Mariner 9 55 ปี: ยานลำแรกที่โคจรรอบดาวเคราะห์อื่น 14 พ.ย. 1971 กับภาพดาวอังคาร 7,329 ภาพ
Mariner 9 55 ปี ครบ 14 พ.ย. 2026 นับจากวันที่ยานของ NASA เข้าวงโคจรดาวอังคารในปี 1971 เป็นยานลำแรกที่โคจรรอบดาวเคราะห์ดวงอื่น และส่งภาพกลับมา 7,329 ภาพ
โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 7 นาที
สรุปประเด็นสำคัญ
- Mariner 9 55 ปี ครบในวันที่ 14 พฤศจิกายน 2026 NASA ระบุว่าเวลา 00:18 UT วันที่ 14 พฤศจิกายน 1971 ยานจุดเครื่องยนต์ 915.6 วินาที และกลายเป็นวัตถุชิ้นแรกที่มนุษย์สร้างซึ่งเข้าสู่วงโคจรรอบดาวเคราะห์ดวงอื่น
- ยานไปถึงดาวอังคารก่อนยาน Mars 2 ของสหภาพโซเวียต ซึ่ง NASA ระบุว่าออกเดินทางก่อน 11 วัน
- พายุฝุ่นที่เริ่มเมื่อ 22 กันยายน 1971 ปกคลุมดาวอังคารจนยานเห็นเพียงยอด Olympus Mons และภูเขาไฟ Tharsis 3 ลูก ภาพละเอียดเริ่มกลับมาตั้งแต่ 2 มกราคม 1972
- ถึงวันติดต่อครั้งสุดท้าย 27 ตุลาคม 1972 ยานทำแผนที่ดาวอังคารได้ 85% และส่งภาพกลับมา 7,329 ภาพ รวมภาพดวงจันทร์ Phobos และ Deimos อย่างน้อย 80 ภาพ
Mariner 9 55 ปี ครบในวันที่ 14 พฤศจิกายน 2026 NASA ระบุว่าเวลา 00:18 UT วันที่ 14 พฤศจิกายน 1971 (07.18 น. ตามเวลาประเทศไทย) ยาน Mariner 9 จุดเครื่องยนต์หลัก 915.6 วินาที และกลายเป็นวัตถุชิ้นแรกที่มนุษย์สร้างซึ่งเข้าสู่วงโคจรรอบดาวเคราะห์ดวงอื่น ยานลำนี้ทำแผนที่ดาวอังคารได้ 85% และส่งภาพกลับมา 7,329 ภาพ
Mariner 9 55 ปี: ยานลำนี้คืออะไร
Mariner 9 คือยานโคจรรอบดาวอังคารของ NASA ที่ Jet Propulsion Laboratory (JPL) ออกแบบและบริหารภารกิจ NASA เรียกยานลำนี้ว่ายานลำแรกที่โคจรรอบดาวเคราะห์ดวงอื่น เพราะไปถึงก่อนยาน Mars 2 ของสหภาพโซเวียต ซึ่งออกเดินทางก่อน 11 วัน
เดิมภารกิจ Mariner Mars 71 วางแผนใช้ยาน 2 ลำทำงานเสริมกัน NASA NSSDCA บันทึกว่า Mariner 8 ล้มเหลวตอนปล่อยเมื่อ 9 พฤษภาคม 1971 และไม่ถึงวงโคจรโลก Mariner 9 จึงรับเป้าหมายของทั้งสองลำ คือทำแผนที่พื้นผิวดาวอังคาร 70% ซึ่งเป็นงานของ Mariner 8 และศึกษาการเปลี่ยนแปลงของบรรยากาศและพื้นผิวตามเวลา ซึ่งเป็นงานของ Mariner 9 เอง
| รายการ | ข้อมูลตาม NASA |
|---|---|
| วันปล่อย | 30 พฤษภาคม 1971 เวลา 22:23:04 UT |
| ฐานปล่อย | Cape Canaveral ฟลอริดา Launch Complex 36B |
| จรวด | Atlas Centaur (AC-23) |
| มวลยาน | 997.9 กิโลกรัม (2,200 ปอนด์) |
| ความกว้างรวมแผงโซลาร์ | 6.89 เมตร |
| เครื่องมือวิทยาศาสตร์ | กล้องถ่ายภาพ, Ultraviolet Spectrometer, Infrared Spectrometer, Infrared Radiometer |
ตัวยานสร้างบนโครงแมกนีเซียมรูปแปดเหลี่ยม ลึก 45.7 เซนติเมตร และกว้าง 138.4 เซนติเมตรตามแนวทแยง เครื่องมือวิทยาศาสตร์ทุกชิ้นติดอยู่บนแท่นที่หมุนได้ใต้ตัวยาน NASA NSSDCA ระบุว่าเครื่องยนต์หลักปรับทิศได้ ให้แรงขับ 1,340 นิวตัน และติดเครื่องซ้ำได้ถึง 5 ครั้ง ใช้เชื้อเพลิงโมโนเมทิลไฮดราซีนกับไนโตรเจนเตตรอกไซด์ ส่วนการรู้ท่าทางของยานใช้เซนเซอร์ดวงอาทิตย์ ตัวจับดาว Canopus ไจโรสโคป และมาตรวัดความเร่ง ระบบเหล่านี้ทำให้ยานหันกล้องและเสาอากาศได้ตรงเป้าตลอดการเดินทางหลายเดือน
คืนวันที่ 14 พฤศจิกายน 1971 จุดเริ่มของ Mariner 9 55 ปี
ยานใช้เวลาราว 5 เดือนครึ่งเดินทาง NASA NSSDCA ระบุว่า Mariner 9 ถูกส่งขึ้นในเส้นทางตรงสู่ดาวอังคารระยะ 398 ล้านกิโลเมตร ยานแยกจากจรวดเวลา 22:36 UT หรือ 13 นาทีหลังปล่อย และกางแผงโซลาร์ทั้ง 4 แผงเวลา 22:40 UT
เวลา 00:18 UT วันที่ 14 พฤศจิกายน 1971 ยานจุดเครื่องยนต์หลัก 915.6 วินาทีเพื่อชะลอความเร็วและเข้าสู่วงโคจร วงโคจรแรกอยู่ที่ราว 1,398 × 17,916 กิโลเมตร เอียง 64.3 องศา การจุดเครื่องยนต์อีกครั้งในรอบที่ 4 ปรับวงโคจรเป็นราว 1,394 × 17,144 กิโลเมตร เอียง 64.34 องศา
พายุฝุ่นทั่วดาว: อุปสรรคแรกในเรื่องราว Mariner 9 55 ปี
ดาวอังคารไม่ได้ต้อนรับยานด้วยภาพที่ชัด NASA NSSDCA บันทึกว่าพายุฝุ่นเริ่มเมื่อ 22 กันยายน 1971 ในเขต Noachis แล้วขยายเป็นพายุทั่วดาวครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งที่เคยสังเกตได้ เมื่อยานไปถึง ไม่มีรายละเอียดพื้นผิวให้เห็นนอกจากยอด Olympus Mons และภูเขาไฟ 3 ลูกในเขต Tharsis
พายุนี้ทำให้ช่วงแรกของ Mariner 9 55 ปี ไม่ได้เริ่มด้วยภาพสวย ทีมจึงปรับแผน การศึกษาพื้นที่ที่เปลี่ยนแปลงตามเวลาเปลี่ยนจาก 6 พื้นที่ทุก 5 วัน เป็นพื้นที่ที่เล็กลงทุก 17 วัน NASA Science ระบุว่าภาพที่ถ่ายก่อนกลางเดือนมกราคม 1972 ไม่เห็นรายละเอียดมาก และเมื่อพายุสงบ ตั้งแต่ 2 มกราคม 1972 ยานเริ่มส่งภาพภูมิประเทศที่เต็มไปด้วยหลุมกลับมา
Mariner 9 55 ปี: ค้นพบอะไรบนดาวอังคาร
ภาพของ Mariner 9 เปลี่ยนความเข้าใจเรื่องดาวอังคาร NASA ระบุว่าข้อมูลจำนวนมากที่ยานส่งกลับมาหักล้างความคิดว่าดาวอังคารไม่มีกิจกรรมทางธรณีวิทยา สิ่งที่ยานพบมีดังนี้
- ภูเขาไฟ ถึงเดือนกุมภาพันธ์ 1972 ยานระบุภูเขาไฟได้ราว 20 ลูก ลูกหนึ่งต่อมาได้ชื่อว่า Olympus Mons ข้อมูลจากสเปกโตรมิเตอร์ของยานบอกว่าสูงราว 15–30 กิโลเมตร ฐานกว้าง 600 กิโลเมตร ใหญ่กว่าภูเขาไฟทุกลูกบนโลก
- หุบเขา Valles Marineris ระบบหุบเขาทางตะวันออกของเขต Tharsis ยาวกว่า 4,000 กิโลเมตร กว้าง 200 กิโลเมตร และลึกกว่า 7 กิโลเมตรในบางช่วง ได้ชื่อเพื่อเป็นเกียรติแก่ Mariner 9
- ร่องขนาน ภาพแรกของระบบร่องขนานที่ยาวกว่า 1,700 กิโลเมตรใน Mare Sirenum
- ดวงจันทร์ 2 ดวง ภาพ Phobos และ Deimos อย่างน้อย 80 ภาพ
JPL สรุปว่าภาพสำคัญที่สุดในกว่า 7,000 ภาพ คือภาพละเอียดชุดแรกของภูเขาไฟที่ใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะ ระบบหุบเขาที่ใหญ่กว่า Grand Canyon มาก และดวงจันทร์ทั้งสองดวงของดาวอังคาร ส่วนเรื่องน้ำ NASA บันทึกว่ามีการคาดเดาว่าอาจเคยมีน้ำบนพื้นผิวในอดีต แต่ข้อมูลของยานยังพิสูจน์ไม่ได้
Mariner 9 55 ปี: ภารกิจจบลงอย่างไร
วันที่ 11 กุมภาพันธ์ 1972 NASA ประกาศว่า Mariner 9 ทำเป้าหมายครบทุกข้อ แต่ยานยังส่งข้อมูลที่ใช้ได้ต่อไปจนถึงหน้าร้อน การติดต่อครั้งสุดท้ายคือเวลา 22:32 UT วันที่ 27 ตุลาคม 1972 เมื่อแก๊สไนโตรเจนที่ใช้ควบคุมท่าทางของยานหมด ถึงตอนนั้นยานทำแผนที่ดาวอังคารได้ 85% ที่ความละเอียด 1–2 กิโลเมตร และส่งภาพกลับมา 7,329 ภาพ หน้าภารกิจของ NASA ระบุด้วยว่ายานคาดว่าจะตกลงบนพื้นผิวดาวอังคารราวปี 2020
Mariner 9 55 ปี: คอมพิวเตอร์ 512 words เทียบกับวันนี้
สำหรับคนทำงานไอที ส่วนที่น่าสนใจของ Mariner 9 55 ปี คือระบบคอมพิวเตอร์บนยาน NASA NSSDCA ระบุรายละเอียดไว้ดังนี้
| ระบบ | ข้อมูลตาม NASA NSSDCA |
|---|---|
| หน่วยความจำของคอมพิวเตอร์กลางและตัวจัดลำดับคำสั่ง | 512 words |
| คำสั่งของระบบสั่งการ | คำสั่งตรง 86 คำสั่ง คำสั่งเชิงปริมาณ 4 คำสั่ง และคำสั่งควบคุม 5 คำสั่ง |
| ที่เก็บข้อมูล | เทปแม่เหล็กแบบม้วน 8 แทร็ก ยาว 168 เมตร จุได้ 180 ล้านบิต |
| ความเร็วบันทึก | 132 kbit/s |
| ความเร็วส่งข้อมูลกลับ | 16, 8, 4, 2 และ 1 kbit/s |
| เครื่องส่ง | S-band 10 W/20 W 2 ชุด |
| พลังงาน | เซลล์แสงอาทิตย์ 14,742 เซลล์ พื้นที่ 7.7 ตารางเมตร ได้ 800 W ที่โลก และ 500 W ที่ดาวอังคาร |
| แบตเตอรี่ | นิกเกิล-แคดเมียม 20 แอมแปร์-ชั่วโมง |
เทป 180 ล้านบิตเท่ากับราว 22.5 เมกะไบต์ (คำนวณจาก 8 บิตต่อไบต์) และส่งข้อมูลกลับโลกได้เพียง 1–16 kbit/s ภารกิจที่ส่งภาพดาวอังคารกลับมา 7,329 ภาพจึงทำได้ด้วยหน่วยความจำและแบนด์วิดท์ที่น้อยกว่าอุปกรณ์ทั่วไปวันนี้หลายเท่า
ลำดับเหตุการณ์ Mariner 9 55 ปี
| วันที่ | เกิดอะไรขึ้น |
|---|---|
| 9 พฤษภาคม 1971 | Mariner 8 ปล่อยไม่สำเร็จ ไม่ถึงวงโคจรโลก |
| 30 พฤษภาคม 1971 | ปล่อย Mariner 9 จาก Cape Canaveral เวลา 22:23:04 UT |
| 22 กันยายน 1971 | พายุฝุ่นเริ่มในเขต Noachis ก่อนขยายทั่วดาว |
| 14 พฤศจิกายน 1971 | จุดเครื่องยนต์ 915.6 วินาที เข้าสู่วงโคจรรอบดาวอังคาร เป็นยานลำแรกที่โคจรรอบดาวเคราะห์ดวงอื่น |
| ปลายพฤศจิกายน 1971 | เริ่มภารกิจถ่ายภาพ แต่ภาพยังไม่ชัดเพราะพายุฝุ่น |
| 2 มกราคม 1972 | พายุสงบ ยานเริ่มส่งภาพละเอียดกลับมา |
| กุมภาพันธ์ 1972 | ระบุภูเขาไฟได้ราว 20 ลูก รวม Olympus Mons |
| 11 กุมภาพันธ์ 1972 | NASA ประกาศว่ายานทำเป้าหมายครบทุกข้อ |
| 27 ตุลาคม 1972 | ติดต่อครั้งสุดท้ายเวลา 22:32 UT ไนโตรเจนควบคุมท่าทางหมด |
| 14 พฤศจิกายน 2026 | ครบ 55 ปีที่ Mariner 9 เข้าสู่วงโคจรดาวอังคาร |
มรดกที่เหลือถึงปัจจุบัน
มรดกที่เห็นชัดที่สุดของ Mariner 9 55 ปี คือชื่อบนแผนที่ดาวอังคาร หุบเขา Valles Marineris ได้ชื่อเพื่อเป็นเกียรติแก่ยานที่ค้นพบ และ NASA ปล่อยภาพหุบเขานี้จากยาน Mars Odyssey ในวาระครบรอบ Mariner 9 เมื่อปี 2002 ส่วน NASA เองยกให้ Mariner 9 เป็นหนึ่งในภารกิจหุ่นยนต์ยุคแรกที่ยิ่งใหญ่และมีอิทธิพลที่สุดของยุคอวกาศ
แผนที่ 85% ของดาวอังคาร และภาพที่ JPL เรียกว่าภาพละเอียดชุดแรกของภูเขาไฟที่ใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะและระบบหุบเขาขนาดยักษ์ ยังเป็นส่วนหนึ่งของประวัติการสำรวจดาวอังคารที่ NASA เล่าต่อในหน้าภารกิจจนถึงวันนี้ อ่านข่าวดาราศาสตร์และอวกาศเรื่องอื่นได้ที่หมวดอวกาศ และเรื่องประวัติศาสตร์อื่นได้ที่หมวดประวัติศาสตร์
ภาพบันทึก
คำถามที่พบบ่อย
Mariner 9 55 ปี นับจากวันไหน?
Mariner 9 55 ปี นับจากวันที่ 14 พฤศจิกายน 1971 ซึ่ง NASA ระบุว่าเวลา 00:18 UT ยาน Mariner 9 จุดเครื่องยนต์ 915.6 วินาทีเพื่อเข้าสู่วงโคจรรอบดาวอังคาร จึงครบ 55 ปีในวันที่ 14 พฤศจิกายน 2026 เวลานั้นตรงกับ 07.18 น. ตามเวลาประเทศไทย
Mariner 9 สำคัญอย่างไร?
ในวาระ Mariner 9 55 ปี NASA ระบุว่า Mariner 9 เป็นยานลำแรกที่โคจรรอบดาวเคราะห์ดวงอื่น ทำแผนที่พื้นผิวดาวอังคารได้ 85% และส่งภาพกลับมา 7,329 ภาพ ภาพเหล่านี้เผยให้เห็น Olympus Mons, Valles Marineris และดวงจันทร์ Phobos กับ Deimos และทำให้ความเชื่อว่าดาวอังคารไม่มีกิจกรรมทางธรณีวิทยาต้องเปลี่ยนไป
ทำไม Mariner 9 ถ่ายภาพดาวอังคารไม่ชัดในช่วงแรก?
NASA NSSDCA ระบุว่าพายุฝุ่นเริ่มเมื่อ 22 กันยายน 1971 ในเขต Noachis แล้วขยายเป็นพายุทั่วดาวครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งที่เคยสังเกตได้ เมื่อ Mariner 9 ไปถึง ยานเห็นเพียงยอด Olympus Mons และภูเขาไฟ Tharsis 3 ลูก ภาพละเอียดเริ่มกลับมาตั้งแต่ 2 มกราคม 1972 ซึ่งเป็นช่วงสำคัญของเรื่อง Mariner 9 55 ปี
Valles Marineris ตั้งชื่อตาม Mariner 9 ใช่ไหม?
ใช่ NASA ระบุว่า Valles Marineris ระบบหุบเขาลึกทางตะวันออกของเขต Tharsis ที่ยาวกว่า 4,000 กิโลเมตร กว้าง 200 กิโลเมตร และลึกกว่า 7 กิโลเมตรในบางช่วง ได้ชื่อเพื่อเป็นเกียรติแก่ Mariner 9 ซึ่งเป็นยานที่ค้นพบ ในวาระ Mariner 9 55 ปี ชื่อนี้จึงเป็นมรดกที่เห็นชัดที่สุดของภารกิจ
คอมพิวเตอร์บนยาน Mariner 9 มีหน่วยความจำเท่าไร?
NASA NSSDCA ระบุว่าคอมพิวเตอร์กลางและตัวจัดลำดับคำสั่งของ Mariner 9 มีหน่วยความจำบนยาน 512 words ส่วนข้อมูลภาพเก็บบนเทปแม่เหล็กแบบม้วน 8 แทร็ก ยาว 168 เมตร จุได้ 180 ล้านบิต ตัวเลขนี้เป็นเรื่องที่คนไอทีมักหยิบมาเล่าในวาระ Mariner 9 55 ปี
แหล่งอ้างอิง
- Mariner 9 — NASA Science
- Mariner 9 (NSSDCA/COSPAR ID: 1971-051A) — NASA Space Science Data Coordinated Archive
- Mariner 9 (Mariner I) — NASA Jet Propulsion Laboratory
บุคคล องค์กร และสถานที่ในข่าวนี้
เลือกชื่อเพื่ออ่านข่าวทั้งหมดที่กล่าวถึง ตัวเลขคือจำนวนข่าว
- ประเทศและสถานที่
- สหภาพโซเวียต9Phobos2
พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ