IBM 1620 คอมพิวเตอร์เครื่องแรกของไทยที่จุฬาฯ ปี 2506 และคำถามว่าเครื่องไหนมาก่อน
IBM 1620 คอมพิวเตอร์เครื่องแรกของไทยตามบันทึกของจุฬาฯ ใช้งานที่ศูนย์คำนวณสถิติ 9 สิงหาคม 2506 ปีเดียวกับ IBM 1401 ของ สสช. เล่าที่มา สเปก และเส้นทางสู่ยุคพีซี
โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 11 นาที ผู้เข้าชม 1
สรุปประเด็นสำคัญ
- IBM 1620 เป็นคอมพิวเตอร์ทางวิทยาศาสตร์ขนาดเล็กที่ IBM ประกาศเมื่อ 21 ตุลาคม 1959 คิดเลขแบบฐานสิบ หน่วยความจำแกนแม่เหล็กรุ่นพื้นฐาน 20,000 หลัก ขยายได้ถึง 60,000 หลัก และบวก ลบ คูณด้วยการเปิดตารางที่เก็บในหน่วยความจำ
- ศ.บัณฑิต กันตะบุตร สั่งซื้อ IBM 1620 ให้แผนกสถิติ คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี จุฬาฯ ตั้งแต่ปี 2504 ราคาเครื่อง 2 ล้านบาท ได้ส่วนลดด้านการศึกษาจาก IBM และเงินช่วยเหลือจากรัฐบาลสหรัฐฯ เอกสารของแผนกสถิติระบุวันที่ 9 สิงหาคม 2506
- สำนักงานสถิติแห่งชาติระบุว่าเป็นหน่วยงานราชการแห่งแรกที่ติดตั้งระบบคอมพิวเตอร์เมื่อ มิถุนายน 2506 บทความของ Vitit Kantabutra ระบุว่าระบบนั้นคือ IBM 1401 ราคา 9 ล้านบาท และบันทึกว่า IBM 1401 เปิดใช้งานก่อน IBM 1620
- หลังติดตั้ง IBM 1620 จุฬาฯ เปิดสอนเขียนโปรแกรมให้คนนอกมหาวิทยาลัย ตามด้วยหน่วยวิทยาการคอมพิวเตอร์ (1 มีนาคม 2512) และภาควิชาวิศวกรรมคอมพิวเตอร์แห่งแรกของไทย (9 มิถุนายน 2518)
- ถึงกุมภาพันธ์ 2532 ห้องสมุดไทย 40 แห่งที่ร่วมการสำรวจมีไมโครคอมพิวเตอร์ทุกแห่ง ส่วนใหญ่เป็นเครื่องที่ใช้ร่วมกับ IBM PC/XT หรือ PC/AT ได้
IBM 1620 คือคอมพิวเตอร์ที่จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยบันทึกว่าเป็นคอมพิวเตอร์เครื่องแรกของไทย ติดตั้งที่ศูนย์คำนวณสถิติ คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี เอกสารของผู้ก่อตั้งแผนกสถิติระบุวันที่ 9 สิงหาคม พ.ศ. 2506 (ค.ศ. 1963) ปีเดียวกันนั้นสำนักงานสถิติแห่งชาติ (สสช.) ติดตั้ง IBM 1401 ซึ่งบางบันทึกระบุว่าเปิดใช้งานได้ก่อน คำตอบว่าเครื่องไหนเป็น "เครื่องแรก" จึงขึ้นกับว่านับจากวันสั่งซื้อ วันที่เครื่องมาถึง หรือวันที่เปิดใช้งาน
บทความนี้เล่าว่า IBM 1620 คืออะไร ทำไมจึงมาอยู่ที่แผนกสถิติของจุฬาฯ แต่ละแหล่งเล่าเรื่องเครื่องแรกต่างกันอย่างไร และคอมพิวเตอร์กระจายจากห้องคำนวณของนักสถิติไปสู่มหาวิทยาลัย หน่วยงานรัฐ และภาคธุรกิจไทยอย่างไรจนถึงยุคพีซี ข้อมูลมาจากเอกสารของ IBM ภาควิชาสถิติและภาควิชาวิศวกรรมคอมพิวเตอร์ จุฬาฯ สสช. และเอกสารบนเว็บไซต์กองทุนศาสตราจารย์บัณฑิต กันตะบุตร ของภาควิชาสถิติ ซึ่งอยู่บนโดเมนของคณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี และวันนี้เปิดได้จากฉบับเก็บถาวรของ Internet Archive เท่านั้น
IBM 1620 คืออะไร
IBM ประกาศ 1620 Data Processing System เมื่อ 21 ตุลาคม ค.ศ. 1959 และเลิกทำตลาดเมื่อ 19 พฤศจิกายน 1970 กลุ่มลูกค้าที่ IBM ตั้งไว้คือธุรกิจขนาดเล็ก แผนกวิจัยและวิศวกรรมของบริษัทใหญ่ และสถานศึกษาที่ต้องแก้โจทย์คำนวณซับซ้อน เครื่องรับข้อมูลจากบัตรเจาะรู เทปกระดาษ และแป้นพิมพ์
จุดที่ต่างจากคอมพิวเตอร์ปัจจุบันมากที่สุดคือ IBM 1620 คิดเลขแบบฐานสิบ วงจรภายในเก็บข้อมูลเป็นบิตก็จริง แต่ใช้ 6 บิตแทนเลขหนึ่งหลัก (ค่าตัวเลข 4 บิต บิตธง 1 บิต และบิตตรวจความถูกต้อง 1 บิต) และอ้างตำแหน่งในหน่วยความจำได้ทีละหลัก ความยาวของตัวเลขและข้อมูลแต่ละชุดจึงไม่ตายตัว สเปกหลักตามเอกสารของ IBM มีดังนี้
- หน่วยความจำ แกนแม่เหล็ก (core) รุ่นพื้นฐาน 20,000 หลัก ขยายเป็น 40,000 หรือ 60,000 หลักด้วยหน่วย IBM 1623 (บทความของ Vitit Kantabutra ระบุว่าขยายได้ถึง 100,000 หลัก) เวลาเข้าถึง 20 ไมโครวินาที
- ความเร็ว รอบการทำงานพื้นฐาน 21 ไมโครวินาที บวกเลข 5 หลักได้ราว 1,780 ครั้งต่อวินาที คูณเลข 5 หลักกับ 5 หลักใช้เวลา 4.96 มิลลิวินาที
- วิธีคำนวณ บวก ลบ และคูณด้วยการเปิดตารางที่เก็บไว้ในหน่วยความจำ ส่วนการหารใช้โปรแกรมย่อย หรือซื้ออุปกรณ์หารอัตโนมัติเพิ่ม
- ภาษาโปรแกรม มี SPS (Symbolic Programming System) และ FORTRAN
หน้าประวัติคอมพิวเตอร์ของ Columbia University เล่าว่าการบวกด้วยตารางทำให้เครื่องได้ชื่อเล่นว่า CADET ย่อมาจาก "Can't Add, Doesn't Even Try" และนับ IBM 1620 เป็นเครื่องฐานสิบรุ่นท้าย ๆ ของ IBM
ราคาและเหตุที่มหาวิทยาลัยนิยม IBM 1620
หน้าเว็บ Stat Chula's IBM 1620 ของภาควิชาสถิติ จุฬาฯ อธิบายว่า IBM 1620 ระบบเล็กที่สุดราคาต่ำกว่า 100,000 ดอลลาร์สหรัฐ และหลายแสนดอลลาร์เมื่อติดอุปกรณ์ครบ ขณะที่ IBM 7094 ซึ่งเป็นเครื่องที่แรงที่สุดของ IBM ในปี 1963 ราคาเกิน 3 ล้านดอลลาร์ต่อเครื่อง หน้าเดียวกันระบุว่า IBM 1620 Model 1 มีสัญญาณนาฬิกา 50,000 ครั้งต่อวินาที และ Model 2 ที่ออกในปี 1962 เร็วขึ้นเท่าตัว
ราคาที่เอื้อมถึงทำให้ IBM 1620 เป็นที่นิยมในมหาวิทยาลัยสหรัฐฯ และถูกใช้ฝึกบุคลากรของกองทัพเรือสหรัฐฯ IBM ยังขายซอฟต์แวร์สำคัญ เช่น คอมไพเลอร์ ในราคาเพียงเล็กน้อย บทความของ Vitit Kantabutra เสริมว่าคนเขียนโปรแกรมนั่งใช้งานที่คอนโซลได้เอง ต่างจากคอมพิวเตอร์ยุคเดียวกันที่ต้องมีเจ้าหน้าที่ควบคุมเครื่อง ส่วนเอกสารของ IBM ระบุว่าเครื่องพิมพ์ดีดบนคอนโซลเป็นทั้งอุปกรณ์ป้อนข้อมูลและแสดงผล
ทำไม IBM 1620 จึงมาอยู่ที่แผนกสถิติ จุฬาฯ
ผู้ผลักดันคือ ศ.บัณฑิต กันตะบุตร ซึ่งชีวประวัติที่บุตรชายเขียนไว้ระบุว่าเรียนสถิติที่ University of Chicago กลับไทยในปี 2492 แล้วได้รับมอบหมายให้วางรากฐานงานสถิติของประเทศ เขานำทีมพัฒนาสถิติของสำนักนายกรัฐมนตรีซึ่งต่อมาเป็น สสช. และก่อตั้งแผนกสถิติที่จุฬาฯ
บทความของ Vitit Kantabutra บุตรชายของ ศ.บัณฑิต ซึ่งเขียนให้ Journal of the Thai Statistical Association ฉบับมิถุนายน พ.ศ. 2544 (ค.ศ. 2001) เล่าว่าการดูงานหน่วยงานรัฐของสหรัฐฯ ในปี 1955 ทำให้ ศ.บัณฑิต เห็นว่างานสถิติจริงต้องจัดการข้อมูลจำนวนมากและทำไม่ได้หากไม่มีคอมพิวเตอร์ นักสถิติไทยรุ่นต่อไปจึงต้องได้ฝึกใช้เครื่อง
ถึงปี 2504 (ค.ศ. 1961) ศ.บัณฑิต หาเงินได้พอและสั่งซื้อ IBM 1620 ราคาเครื่อง 2 ล้านบาท แต่จ่ายจริงน้อยกว่านั้นเพราะได้ส่วนลดด้านการศึกษาจาก IBM แหล่งเงินระบุไม่เหมือนกัน ชีวประวัติเขียนว่าได้เงินช่วยเหลือจากรัฐบาลสหรัฐฯ ไทม์ไลน์ของภาควิชาสถิติระบุว่าได้งบสนับสนุนจาก USOM ส่วนบทความของ ศ.บัณฑิต เองระบุว่าองค์การ AID ของสหรัฐฯ เป็นผู้จัดหาเครื่องให้
เครื่องตั้งอยู่ใน "ศูนย์คำนวณสถิติ" ที่ ศ.บัณฑิต สร้างขึ้นเพื่อรองรับเครื่องนี้โดยเฉพาะ ปกสถิติสาร นิตยสารข่าวของแผนกสถิติ ปีที่ 1 ฉบับที่ 1 ลงภาพอาคารพร้อมคำบรรยายว่า "ตึกศูนย์คำนวณสถิติ คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย" และระบุ ศ.บัณฑิต เป็นผู้อำนวยการศูนย์
9 สิงหาคม 2506 กับคำถามว่าเครื่องไหนมาก่อน
ทั้งสองเครื่องเข้ามาในปี 2506 โดยคนคนเดียวกัน แต่แหล่งข้อมูลเล่าลำดับไม่ตรงกัน
- ภาควิชาสถิติ จุฬาฯ ระบุว่าปี 2506 ได้รับ IBM 1620 เป็น "เครื่องคอมพิวเตอร์เมนเฟรมเครื่องแรกในประเทศไทย" บทความประวัติการพัฒนาสถิติในประเทศไทย 2495–2513 ของ ศ.บัณฑิต เขียนว่าองค์การ AID จัดหาเครื่องมาให้เมื่อ 9 สิงหาคม 2506 และเรียกว่าเป็นเครื่องคอมพิวเตอร์เครื่องแรกในประเทศไทย
- บทความของ Vitit Kantabutra ใช้วันที่ 9 สิงหาคม 2506 เช่นกัน แต่เขียนว่าเป็นวันที่เครื่องเริ่มใช้งาน (became operational) ขณะที่ ศ.บัณฑิต เขียนว่าเป็นวันที่องค์การ AID จัดหาเครื่องมาให้
- สสช. ระบุในหน้าประวัติหน่วยงานว่าเมื่อมิถุนายน 2506 สสช. "เป็นหน่วยงานราชการแห่งแรกของประเทศไทย ที่ได้มีการติดตั้งระบบคอมพิวเตอร์" เพื่อประมวลผลงานสำมะโนและสำรวจ
- เชิงอรรถในบทความของ Vitit Kantabutra อ้าง Vichit Yanamorn ศิษย์ของ ศ.บัณฑิต ที่เคยทำงานใน สสช. ว่า IBM 1620 สั่งซื้อก่อนและมาถึงก่อน แต่ชิ้นส่วนบางส่วนยังไม่พร้อม IBM 1401 จึงเปิดใช้งานก่อน ขณะที่ ศ.บัณฑิต เองถือว่า IBM 1620 คือเครื่องแรก
หลักฐานจึงชี้ได้สองทาง ถ้ายึดเชิงอรรถของ Vitit Kantabutra IBM 1620 มาก่อนในแง่การสั่งซื้อและการมาถึง แต่ IBM 1401 เปิดใช้งานก่อน ถ้ายึดหน้าประวัติของ สสช. ระบบของ สสช. ติดตั้งในเดือนมิถุนายน ก่อนวันที่ 9 สิงหาคมที่ฝั่งจุฬาฯ บันทึกไว้ แต่ สสช. อ้างตนเองว่าเป็นหน่วยงานราชการแห่งแรก ไม่ได้อ้างว่าเป็นเครื่องแรกของประเทศ เอกสารที่เราเปิดอ่านไม่มีฉบับใดระบุวันเปิดใช้งานที่แน่นอนของ IBM 1401
IBM 1401 ที่ สสช. ต่างจาก IBM 1620 อย่างไร
IBM เปิดตัว IBM 1401 เมื่อ 5 ตุลาคม 1959 ด้วยการถ่ายทอดโทรทัศน์วงจรปิดให้ลูกค้ากว่า 50,000 รายใน 102 เมืองของสหรัฐฯ เช่าได้ในราคาเริ่มต้น 2,500 ดอลลาร์ต่อเดือน ขณะที่เครื่องสเปกใกล้กันเช่ากันที่ 10,000 ดอลลาร์ต่อเดือน ยอดสั่งซื้อเกิน 5,200 รายการในห้าสัปดาห์แรก และถึงกลางทศวรรษ 1960 มีติดตั้งกว่า 10,000 ระบบ คิดเป็นมากกว่าครึ่งหนึ่งของคอมพิวเตอร์ทั้งโลก
บทความของ Vitit Kantabutra อธิบายว่า IBM 1401 เหมาะกับงานประมวลผลจริงมากกว่า เพราะมีเครื่องพิมพ์ ต่อดิสก์และเทปแม่เหล็กได้ และเก็บทั้งตัวเลขและตัวอักษรด้วย 8 บิตเท่ากัน ส่วน IBM 1620 ของจุฬาฯ มีเพียงเครื่องพิมพ์ดีด เครื่องอ่านบัตร และเครื่องเจาะบัตร ไม่มีดิสก์ ไม่มีเครื่องพิมพ์รายบรรทัด และไม่มีเทป
| ประเด็น | IBM 1620 ที่จุฬาฯ | IBM 1401 ที่ สสช. |
|---|---|---|
| งานหลัก | สอนสถิติและการเขียนโปรแกรม | ประมวลผลสำมะโนและสำรวจ |
| ราคาในไทย | 2 ล้านบาท (ก่อนส่วนลดการศึกษา) | 9 ล้านบาท |
| หน่วยความจำ | รุ่นพื้นฐาน 20,000 หลัก | 8K |
| การฝึกคน | สอนในไทยตั้งแต่ปีแรก | ส่งทีมพัฒนาไปฝึกที่ออสเตรเลีย |
ที่มา: Vitit Kantabutra, IBM และ สสช.
ห้องเรียนเขียนโปรแกรมรุ่นแรกของไทย
ทันทีที่ IBM 1620 เข้ามา ศ.บัณฑิต เปิดชั้นเรียนเขียนโปรแกรมที่เก็บค่าเรียนเพียงเล็กน้อยและรับทั้งนิสิตและคนทั่วไป ผู้เรียนมาจากมหาวิทยาลัยอื่น หน่วยงานรัฐ บริษัทเอกชน และสำนักงานสหประชาชาติในประเทศไทย เรียนทั้ง FORTRAN, COBOL และภาษาเครื่อง Vitit Kantabutra มองว่าชั้นเรียนนี้คือจุดเริ่มของงานประมวลผลข้อมูลในไทย เพราะผู้เรียนจำนวนมากได้ไปทำงานสำคัญในมหาวิทยาลัย หน่วยงานรัฐ และภาคธุรกิจ ตัวอย่างหนึ่งคือ Vichit Yanamorn ศิษย์ของ ศ.บัณฑิต ที่เคยทำงานใน สสช. และในปี 2544 เป็นผู้บริหารด้านเทคโนโลยีสารสนเทศของธนาคารไทยพาณิชย์ ส่วนเครื่อง IBM 1620 ของจุฬาฯ ใช้งานอยู่ 20 ปี
ไทม์ไลน์ของภาควิชาสถิติระบุว่าปี 2506 เปิดวิชา Introduction to Computer และวิชาเขียนโปรแกรม FORTRAN กับ COBOL และในปี 2511 รับนิสิตหลักสูตรสถิติศาสตรบัณฑิตเป็นครั้งแรก มีสามสาขาวิชา หนึ่งในนั้นคือ "การประมวลผลข้อมูลด้วยคอมพิวเตอร์"
มหาวิทยาลัยและหน่วยงานอื่นตามมาอย่างไร
หลังจากนั้นคอมพิวเตอร์ขยายไปยังสถาบันอื่น ทั้งเครื่องที่ซื้อเอง เครื่องที่ได้รับบริจาค และเครื่องที่ใช้ร่วมกับหน่วยงานอื่น
- Asian Institute of Technology (AIT) ทดลองใช้คอมพิวเตอร์กับงานห้องสมุดตั้งแต่ปี 2511 (ค.ศ. 1968) ตามงานวิจัยที่นำเสนอในงานประชุม NIT'89
- หน่วยวิทยาการคอมพิวเตอร์ บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาฯ เริ่มงานเมื่อ 1 มีนาคม 2512 ใช้ IBM 1800 ที่ Military Research and Development Center นำมาติดตั้งและใช้ร่วมกับจุฬาฯ กับ IBM 1620 II ที่ IBM ประเทศไทยมอบให้เพื่อการศึกษา หน่วยนี้เปิดหลักสูตรประกาศนียบัตรวิทยาการคอมพิวเตอร์ในปี 2512 และปริญญาโทในปี 2514
- คอมพิวเตอร์จากญี่ปุ่น ภาควิชาวิศวกรรมคอมพิวเตอร์ระบุว่าหลังจุฬาฯ ขอความสนับสนุน รัฐบาลญี่ปุ่นให้บริษัท Nippon Electronics Company สนับสนุนคอมพิวเตอร์ขนาดกลาง NEAC 2200/200 ซึ่งติดตั้งที่จุฬาฯ ในปี 2514
- ภาควิชาวิศวกรรมคอมพิวเตอร์ จุฬาฯ ตั้งขึ้นเมื่อ 9 มิถุนายน 2518 ภาควิชาระบุว่าเป็นภาควิชาวิศวกรรมคอมพิวเตอร์แห่งแรกของไทย
- มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ตั้งคณะทำงานเตรียมจัดตั้งศูนย์คอมพิวเตอร์เมื่อ 23 ธันวาคม 2518 ด้วยอุปกรณ์จากโครงการเงินกู้ธนาคารโลก และยกฐานะสำนักบริการคอมพิวเตอร์เป็นหน่วยงานเทียบเท่าคณะเมื่อ 25 มกราคม 2528
ลำดับเหตุการณ์คอมพิวเตอร์ในไทย จาก IBM 1620 ถึงยุคพีซี
| ปี | เหตุการณ์ |
|---|---|
| ต.ค. 1959 | IBM ประกาศ IBM 1401 (5 ต.ค.) และ IBM 1620 (21 ต.ค.) |
| 2504 (1961) | ศ.บัณฑิต สั่งซื้อ IBM 1620 ให้แผนกสถิติ จุฬาฯ |
| มิ.ย. 2506 (1963) | สสช. ติดตั้งระบบคอมพิวเตอร์ เป็นหน่วยงานราชการแห่งแรก |
| 9 ส.ค. 2506 | IBM 1620 ถูกจัดหามาให้จุฬาฯ (ศ.บัณฑิต) หรือเริ่มใช้งาน (Vitit Kantabutra) |
| 2511 (1968) | AIT ทดลองใช้คอมพิวเตอร์กับงานห้องสมุด จุฬาฯ รับนิสิตสาขาการประมวลผลข้อมูลด้วยคอมพิวเตอร์ |
| 1 มี.ค. 2512 | ตั้งหน่วยวิทยาการคอมพิวเตอร์ จุฬาฯ |
| 19 พ.ย. 1970 | IBM เลิกทำตลาด IBM 1620 |
| 2514 (1971) | NEAC 2200/200 ติดตั้งที่จุฬาฯ |
| 9 มิ.ย. 2518 | ตั้งภาควิชาวิศวกรรมคอมพิวเตอร์ จุฬาฯ |
| 12 ส.ค. 1981 | IBM เปิดตัว IBM PC |
| 25 ม.ค. 2528 | สำนักบริการคอมพิวเตอร์ ม.เกษตรศาสตร์ เทียบเท่าคณะ |
| ก.พ. 2532 | ห้องสมุด 40 แห่งที่สำรวจมีไมโครคอมพิวเตอร์ทุกแห่ง |
จากเมนเฟรมสู่ไมโครคอมพิวเตอร์
IBM เล่าว่าก่อนปี 1981 คอมพิวเตอร์ส่วนบุคคลยังไม่ค่อยมีประโยชน์กับคนทั่วไป และภาพนั้นเริ่มเปลี่ยนเมื่อบริษัทเปิดตัว IBM PC รุ่น 5150 ที่นิวยอร์กเมื่อ 12 สิงหาคม 1981 ราคา 1,565 ดอลลาร์สหรัฐ หน่วยความจำ 16 กิโลไบต์ ไม่มีดิสก์ไดรฟ์ ภายในหนึ่งปีมีซอฟต์แวร์สำหรับเครื่องนี้กว่า 750 รายการ และพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์คอมพิวเตอร์ระบุว่า IBM PC เป็นพีซีเครื่องแรกที่ภาคอุตสาหกรรมนำไปใช้อย่างกว้างขวาง และถูกผลิตเลียนแบบจำนวนมาก
ภาพในไทยปลายทศวรรษนั้นเห็นได้จากงานสำรวจห้องสมุด 40 แห่งเมื่อกุมภาพันธ์ 2532 ของ Nonglak Minaikit จากจุฬาฯ ทุกแห่งมีไมโครคอมพิวเตอร์ 1–9 เครื่อง ส่วนใหญ่ใช้ร่วมกับ IBM PC/XT หรือ PC/AT ได้ มีเพียง 4 แห่งที่ใช้มินิคอมพิวเตอร์ และ 3 แห่งที่ใช้เมนเฟรม IBM 3031 หรือ IBM 3083 ผลสำรวจยังระบุว่าบัญชีรายชื่อวารสารระดับภูมิภาคของหอสมุดแห่งชาติประมวลผลบน IBM 3031 ที่ สสช. ยี่สิบหกปีหลังติดตั้ง IBM 1401 คอมพิวเตอร์ของ สสช. จึงยังรับงานของหน่วยงานอื่นอย่างหอสมุดแห่งชาติ
มรดกที่เหลือถึงปัจจุบัน
เรื่องของ IBM 1620 ยังเชื่อมกับวันนี้ได้หลายจุดที่ตรวจสอบได้
- ภาควิชาที่นำคอมพิวเตอร์เครื่องแรกเข้ามายังสอนงานข้อมูล ภาควิชาสถิติ จุฬาฯ วันนี้มีหลักสูตร วท.ม.สถิติและวิทยาการข้อมูล และหลักสูตร วท.ม.การพัฒนาซอฟต์แวร์ด้านธุรกิจที่เปิดในปี 2547
- งานข้อมูลคือเหตุผลแรกที่ไทยซื้อคอมพิวเตอร์ ทั้ง IBM 1620 และ IBM 1401 เข้ามาเพื่องานสถิติ คือการสอนนักสถิติและการประมวลผลสำมะโนและสำรวจ
- ลงทุนในคนไปพร้อมกับเครื่อง ชั้นเรียนที่เปิดให้คนทั่วไปตั้งแต่ปีแรกผลิตคนที่ไปทำงานในหน่วยงานรัฐ มหาวิทยาลัย และธุรกิจ ขณะที่ทีมของ IBM 1401 ต้องไปฝึกถึงออสเตรเลีย
- เลือกเครื่องให้ตรงงาน จุฬาฯ เลือกเครื่องราคาถูกที่นั่งใช้เองได้สำหรับสอน ส่วน สสช. ใช้เครื่องที่มีเครื่องพิมพ์และต่อที่เก็บข้อมูลได้สำหรับงานประจำ
- ประวัติระบบต้องมีคนดูแล คำถามว่าเครื่องไหนมาก่อนเกิดจากวันสั่งซื้อ วันรับเครื่อง และวันเปิดใช้งานถูกบันทึกปนกัน และเว็บไซต์ bundhit.acc.chula.ac.th ที่เก็บเอกสารชุดนี้ตอบกลับว่า "This web app is stopped" เมื่อเราตรวจในวันที่ 8 ตุลาคม 2569 เหลือเพียงสำเนาใน Internet Archive
63 ปีหลัง IBM 1620 จุฬาฯ ก็ประกาศ "เครื่องแรก" อีกครั้ง ข่าวของมหาวิทยาลัยระบุว่างานเปิดตัวเมื่อ 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2569 (ค.ศ. 2026) ประกาศความร่วมมือกับ USTC และ Hefei Unitary Quantum Technology เพื่อติดตั้งคอมพิวเตอร์ควอนตัมแบบ ion trap เครื่องแรกของไทยที่คณะวิทยาศาสตร์ในปี 2570
อ่านเรื่องราวต่อจากยุคเมนเฟรมได้ในประวัติอินเทอร์เน็ตไทย และบทความอื่นในหมวดประวัติศาสตร์
คำถามที่พบบ่อย
IBM 1620 เครื่องแรกของไทยติดตั้งที่ไหนและเมื่อไร?
IBM 1620 เครื่องแรกของไทยติดตั้งที่ศูนย์คำนวณสถิติ แผนกสถิติ คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ภาควิชาสถิติระบุปี 2506 ส่วนบทความของ ศ.บัณฑิต กันตะบุตร และของ Vitit Kantabutra ระบุวันที่ 9 สิงหาคม 2506 (ค.ศ. 1963) เครื่องนี้ใช้สอนสถิติและการเขียนโปรแกรม และใช้งานอยู่ราว 20 ปี
IBM 1620 คืออะไร ทำงานต่างจากคอมพิวเตอร์ปัจจุบันอย่างไร?
IBM 1620 คือคอมพิวเตอร์ทางวิทยาศาสตร์ขนาดเล็กของ IBM ที่ประกาศเมื่อ 21 ตุลาคม 1959 และเลิกทำตลาดเมื่อ 19 พฤศจิกายน 1970 เครื่องเก็บตัวเลขเป็นเลขฐานสิบทีละหลัก หน่วยความจำรุ่นพื้นฐาน 20,000 หลัก บวก ลบ คูณด้วยการเปิดตารางในหน่วยความจำ ส่วนการหารต้องใช้โปรแกรมย่อยหรืออุปกรณ์เสริม
ทำไมบางแหล่งจึงบอกว่า IBM 1401 ของสำนักงานสถิติแห่งชาติมาก่อน?
สำนักงานสถิติแห่งชาติระบุว่าติดตั้งระบบคอมพิวเตอร์ในเดือนมิถุนายน 2506 ก่อนวันที่ 9 สิงหาคม 2506 ที่จุฬาฯ บันทึกไว้สำหรับ IBM 1620 บทความปี 2544 (ค.ศ. 2001) ของ Vitit Kantabutra ก็อ้างผู้ที่เคยทำงานใน สสช. ว่า IBM 1401 เปิดใช้งานก่อน เพราะชิ้นส่วนบางส่วนของ IBM 1620 ยังไม่พร้อม แม้ IBM 1620 จะสั่งซื้อตั้งแต่ปี 2504 และมาถึงก่อน
IBM 1620 ของจุฬาฯ ราคาเท่าไร?
บทความของ Vitit Kantabutra ระบุว่า IBM 1620 ของจุฬาฯ มีราคา 2 ล้านบาท แต่จุฬาฯ จ่ายจริงน้อยกว่านั้นมากเพราะได้ส่วนลดด้านการศึกษาจาก IBM ในสหรัฐฯ ระบบพื้นฐานราคาต่ำกว่า 100,000 ดอลลาร์สหรัฐ และหลายแสนดอลลาร์เมื่อติดอุปกรณ์ครบ ส่วน IBM 1401 ของสำนักงานสถิติแห่งชาติราคา 9 ล้านบาท
แหล่งอ้างอิง
- IBM Archives: 1620 Data Processing System — IBM
- Thailand's First Computers: The IBM 1620 and The IBM 1401 — Vitit Kantabutra, Idaho State University (เผยแพร่บนเว็บไซต์ของคณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี จุฬาฯ)
- ประวัติภาควิชาสถิติ — ภาควิชาสถิติ คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
- ประวัติสำนักงานสถิติแห่งชาติ — สำนักงานสถิติแห่งชาติ
- History, Department of Computer Engineering — ภาควิชาวิศวกรรมคอมพิวเตอร์ คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
- Stat Chula's IBM 1620 — ภาควิชาสถิติ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ