ข้ามไปยังเนื้อหา
THAI DATA IT BUSINESS
ENTERPRISE
Space & Astronomy

ออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระ: Hubble พบ 37 ดาราจักรใกล้ๆ เก็บออกซิเจนไว้ได้น้อยกว่าแบบจำลอง

ออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระ: งานวิจัย GLOW ใช้ข้อมูล Hubble ศึกษา 37 ดาราจักร พบออกซิเจนที่ดาวผลิตอยู่ในดาราจักรเพียงส่วนน้อย ลมซูเปอร์โนวาแรงกว่าแบบจำลอง

โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 4 นาที

แชร์FacebookXLINELinkedIn
ภาพ Hubble ของ NGC 4449 ดาราจักรแคระที่ใช้ศึกษาออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระ
ภาพ: NASA, ESA, Hubble Heritage–ESA/Hubble Collaboration, Alessandra Aloisi (STScI, ESA)

สรุปประเด็นสำคัญ

  • NASA เผยแพร่เมื่อ 2 พฤศจิกายน 2026 ว่างานวิจัยที่ใช้ข้อมูล Hubble ศึกษา 37 ดาราจักรแคระใกล้ทางช้างเผือก พบว่าออกซิเจนที่คาดว่าจะอยู่ในดาราจักรหายไปมาก
  • ผลงานชื่อ GLOW. II. A Census of Oxygen in Low-mass Galaxies ตีพิมพ์ใน The Astrophysical Journal เล่ม 1011 ฉบับที่ 2 เมื่อ 2 พฤศจิกายน 2026 เป็นงานที่ผ่านวารสารวิชาการแล้ว ไม่ใช่ preprint
  • ทีมสรุปจากตัวอย่าง 37 ดาราจักร ว่าลมดาราจักรจากซูเปอร์โนวาพาออกซิเจนออกจากดาราจักรมวลต่ำได้ดีกว่าแบบจำลองปัจจุบันคาด ดาราจักรแคระเก็บออกซิเจนที่ดาวสร้างไว้ได้เพียงส่วนน้อย
  • โครงการ GLOW ได้ทุนจาก NASA และมูลนิธิวิทยาศาสตร์แห่งชาติสหรัฐ (NSF) ใช้ข้อมูลจาก 4 แหล่ง คือ Hubble, กล้อง Spitzer ที่เลิกใช้งานแล้ว, Very Large Array และ Australian Telescope Compact Array

ออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระ: NASA ประกาศเมื่อ 2 พฤศจิกายน 2026 ว่านักวิจัยที่ใช้ข้อมูลของกล้อง Hubble ศึกษา 37 ดาราจักรแคระใกล้ทางช้างเผือก แล้วพบว่าออกซิเจนที่ควรมีอยู่ตามแบบจำลองหายไปมาก งานนี้ตีพิมพ์ใน The Astrophysical Journal เมื่อวันจันทร์ที่ 2 พฤศจิกายน

ออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระ: ทีมวิจัยพบอะไร

เรื่องออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระเริ่มจากนิยามว่า ดาราจักรแคระคือดาราจักรขนาดเล็กที่มีดาวตั้งแต่ไม่กี่พันดวงไปจนถึงหลายร้อยล้านดวง แบบจำลองคอมพิวเตอร์ทำนายว่าดาราจักรกลุ่มนี้ควรเก็บออกซิเจนที่ดาวผลิตขึ้นไว้มากกว่าที่วัดได้จริง ทีมวิจัยจึงถามว่าออกซิเจนส่วนที่ขาดไปอยู่ที่ไหน

ดร.เกรซ เทลฟอร์ด (Grace Telford) ผู้ร่วมวิจัยจากมหาวิทยาลัยยูทาห์ อธิบายตามที่ NASA อ้างว่า ออกซิเจนเกิดในดาวซึ่งอยู่ในดาราจักร จึงต้องเคยอยู่ในดาราจักรมาก่อน และต้องถูกขับออกไปด้วยพลังงานจากดาวมวลมากและซูเปอร์โนวา ผลวิจัยชี้ว่าลมดาราจักรที่เกิดจากซูเปอร์โนวาขับออกซิเจนออกจากดาราจักรมวลต่ำได้ดีกว่าที่แบบจำลองปัจจุบันคาดไว้ ดาราจักรแคระจึงเก็บออกซิเจนที่ดาวผลิตไว้ได้เพียงส่วนเล็กน้อย

ภาพ Hubble ของ NGC 4449 ดาราจักรแคระที่ใช้ศึกษาออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระ
ภาพ Hubble ของ NGC 4449 หนึ่งในดาราจักรแคระของโครงการ GLOW ที่ใช้ศึกษาออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระ ภาพ: NASA, ESA, Hubble Heritage–ESA/Hubble Collaboration, Alessandra Aloisi (STScI, ESA)

โครงการ GLOW วัดปริมาณออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระอย่างไร

GLOW ย่อมาจาก Galaxies Losing Oxygen via Winds เป็นโครงการที่ได้ทุนจาก NASA และ NSF ของสหรัฐ ทีมวัดการกระจายของออกซิเจนในสามที่ คือในดาว ในก๊าซระหว่างดาว และในพื้นที่ระหว่างดาราจักร

ข้อมูลที่ใช้ ใช้ทำอะไร
ภาพถ่ายช่วงแสงเห็นได้จากคลังข้อมูล Hubble แยกดาวแต่ละดวง หาประวัติการก่อดาวและองค์ประกอบ
กล้อง Spitzer ที่เลิกใช้งานแล้ว ข้อมูลเสริมจากกล้องอินฟราเรดที่ปลดระวางแล้ว
Very Large Array และ Australian Telescope Compact Array ข้อมูลจากกล้องวิทยุภาคพื้นดิน

ดาราจักรทั้ง 37 แห่งเลือกเพราะมีมวลอยู่ในช่วงที่ทฤษฎีทำนายว่าออกซิเจนจำนวนมากขึ้นจะถูกขับออกโดยซูเปอร์โนวา และอยู่ใกล้พอให้ Hubble แยกดาวรายดวงได้ ซึ่งไม่เป็นจริงกับดาราจักรแคระส่วนใหญ่ที่รู้จัก เพราะอยู่ไกลเกินไป

ดร.คริสเทน วิงฟิลด์ แมกควินน์ (Kristen Wingfield McQuinn) หัวหน้าโครงการ GLOW ซึ่งเป็นหัวหน้าศูนย์ปฏิบัติการวิทยาศาสตร์ของกล้อง Nancy Grace Roman Space Telescope ที่ STScI และรองศาสตราจารย์ที่มหาวิทยาลัย Rutgers บอกว่าเลือกออกซิเจนด้วยเหตุผลเชิงปฏิบัติ เพราะเป็นธาตุที่ตรวจวัดได้ง่ายและรู้กระบวนการผลิตดี

ทำไมออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระจึงสำคัญต่อการศึกษาดาราจักร

ออกซิเจนเป็นธาตุที่มีมากที่สุดรองจากไฮโดรเจนและฮีเลียม และเป็นตัวแทนของธาตุหนักอื่น ๆ ที่ดาวสร้าง การรู้ว่าดาวสร้างออกซิเจนเท่าไร แล้วเหลืออยู่ในดาราจักรเท่าไร ช่วยให้เข้าใจวิวัฒนาการของดาราจักร และดูว่าดาราจักรเติมธาตุหนักให้พื้นที่ระหว่างดาราจักร (intergalactic medium) มากน้อยเพียงใด

ก่อนหน้านี้ การศึกษาเมื่อปี 2014 พบว่าดาราจักรก่อดาวขนาดเท่าทางช้างเผือกสูญเสียออกซิเจนในสัดส่วนมาก ส่วนหนึ่งพบในกลุ่มก๊าซจางรอบดาราจักรที่เรียกว่า circumgalactic medium งาน GLOW ขยายไปดูดาราจักรมวลต่ำในหลายช่วงมวลและหลายสภาพแวดล้อม แต่ยังไม่แน่ชัดว่าออกซิเจนที่หายไปอยู่ในบริเวณรอบดาราจักรหรือถูกขับออกไปไกลกว่านั้นแล้ว

ตัวเลขและขอบเขตของผลออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระ

ผลนี้มาจากตัวอย่าง 37 ดาราจักรที่อยู่ใกล้พอให้ Hubble แยกดาวรายดวงได้ ซึ่งเป็นข้อได้เปรียบที่ดาราจักรแคระส่วนใหญ่ไม่มี แต่ก็หมายความว่าตัวอย่างไม่ใช่ดาราจักรแคระทั้งหมดในเอกภพ NASA ไม่ได้ระบุสัดส่วนที่หายไปเป็นเปอร์เซ็นต์ในประกาศ ระบุเพียงว่าดาราจักรเก็บออกซิเจนที่ดาวสร้างไว้ได้เพียงส่วนเล็กน้อย ผู้อ่านที่ต้องการตัวเลขออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระรายดวงต้องดูตารางในบทความวารสารซึ่งเปิดอ่านได้ฟรี (Open Access) ที่ลิงก์ในแหล่งอ้างอิง

เรื่องออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระยังเชื่อมกับคำถามใหญ่ของดาราศาสตร์ว่าธาตุหนักที่ดาวสร้างกระจายไปไหนในเอกภพ ธาตุเหล่านี้คือวัตถุดิบของดาวรุ่นต่อไปและดาวเคราะห์ ถ้าดาราจักรเล็กปล่อยธาตุออกไปมากกว่าที่คิด พื้นที่ระหว่างดาราจักรก็ได้รับธาตุหนักมากกว่าที่แบบจำลองเดิมประเมิน

กล้องอวกาศ Hubble โคจรเหนือโลก กล้องที่ให้ข้อมูลศึกษาออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระ
กล้องอวกาศ Hubble โคจรเหนือโลก ภาพ: NASA

ขั้นต่อไปของการหาออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระ

แมกควินน์มีโครงการที่ได้รับอนุมัติให้ใช้กล้อง Roman ค้นหาดาราจักรที่เล็กและจางกว่านี้ในบริเวณท้องฟ้ากว้าง แล้วใช้ Hubble และ James Webb ศึกษาดาวในดาราจักรเหล่านั้นลึกขึ้น เพื่อสร้างประวัติการก่อดาวของแต่ละแห่ง

ภาพจำลองกล้อง Nancy Grace Roman Space Telescope ที่จะใช้ค้นหาดาราจักรแคระจางกว่าเดิม
ภาพจำลองกล้อง Nancy Grace Roman Space Telescope ภาพ: NASA

ส่วนเทลฟอร์ดจะใช้ Hubble ซูมดูดาวมวลมากที่สร้างและขับออกซิเจนในดาราจักรใกล้เคียงของ GLOW

เรื่องออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระยังเป็นผลของทีมวิจัยชุดเดียว และ NASA ระบุว่าตำแหน่งของออกซิเจนที่หายไปยังเป็นคำถามเปิด ผู้อ่านจึงควรมองว่านี่คือโจทย์ใหม่ของการศึกษาวิวัฒนาการดาราจักร ไม่ใช่ข้อสรุปสุดท้าย

ความหมายต่อผู้อ่านและสิ่งที่ต้องติดตามต่อ

ข่าวออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระนี้ไม่กระทบชีวิตประจำวัน แต่เป็นตัวอย่างว่ากล้อง Hubble ซึ่งเปิดใช้งานมากว่าสามทศวรรษยังให้ผลใหม่ได้ เมื่อนำข้อมูลเก่ามาวิเคราะห์ร่วมกับข้อมูลจากกล้องอื่น ผู้ที่สนใจควรติดตามสามเรื่อง ได้แก่ การสำรวจดาราจักรแคระที่เล็กกว่านี้ด้วยกล้อง Roman การศึกษาดาวมวลมากรายดวงในดาราจักรใกล้เคียงของ GLOW ด้วย Hubble และข้อมูลเชิงลึกจาก Webb ที่ NASA กล่าวถึงเป็นแผนในอนาคต

ติดตามข่าวดาราศาสตร์และอวกาศได้ที่หมวดอวกาศ

คำถามที่พบบ่อย

ออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระหมายความว่าอะไร?

ออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระหมายถึงปริมาณออกซิเจนที่วัดได้ในดาราจักรน้อยกว่าที่แบบจำลองคำนวณว่าดาวควรสร้างไว้ NASA อธิบายว่าออกซิเจนต้องเคยอยู่ในดาราจักรมาก่อน จึงน่าจะถูกขับออกไปด้วยพลังงานจากดาวมวลมากและซูเปอร์โนวา

ทำไมนักดาราศาสตร์เลือกศึกษาออกซิเจน?

ทีม GLOW เลือกออกซิเจนด้วยเหตุผลเชิงปฏิบัติ เพราะเป็นธาตุที่มีมากที่สุดรองจากไฮโดรเจนและฮีเลียม ตรวจวัดได้ง่าย และเข้าใจกระบวนการผลิตดี จึงใช้บอกว่าธาตุหนักกระจายอยู่ในดาราจักรอย่างไรได้

ออกซิเจนที่หายไปจากดาราจักรแคระไปอยู่ที่ไหน?

ยังไม่ทราบแน่ชัด NASA ระบุว่ายังไม่แน่ใจว่าออกซิเจนที่หายไปอยู่ในกลุ่มก๊าซรอบดาราจักร (circumgalactic medium) หรือถูกขับออกไปไกลกว่านั้นทั้งหมด งานต่อไปจะใช้กล้อง Roman, Hubble และ Webb ศึกษาดาราจักรที่เล็กกว่านี้

งานวิจัยเรื่องออกซิเจนหายจากดาราจักรแคระผ่านการตรวจสอบแล้วหรือยัง?

ผ่านแล้ว งานนี้ตีพิมพ์ใน The Astrophysical Journal เล่ม 1011 โดย Kristen McQuinn, Grace Telford และคณะ เผยแพร่ออนไลน์เมื่อ 2 พฤศจิกายน 2026 ตามหน้าวารสารและประกาศของ NASA

แหล่งอ้างอิง

  1. NASA’s Hubble Uncovers Case of Missing Oxygen in Nearby Dwarf Galaxies — NASA Science
  2. GLOW. II. A Census of Oxygen in Low-mass Galaxies — The Astrophysical Journal (IOP Publishing)

บุคคล องค์กร และสถานที่ในข่าวนี้

เลือกชื่อเพื่ออ่านข่าวทั้งหมดที่กล่าวถึง ตัวเลขคือจำนวนข่าว

องค์กรและบริษัท
NASA30
ประเทศและสถานที่
สหรัฐอเมริกา594
แท็กHubbleดาราจักรแคระออกซิเจนวิวัฒนาการของดาราจักร
แชร์FacebookXLINELinkedIn

พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ