ค้นพบรังสีเอกซ์ 1895: คืนวันที่ 8 พ.ย. ของ Röntgen ที่มาของวันรังสีวิทยาสากล
ค้นพบรังสีเอกซ์ 1895 เกิดคืนวันที่ 8 พ.ย. ในห้องทดลองของ Röntgen ที่ Würzburg ตามบันทึกของมูลนิธิโนเบล วันนั้นจึงเป็นวันรังสีวิทยาสากล ปี 2026 เป็นครั้งที่ 15
โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 8 นาที
สรุปประเด็นสำคัญ
- ค้นพบรังสีเอกซ์ 1895 เกิดขึ้นช่วงค่ำวันที่ 8 พฤศจิกายน 1895 เมื่อ Wilhelm Conrad Röntgen เห็นแผ่นกระดาษเคลือบแบเรียมแพลทิโนไซยาไนด์เรืองแสง แม้วางห่างหลอดทดลองถึง 2 เมตร และหลอดถูกหุ้มด้วยกล่องกระดาษดำหนา
- ภาพมือภรรยาของ Röntgen ที่เห็นกระดูกและแหวน ถูกบันทึกโดยมูลนิธิโนเบลว่าเป็น röntgenogram ภาพแรกของโลก
- Röntgen ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ครั้งแรกในปี 1901 และเสียชีวิตที่มิวนิกเมื่อ 10 กุมภาพันธ์ 1923
- วันที่ 8 พฤศจิกายน 2026 เป็นวันรังสีวิทยาสากล (International Day of Radiology) ครั้งที่ 15 ซึ่ง European Society of Radiology เชิญรังสีแพทย์และนักรังสีเทคนิคทั่วโลกร่วมกิจกรรม
ค้นพบรังสีเอกซ์ 1895 เกิดขึ้นช่วงค่ำวันที่ 8 พฤศจิกายน 1895 ในห้องทดลองของ Wilhelm Conrad Röntgen ที่มหาวิทยาลัย Würzburg ประเทศเยอรมนี ตามชีวประวัติที่มูลนิธิโนเบลเผยแพร่ วันที่ 8 พฤศจิกายนจึงถูกใช้เป็นวันรังสีวิทยาสากล และวันอาทิตย์ที่ 8 พฤศจิกายน 2026 นี้เป็นครั้งที่ 15 ของงาน
ค้นพบรังสีเอกซ์ 1895 คืออะไร
การค้นพบรังสีเอกซ์ 1895 คือการที่ Röntgen พบรังสีชนิดใหม่ที่ทะลุผ่านวัตถุทึบแสงได้ ขณะทดลองปล่อยกระแสไฟฟ้าผ่านหลอดแก้วที่บรรจุแก๊สเบาบาง รังสีนี้ทำให้มองเห็นสิ่งที่อยู่ข้างในวัตถุ รวมถึงเงากระดูกในมือคน หน้าสรุปของมูลนิธิโนเบลระบุว่ารังสีเอกซ์กลายเป็นเครื่องมือทรงพลังทั้งสำหรับการทดลองทางฟิสิกส์และการตรวจดูภายในร่างกาย
ใครคือ Wilhelm Conrad Röntgen
Röntgen เกิดเมื่อ 27 มีนาคม 1845 ที่เมือง Lennep ในแคว้นไรน์ตอนล่างของเยอรมนี เป็นลูกคนเดียวของพ่อค้าและผู้ผลิตผ้า ครอบครัวย้ายไปเมือง Apeldoorn ในเนเธอร์แลนด์ตอนเขาอายุ 3 ขวบ มูลนิธิโนเบลเล่าว่าวัยเด็กเขาไม่ได้โดดเด่นด้านการเรียน แต่รักธรรมชาติและถนัดประดิษฐ์ของกลไก
เส้นทางการศึกษาของเขาไม่ราบรื่น เขาถูกไล่ออกจากโรงเรียนเทคนิคที่ Utrecht อย่างไม่เป็นธรรม เพราะถูกกล่าวหาว่าวาดภาพล้อครูซึ่งคนอื่นเป็นผู้วาด ต่อมาเขาสอบเข้า Polytechnic ที่ซูริกและเรียนวิศวกรรมเครื่องกล จบปริญญาเอกจากมหาวิทยาลัยซูริกในปี 1869 แล้วทำงานในหลายมหาวิทยาลัย ก่อนรับตำแหน่งศาสตราจารย์ฟิสิกส์ที่มหาวิทยาลัย Würzburg ในปี 1888 ซึ่งเป็นที่เกิดการค้นพบรังสีเอกซ์ 1895
Röntgen ทำงานวิจัยอะไรก่อนการค้นพบรังสีเอกซ์ 1895
ก่อนการค้นพบรังสีเอกซ์ 1895 Röntgen เป็นนักฟิสิกส์ทดลองที่ทำงานหลากหลายหัวข้อมานานกว่า 20 ปี มูลนิธิโนเบลระบุว่างานตีพิมพ์ชิ้นแรกของเขาในปี 1870 ว่าด้วยความจุความร้อนจำเพาะของแก๊ส ตามด้วยการนำความร้อนของผลึก คุณสมบัติทางไฟฟ้าของควอตซ์ ผลของความดันต่อดัชนีหักเหของของเหลว และการเปลี่ยนแปลงความอัดตัวของน้ำตามอุณหภูมิ
เขาเคยปฏิเสธข้อเสนอให้ไปเป็นศาสตราจารย์ที่มหาวิทยาลัย Jena ในปี 1886 และ Utrecht ในปี 1888 ก่อนเลือก Würzburg และหลังการค้นพบ เขายังปฏิเสธตำแหน่งที่ Leipzig ในปี 1899 รวมถึงตำแหน่งประธาน Physikalisch-Technische Reichsanstalt ที่เบอร์ลิน นอกเวลางานเขารักการปีนเขา และใช้วันหยุดหลายครั้งที่บ้านพักฤดูร้อนในเมือง Weilheim เชิงเทือกเขาแอลป์ของบาวาเรีย
คืนวันที่ 8 พฤศจิกายน 1895 เกิดอะไรขึ้นในห้องทดลอง
ปี 1895 Röntgen กำลังศึกษาปรากฏการณ์เมื่อกระแสไฟฟ้าผ่านแก๊สที่ความดันต่ำมาก หัวข้อที่นักวิทยาศาสตร์หลายคนก่อนหน้าทำไว้แล้ว เช่น Hittorf, Crookes, Hertz และ Lenard จนคุณสมบัติของรังสีแคโทด (cathode rays) เป็นที่รู้จักกันดี
มูลนิธิโนเบลเล่าว่า ค่ำวันที่ 8 พฤศจิกายน 1895 Röntgen หุ้มหลอดทดลองด้วยกล่องกระดาษสีดำหนาที่ปิดสนิทเพื่อกันแสงทั้งหมด และทำงานในห้องมืด แต่แผ่นกระดาษที่เคลือบแบเรียมแพลทิโนไซยาไนด์ (barium platinocyanide) ไว้ด้านหนึ่งกลับเรืองแสงขึ้น แม้วางห่างจากหลอดถึง 2 เมตร นี่คือจุดเริ่มต้นของการค้นพบรังสีเอกซ์ 1895
การทดลองต่อมาแสดงว่า เมื่อวางวัตถุที่หนาไม่เท่ากันขวางทางรังสี วัตถุแต่ละชิ้นจะยอมให้รังสีผ่านได้ต่างกันเมื่อบันทึกลงแผ่นฟิล์มถ่ายภาพ Röntgen ยังพิสูจน์ว่ารังสีใหม่เกิดจากรังสีแคโทดกระทบกับวัตถุ และเพราะยังไม่รู้ธรรมชาติของมัน เขาจึงตั้งชื่อว่า X-rays
ภาพมือภรรยา: röntgenogram ภาพแรก
ภาพที่ทำให้การค้นพบรังสีเอกซ์ 1895 เป็นที่จดจำคือภาพมือ มูลนิธิโนเบลเล่าว่า Röntgen ให้ภรรยาวางมือนิ่งในทางเดินของรังสีเหนือแผ่นฟิล์มสักครู่ เมื่อล้างฟิล์มออกมา ภาพแสดงเงาของกระดูกมือและแหวนที่เธอสวม ล้อมรอบด้วยเงาจาง ๆ ของเนื้อซึ่งรังสีผ่านได้มากกว่า มูลนิธิโนเบลเรียกภาพนี้ว่า röntgenogram ภาพแรกที่เคยถ่าย
ภาพพิมพ์จากภาพรังสีชุดแรกของ Röntgen ที่ Wellcome Collection เก็บไว้ หลายแผ่นมีตราประทับของสถาบันฟิสิกส์ มหาวิทยาลัย Würzburg ติดอยู่ที่มุมกระดาษ และมีลายมือเขียนชื่อวัตถุกำกับไว้ เช่น เข็มทิศ แผ่นดีบุก และม้วนลวด ซึ่งช่วยให้เห็นว่าการค้นพบรังสีเอกซ์ 1895 ถูกบันทึกอย่างเป็นระบบตั้งแต่แรก
ภาพมือสวมแหวนด้านล่างไม่ใช่ภาพมือภรรยาของ Röntgen แต่เป็นภาพพิมพ์จากภาพรังสีปี 1896 ตามแบบของ Sir Arthur Schuster ซึ่งแสดงว่าภายในปีถัดมา นักวิทยาศาสตร์คนอื่นก็ทำซ้ำการทดลองนี้ได้แล้ว
จากบทความ Eine neue Art von Strahlen สู่รางวัลโนเบลครั้งแรก
Röntgen เผยแพร่ผลงานในบทความชื่อ Eine neue Art von Strahlen (รังสีชนิดใหม่) ซึ่งสำเนาฉบับพิมพ์ที่เมือง Würzburgยังเก็บอยู่ที่ Wellcome Collection หลังการค้นพบรังสีเอกซ์ 1895 เขาได้รับเกียรติจำนวนมาก หลายเมืองตั้งชื่อถนนตามเขา และในปี 1901 เขาได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์เป็นคนแรก
มูลนิธิโนเบลระบุเหตุผลของรางวัลว่า "in recognition of the extraordinary services he has rendered by the discovery of the remarkable rays subsequently named after him" ต่อมา Max von Laue และลูกศิษย์พิสูจน์ว่ารังสีเอกซ์เป็นคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าแบบเดียวกับแสง ต่างกันเพียงความถี่ที่สูงกว่า
แม้มีชื่อเสียงมาก ชีวประวัติของโนเบลบรรยายว่า Röntgen ยังเป็นคนถ่อมตัวและพูดน้อย ชอบทำงานคนเดียวมากกว่ามีผู้ช่วย และสร้างอุปกรณ์ทดลองส่วนใหญ่ขึ้นเอง เขาเสียชีวิตที่มิวนิกเมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 1923
ลำดับเหตุการณ์ ค้นพบรังสีเอกซ์ 1895 และชีวิตของ Röntgen
| ปี ค.ศ. | เหตุการณ์ตามบันทึกของมูลนิธิโนเบลและ ESR |
|---|---|
| 27 มี.ค. 1845 | Röntgen เกิดที่เมือง Lennep เยอรมนี |
| 1869 | จบปริญญาเอกจากมหาวิทยาลัยซูริก |
| 1872 | แต่งงานกับ Anna Bertha Ludwig |
| 1888 | รับตำแหน่งศาสตราจารย์ฟิสิกส์ มหาวิทยาลัย Würzburg |
| 8 พ.ย. 1895 | ค้นพบรังสีเอกซ์ในห้องทดลองที่ Würzburg |
| 1900 | ย้ายไปมหาวิทยาลัยมิวนิก ตามคำขอของรัฐบาลบาวาเรีย |
| 1901 | ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์เป็นคนแรก |
| 10 ก.พ. 1923 | เสียชีวิตที่มิวนิก |
| 8 พ.ย. 2026 | วันรังสีวิทยาสากล ครั้งที่ 15 |
วันรังสีวิทยาสากล 8 พฤศจิกายน 2026
เว็บไซต์ International Day of Radiology ของ European Society of Radiology (ESR) ระบุว่า วันที่ 8 พฤศจิกายน 2026 บุคลากรด้านภาพทางการแพทย์ทั่วโลกจะร่วมกันจัดวันรังสีวิทยาสากลครั้งที่ 15 (IDoR 2026) งานนี้เชิญรังสีแพทย์ นักรังสีเทคนิค สมาคมวิชาชีพ แผนกภาพทางการแพทย์ และกลุ่มผู้ป่วยมาร่วมกัน ESR ยังชวนให้ส่งภาพบรรยากาศกิจกรรมในที่ทำงานไปร่วมแบ่งปัน และจะคัดภาพที่ชอบไปเผยแพร่ในช่องทางโซเชียลมีเดียของ ESR
ESR อธิบายว่าเป้าหมายของวันนี้คือทำให้คนเห็นคุณค่าของรังสีวิทยาต่อการดูแลผู้ป่วยอย่างปลอดภัย และเข้าใจบทบาทของรังสีแพทย์และนักรังสีเทคนิคมากขึ้น โดยยกตัวอย่างผลของรังสีวิทยาต่อการแพทย์ ได้แก่
- ตรวจพบโรคได้เร็วขึ้น
- ลดจำนวนการผ่าตัด
- ผลการรักษาที่ดีขึ้นอย่างก้าวกระโดด
มรดกที่เหลือถึงปัจจุบัน
มรดกของการค้นพบรังสีเอกซ์ 1895 อยู่ในโรงพยาบาลทุกแห่ง ตั้งแต่ห้องเอกซเรย์ไปจนถึงการตรวจคัดกรองด้วยภาพที่ใช้ AI ช่วยรังสีแพทย์ อย่างที่คลินิกในกรุงเทพฯ เริ่มใช้ในข่าว ฟูจิฟิล์ม NURA Bangkok Clinic แต่เรื่องเล่าของ Röntgen ยังมีบทเรียนสำหรับองค์กรวันนี้อีกหลายข้อ
- ความผิดปกติเล็ก ๆ คือข้อมูล แผ่นกระดาษที่เรืองแสงทั้งที่ไม่ควรเรือง คือสัญญาณที่คนส่วนใหญ่อาจมองข้าม แต่กลายเป็นการค้นพบครั้งใหญ่ เพราะ Röntgen ทดลองต่อจนอธิบายได้
- ทดสอบซ้ำอย่างเป็นระบบ เขาลองวางวัตถุหนาบางต่างกันทีละชิ้นและบันทึกลงฟิล์ม ภาพเข็มทิศ ม้วนลวด และแผ่นดีบุกจากปี 1895 คือตัวอย่างของการทดลองแบบนี้
- เผยแพร่ให้คนอื่นตรวจได้ การตีพิมพ์บทความทำให้นักวิทยาศาสตร์คนอื่นทำซ้ำได้ภายในปีถัดมา อย่างภาพมือปี 1896 ในบทความนี้
- เก็บหลักฐานต้นฉบับไว้ให้คนรุ่นหลัง ภาพพิมพ์จากภาพรังสีของ Röntgen ยังอยู่ที่ Wellcome Collection และเปิดให้ใช้แบบสาธารณสมบัติ ทำให้เรื่องเมื่อ 131 ปีก่อนยังตรวจย้อนได้
เรื่องประวัติศาสตร์วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีอื่นอ่านได้ที่หมวดประวัติศาสตร์
ภาพบันทึก
คำถามที่พบบ่อย
ค้นพบรังสีเอกซ์ 1895 วันไหน ใครค้นพบ?
การค้นพบรังสีเอกซ์ 1895 เกิดช่วงค่ำวันที่ 8 พฤศจิกายน 1895 โดย Wilhelm Conrad Röntgen ศาสตราจารย์ฟิสิกส์แห่งมหาวิทยาลัย Würzburg ประเทศเยอรมนี ขณะศึกษากระแสไฟฟ้าที่ผ่านแก๊สความดันต่ำมากในหลอดทดลอง ตามชีวประวัติที่มูลนิธิโนเบลเผยแพร่
ทำไมรังสีเอกซ์จึงเรียกว่า X-ray?
หลังการค้นพบรังสีเอกซ์ 1895 Röntgen ยังไม่รู้ว่ารังสีชนิดใหม่นี้คืออะไร จึงตั้งชื่อว่า X-rays ต่อมา Max von Laue และลูกศิษย์พิสูจน์ว่ารังสีนี้เป็นคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าแบบเดียวกับแสง ต่างกันเพียงความถี่ที่สูงกว่า
ภาพเอกซเรย์ภาพแรกของโลกคือภาพอะไร?
มูลนิธิโนเบลบันทึกว่าหลังการค้นพบรังสีเอกซ์ 1895 Röntgen ให้ภรรยาวางมือนิ่งบนแผ่นฟิล์มในทางเดินของรังสี ภาพที่ได้เห็นเงากระดูกมือและแหวนที่สวมอยู่ ล้อมด้วยเงาจาง ๆ ของเนื้อ และถือเป็น röntgenogram ภาพแรกที่เคยถ่าย
วันรังสีวิทยาสากลตรงกับวันที่เท่าไร?
วันรังสีวิทยาสากล (International Day of Radiology) ตรงกับวันที่ 8 พฤศจิกายนของทุกปี ซึ่งเป็นวันครบรอบการค้นพบรังสีเอกซ์ 1895 ปี 2026 เป็นครั้งที่ 15 เว็บไซต์ของงานระบุว่ามุ่งให้คนเห็นคุณค่าของรังสีวิทยาต่อการดูแลผู้ป่วยอย่างปลอดภัย
Röntgen ได้รางวัลโนเบลจากอะไร?
Röntgen ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ครั้งแรกในปี 1901 จากการค้นพบรังสีเอกซ์ 1895 มูลนิธิโนเบลระบุเหตุผลว่าเพื่อยกย่องคุณูปการอันยิ่งใหญ่จากการค้นพบรังสีอันน่าทึ่งที่ภายหลังตั้งชื่อตามเขา
แหล่งอ้างอิง
- Wilhelm Conrad Röntgen – Biographical — Nobel Prize Outreach
- Wilhelm Conrad Röntgen – Facts — Nobel Prize Outreach
- International Day of Radiology — European Society of Radiology
- Eine neue Art von Strahlen / von W. Röntgen. — Wellcome Collection
- A compass whose magnetic needle is entirely surrounded by metal, viewed through x-ray. Photoprint from radiograph by W.K. Röntgen, 1895. — Wellcome Collection
บุคคล องค์กร และสถานที่ในข่าวนี้
เลือกชื่อเพื่ออ่านข่าวทั้งหมดที่กล่าวถึง ตัวเลขคือจำนวนข่าว
- ประเทศและสถานที่
- เยอรมนี148เนเธอร์แลนด์70กรุงเทพฯ318
- เหตุการณ์และงาน
- รางวัลโนเบล9
พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ