมูลแก่หญิงตั้งครรภ์เป็นพิเศษ
ไวรัสซิกามาจากไหน
เอกสารข้อเท็จจริงของ WHO ระบุว่าไวรัสซิกาพบครั้งแรกในลิงรีซัสที่ยูกันดาเมื่อปี 1947 ต่อมาพบการติดเชื้อในคนในแอฟริกาช่วงทศวรรษ 1950 และพบประปรายในแอฟริกาและเอเชียช่วงทศวรรษ 1960–1980 จนตั้งแต่ปี 2007 จึงเริ่มมีการระบาดในแอฟริกา อเมริกา เอเชีย และแปซิฟิก
ก่อนเหตุการณ์ที่นับเป็นไวรัสซิกา 10 ปี ไวรัสระบาดใหญ่ในบราซิลเมื่อปี 2015 และความเชื่อมโยงกับภาวะศีรษะเล็กถูกบันทึกเป็นครั้งแรก และพบรูปแบบเดียวกันในเฟรนช์โปลินีเซียเมื่อย้อนกลับไปตรวจข้อมูล
| ประเด็น | ข้อมูลตามเอกสารข้อเท็จจริงของ WHO |
|---|---|
| พาหะหลัก | ยุงลาย (Aedes) ซึ่งกัดตอนกลางวันเป็นส่วนใหญ่ |
| อาการ | ผู้ติดเชื้อส่วนใหญ่ไม่มีอาการ ถ้ามีจะเป็นผื่น ไข้ ตาแดง ปวดกล้ามเนื้อและข้อ นาน 2–7 วัน |
| ความเสี่ยงสำคัญ | ติดเชื้อระหว่างตั้งครรภ์ทำให้ทารกศีรษะเล็กและพิการแต่กำเนิดได้ |
| การติดต่ออื่น | ยืนยันแล้วว่าติดต่อทางเพศสัมพันธ์ได้ |
| วัคซีน | ยังไม่มีวัคซีนป้องกันหรือรักษา |
| พื้นที่ | 92 ประเทศและดินแดนรายงานการติดเชื้อผ่านยุง |
หลังไวรัสซิกา 10 ปี สถานการณ์เป็นอย่างไร
เมื่อครบไวรัสซิกา 10 ปี WHO ระบุว่าจำนวนผู้ป่วยทั่วโลกลดลงตั้งแต่ปี 2017 แต่การแพร่เชื้อยังมีในระดับต่ำในหลายประเทศของทวีปอเมริกา และบางประเทศในเอเชียและแอฟริกา ซึ่งยังพบการระบาดประปราย ยุโรปพบผู้ป่วยที่ติดเชื้อผ่านยุงในพื้นที่เป็นครั้งแรกเมื่อปี 2019 และ WHO เตือนว่าการเฝ้าระวังทั่วโลกยังมีจำกัด
ลำดับเหตุการณ์ ไวรัสซิกา 10 ปี
| ปี / วันที่ | เกิดอะไรขึ้น |
|---|---|
| 1947 | พบไวรัสซิกาครั้งแรกในลิงรีซัสที่ยูกันดา |
| ทศวรรษ 1950 | พบการติดเชื้อในคนในแอฟริกา |
| 2007 | เริ่มมีการระบาดในหลายภูมิภาค |
| 2014 | กลุ่มผู้ป่วยความผิดปกติทางระบบประสาทในเฟรนช์โปลินีเซีย |
| 2015 | ระบาดใหญ่ในบราซิล |
| 1 ก.พ. 2016 | WHO ประกาศ PHEIC |
| 18 พ.ย. 2016 | WHO ยุติ PHEIC หลังการประชุมครั้งที่ 5 ไทยร่วมให้ข้อมูล |
| 2017 | จำนวนผู้ป่วยทั่วโลกเริ่มลดลง |
| 2019 | ยุโรปพบผู้ป่วยติดเชื้อผ่านยุงในพื้นที่ครั้งแรก |
| 18 พ.ย. 2026 | ครบไวรัสซิกา 10 ปี นับจากวันยุติ PHEIC |
บทเรียนสำหรับไทยวันนี้
ในวาระไวรัสซิกา 10 ปี เรื่องที่คนไทยทำได้เองคือกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุง เพราะยุงลายที่เป็นพาหะของซิกาเป็นยุงชนิดเดียวกับที่นำโรคไข้เลือดออกและโรคไข้ปวดข้อยุงลาย กรมควบคุมโรค จึงใช้มาตรการเดียวป้องกันทั้ง 3 โรค เรียกว่า “3 เก็บ ป้องกัน 3 โรค”
- เก็บขยะให้เกลี้ยง ไม่ให้มีภาชนะขังน้ำเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุง
- เก็บบ้านให้ปลอดโปร่ง ไม่ให้เป็นที่เกาะพักของยุง
- เก็บน้ำให้มิดชิด ปิดภาชนะเก็บน้ำทุกใบ
ข่าวเดียวกันของกรมควบคุมโรคแนะนำว่าเมื่อมีอาการต้องสงสัยให้รีบไปพบแพทย์หรือสถานบริการสาธารณสุขใกล้บ้าน หรือโทรปรึกษาสายด่วนกรมควบคุมโรค 1422 ในวาระไวรัสซิกา 10 ปี องค์กรที่มีพนักงานหญิงตั้งครรภ์หรือส่งพนักงานไปทำงานในพื้นที่ที่ยังมีการแพร่เชื้อ ควรใช้ข้อมูลจากเอกสารของ WHO และกรมควบคุมโรคเป็นหลักในการสื่อสารภายใน
ติดตามเรื่องอื่นได้ที่หมวดประวัติศาสตร์
คำถามที่พบบ่อย
ไวรัสซิกา 10 ปี นับจากเหตุการณ์อะไร?
ไวรัสซิกา 10 ปี นับจากวันที่ 18 พฤศจิกายน 2016 ที่คณะกรรมการฉุกเฉินของ WHO ประชุมครั้งที่ 5 ผ่านระบบประชุมทางโทรศัพท์ และผู้อำนวยการใหญ่ WHO ประกาศยุติภาวะฉุกเฉินด้านสาธารณสุขระหว่างประเทศ (PHEIC) เรื่องภาวะศีรษะเล็ก ความผิดปกติทางระบบประสาท และไวรัสซิกา
ทำไม WHO ยุติภาวะฉุกเฉินเรื่องไวรัสซิกาในปี 2016?
คณะกรรมการระบุว่างานวิจัยพิสูจน์ความเชื่อมโยงระหว่างการติดเชื้อซิกากับภาวะศีรษะเล็กแล้ว ไวรัสซิกายังเป็นปัญหาสาธารณสุขระยะยาวที่ต้องดำเนินการเข้มข้น แต่ไม่เข้าเกณฑ์ PHEIC อีกต่อไป จึงควรเปลี่ยนเป็นแผนงานระยะยาวที่มีทรัพยากรเฉพาะ
ประเทศไทยเกี่ยวข้องกับการประชุมเรื่องไวรัสซิกาวันที่ 18 พฤศจิกายน 2016 อย่างไร?
ถ้อยแถลงของ WHO ระบุว่าในการประชุมครั้งที่ 5 บราซิล ไทย และสหรัฐอเมริกา เป็นรัฐภาคีที่ให้ข้อมูลเรื่องภาวะศีรษะเล็ก กลุ่มอาการกิลแลง-บาร์เร และความผิดปกติทางระบบประสาทอื่นในพื้นที่ที่มีการแพร่เชื้อซิกา รวมถึงมาตรการควบคุมที่ใช้อยู่ ในวาระไวรัสซิกา 10 ปี ไทยจึงเป็นส่วนหนึ่งของบันทึกวันนั้น
หลังไวรัสซิกา 10 ปี มีวัคซีนหรือยัง?
ยังไม่มี เอกสารข้อเท็จจริงของ WHO ระบุว่ายังไม่มีวัคซีนสำหรับป้องกันหรือรักษาการติดเชื้อไวรัสซิกา และแม้จำนวนผู้ป่วยทั่วโลกลดลงตั้งแต่ปี 2017 แต่การแพร่เชื้อยังมีในระดับต่ำในหลายประเทศของทวีปอเมริกา เอเชีย และแอฟริกา
แหล่งอ้างอิง
- Fifth meeting of the Emergency Committee under the International Health Regulations (2005) regarding microcephaly, other neurological disorders and Zika virus — World Health Organization
- WHO statement on the first meeting of the IHR (2005) Emergency Committee on Zika virus — World Health Organization
- Zika virus (fact sheet) — World Health Organization
- กรมควบคุมโรค ห่วงสถานการณ์ไข้เลือดออก ย้ำมาตรการ 3 เก็บป้องกัน 3 โรค — กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข
บุคคล องค์กร และสถานที่ในข่าวนี้
เลือกชื่อเพื่ออ่านข่าวทั้งหมดที่กล่าวถึง ตัวเลขคือจำนวนข่าว
- องค์กรและบริษัท
- WHO37กรมควบคุมโรค34
- ประเทศและสถานที่
- บราซิล70สหรัฐอเมริกา812ยุโรป410ฝรั่งเศส214
พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ