บ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู: หมู่เรือนไทยไม้กลางสาทรของ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช กับสวนรอบสระบัว
บ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู คือหมู่เรือนไทยไม้บนที่ดินราว 5 ไร่ในเขตสาทรที่ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช อดีตนายกฯ คนที่ 13 ใช้ชีวิตแบบไทย เริ่มปลูกสร้างราว พ.ศ. 2484
โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 10 นาที
สรุปประเด็นสำคัญ
- บ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู เป็นกลุ่มเรือนไทยและศาลาไทยบนที่ดินราว 5 ไร่ ในเขตสาทร สำนักงานเขตสาทรระบุว่าเริ่มปลูกสร้างช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ราว พ.ศ. 2484
- สำนักงานเขตสาทรบรรยายตัวบ้านว่าเป็น เรือนเครื่องสับภาคกลางแท้ และบอกว่าที่ดินเดิมเป็นสวนปลูกพลู จึงเป็นที่มาของชื่อซอยสวนพลู
- เจ้าของบ้านคือ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช (เกิด 20 เม.ย. 2454 ถึงแก่อสัญกรรม 9 ต.ค. 2538) นายกรัฐมนตรีคนที่ 13 ผู้ก่อตั้งหนังสือพิมพ์สยามรัฐ และศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์คนแรกในปี 2528
- สถาบันคึกฤทธิ์บันทึกว่าเจ้าของบ้านจัด พิธีไหว้ครูโขนละครและดนตรีไทยที่บ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลูทุกปี บ้านหลังนี้จึงเป็นทั้งที่อยู่และเวทีของศิลปะไทย
- ข้อมูล ณ 22 ต.ค. 2569: หน้าทางการที่เปิดตรวจไม่ได้ระบุเวลาเปิดและค่าเข้าชมของตัวบ้าน ส่วนนิทรรศการชีวประวัติที่สถาบันคึกฤทธิ์ Museum Thailand ระบุว่าเปิดวันอังคาร–เสาร์ 10.00–16.00 น. เข้าชมฟรี
บ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู คือหมู่เรือนไทยไม้บนที่ดินราว 5 ไร่ในเขตสาทร กรุงเทพฯ ที่ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช นายกรัฐมนตรีคนที่ 13 นักหนังสือพิมพ์ และศิลปินแห่งชาติ (2454–2538) ใช้ชีวิตแบบไทย สำนักงานเขตสาทรระบุว่าบ้านเริ่มปลูกสร้างราว พ.ศ. 2484 (ค.ศ. 1941) และยังจัดให้เป็นสถานที่ท่องเที่ยวของเขต
บ้านหลังนี้น่าสนใจกว่าบ้านเก่าทั่วไป เพราะสถาบันคึกฤทธิ์บันทึกว่าเจ้าของบ้านมีส่วนสำคัญในการสร้างความเข้าใจเรื่องวัฒนธรรมไทยผ่านการอภิปรายในที่สาธารณะและการเขียนบทความ และเขาเลือกใช้ชีวิตในเรือนไม้แบบไทยกลางย่านที่วันนี้กลายเป็นย่านตึกสูง บทความนี้เล่าว่าเจ้าของบ้านเป็นใคร บ้านมาจากไหน ตัวเรือนและสวนเป็นอย่างไร และควรเตรียมตัวอย่างไรถ้าจะไปชม โดยใช้ข้อมูลจากสำนักงานเขตสาทร สถาบันคึกฤทธิ์ และพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ส่วนภาพทั้งหมดเป็นภาพในวิกิมีเดียคอมมอนส์ที่เปิดให้ใช้ตามสัญญาอนุญาต
ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช เจ้าของบ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู คือใคร
หน้าชีวประวัติของสถาบันคึกฤทธิ์ ซึ่งมูลนิธิคึกฤทธิ์ 80 ตั้งขึ้นเพื่อรวบรวมและเผยแพร่ผลงานของเขา บันทึกว่า ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช เกิดวันที่ 20 เมษายน 2454 (ค.ศ. 1911) ในเรือกลางแม่น้ำเจ้าพระยา ตำบลบ้านม้า อำเภออินทร์บุรี จังหวัดสิงห์บุรี ไปเรียนที่อังกฤษตั้งแต่อายุ 15 ปี และจบปริญญาเกียรตินิยมสาขาปรัชญา การเมือง และเศรษฐศาสตร์ จากมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด
ชีวิตการทำงานของเจ้าของบ้านกว้างผิดปกติ สรุปตามหน้าของสถาบันได้ดังนี้
- นายธนาคาร: เป็นผู้จัดการคนไทยคนแรกของธนาคารไทยพาณิชย์ สาขาลำปาง และมีส่วนก่อตั้งธนาคารกรุงเทพฯ พาณิชย์การ
- นักหนังสือพิมพ์: ก่อตั้งหนังสือพิมพ์สยามรัฐเมื่อ 25 มิถุนายน 2493 เป็นทั้งเจ้าของ ผู้อำนวยการ และนักเขียนประจำ คอลัมน์ของเขามีชื่อหนึ่งว่า "ซอยสวนพลู" ตามชื่อซอยที่บ้านตั้งอยู่
- นักแสดงและผู้อนุรักษ์โขน: ร่วมแสดงภาพยนตร์ฮอลลีวูดเรื่อง The Ugly American ในปี 2506 ในบทนายกรัฐมนตรีของประเทศสมมุติชื่อสารขัณฑ์ และก่อตั้งโขนธรรมศาสตร์ในปี 2509
- นักการเมือง: ก่อตั้งพรรคกิจสังคมในปี 2517 และเป็นนายกรัฐมนตรีคนที่ 13 ในปี 2518 ทั้งที่พรรคมีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเพียง 18 เสียง ก่อนยุบสภาในปี 2519
- นักเขียน: มีผลงานกว่า 200 เรื่อง เช่น สี่แผ่นดิน หลายชีวิต ไผ่แดง และได้รับยกย่องเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์คนแรกในปี 2528
สถาบันคึกฤทธิ์ยังบันทึกว่าในวาระ 100 ปีเกิด เมื่อปี 2554 (ค.ศ. 2011) องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ประกาศยกย่องให้เป็นบุคคลสำคัญของโลกใน 4 สาขา คือ การศึกษา วัฒนธรรม สังคมศาสตร์ และสื่อสารมวลชน
บ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู มาจากไหน
หน้าแนะนำสถานที่ท่องเที่ยวของสำนักงานเขตสาทรเล่าประวัติบ้านไว้สั้น ๆ ว่า บ้านซอยสวนพลูเป็นบ้านทรงไทยแบบโบราณของพลตรี ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช อดีตนายกรัฐมนตรี มีเนื้อที่ประมาณ 5 ไร่ ประกอบด้วยกลุ่มเรือนไทยและศาลาไทย ปลูกสร้างตั้งแต่ช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ประมาณ พ.ศ. 2484 และที่ดินผืนนี้เดิมเป็นสวนปลูกพลู จึงได้ชื่อว่าซอยสวนพลู
ชื่อของบ้านจึงติดตัวเจ้าของไปด้วย หน้าชีวประวัติของสถาบันคึกฤทธิ์ตั้งหัวข้อส่วนที่เล่าเรื่องหนังสือพิมพ์สยามรัฐว่า "ซือแป๋สวนพลู" และอีกหน้าหนึ่งของสถาบันเขียนว่าเจ้าของบ้าน "มีชีวิตความเป็นอยู่แบบไทยในบ้านทรงไทยที่รู้จักกันในชื่อ บ้านซอยสวนพลู" ชื่อคอลัมน์ "ซอยสวนพลู" ในหนังสือพิมพ์สยามรัฐจึงเป็นชื่อเดียวกับที่ตั้งบ้านของผู้เขียน
เรือนเครื่องสับภาคกลาง: ตัวบ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู เป็นอย่างไร
สำนักงานเขตสาทรบรรยายตัวบ้านว่าเป็น "เรือนเครื่องสับภาคกลางแท้" คำนี้มีความหมายเฉพาะ พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานอธิบายว่า เรือนเครื่องสับคือเรือนที่คุมเข้าด้วยกันด้วยวิธีเข้าปากไม้ เป็นคู่ตรงข้ามกับเรือนเครื่องผูก และเรียกอีกชื่อว่าเรือนฝากระดาน พูดง่าย ๆ คือชิ้นส่วนของเรือนประกอบกันด้วยการเข้าไม้
ภาพถ่ายบ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลูในวิกิมีเดียคอมมอนส์เมื่อเดือนมกราคม 2560 แสดงลักษณะที่ตรงกับคำบรรยายนี้ ได้แก่
- ตัวเรือนยกพื้นสูง ฝาเรือนเป็นแผงไม้สีเข้ม หลังคาทรงจั่วสูงชันมุงกระเบื้อง ปลายจั่วงอนขึ้น
- เรือนหลายหลังวางล้อมลานกลาง มีชานปูกระเบื้องเชื่อมระหว่างเรือน
- ศาลาไทยขนาดเล็กตั้งริมสระน้ำ ตรงกับที่สำนักงานเขตระบุว่าบ้านประกอบด้วยกลุ่มเรือนไทยและศาลาไทย
- ใต้ชายคาและบนชานวางโอ่ง ไม้กระถาง และของตกแต่งแบบไทย
สิ่งที่ทำให้บ้านหลังนี้ต่างจากเรือนไทยในพิพิธภัณฑ์ทั่วไปคือบริบทรอบตัว ภาพเกือบทุกภาพมีอาคารสูงของย่านสาทรอยู่ด้านหลัง เป็นภาพที่เห็นชัดว่าหมู่เรือนไม้กลุ่มนี้รอดมาท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของเมือง ผู้ที่เคยอ่านบทความเรื่องบ้านจิม ทอมป์สันจะเห็นจุดร่วม คือเรือนไทยไม้ที่ใช้เป็นบ้านอยู่จริงกลางกรุงเทพฯ ส่วนบ้านซอยสวนพลูเป็นบ้านของนักเขียนไทยที่ใช้บ้านนั้นจัดกิจกรรมด้านวัฒนธรรมด้วย ดังที่เล่าในหัวข้อถัดไป
บ้านที่เป็นเวทีโขนละครและดนตรีไทย
บ้านของคนดังหลายหลังเป็นแค่ที่พักผ่อน แต่บ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลูถูกใช้เป็นที่ทำงานด้านวัฒนธรรมด้วย หน้า "ความเป็นคึกฤทธิ์" ของสถาบันคึกฤทธิ์บันทึกว่า ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ จัดพิธีไหว้ครูโขนละครและดนตรีไทยที่บ้านซอยสวนพลูทุกปี เพื่อความเป็นสิริมงคลแก่นักแสดงและนักดนตรี และเพื่ออนุรักษ์พิธีไหว้ครูโขนละครและดนตรีไทย
หน้าเดียวกันอธิบายแนวคิดของเขาเรื่องการตั้งโขนธรรมศาสตร์ในปี 2509 ว่า "โขนจะอยู่ได้ด้วยคนดู" และคนดูต้องมีความรู้ความเข้าใจในศิลปะนั้นอย่างแท้จริง ซึ่งวิธีที่ดีคือการฝึกหัดแสดงด้วยตนเอง บ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู จึงไม่ได้เป็นเพียงที่พักของนักการเมืองและนักเขียน แต่เป็นที่ที่นักแสดงและนักดนตรีมารวมกันในพิธีประจำปีด้วย
สวนของบ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู: ลานหิน สระบัว และไม้กระถาง
หน้าทางการที่เปิดตรวจไม่ได้บรรยายสวนของบ้านในรายละเอียด สิ่งที่ยืนยันได้จากสำนักงานเขตสาทรคือบ้านตั้งบนที่ดินราว 5 ไร่ซึ่งเดิมเป็นสวนพลู ส่วนภาพถ่ายปี 2560 ในวิกิมีเดียคอมมอนส์แสดงให้เห็นว่าพื้นที่ระหว่างเรือนของบ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลูถูกจัดเป็นสวนหลายแบบ
- ลานกลางปูหิน มีไม้พุ่มตัดแต่งทรงกลม ไม้กระถาง และรูปปั้นขนาดเล็กวางเป็นจุด มองเห็นได้จากใต้ชายคาเรือน
- สระบัวและไม้น้ำ ใบบัวเต็มผิวน้ำ มีศาลาไทยตั้งอยู่ริมสระ
- ไม้ยืนต้นและพืชใบใหญ่ ปลูกแน่นจนบังอาคารสูงรอบข้างได้บางส่วนในหลายมุมภาพ
ลำดับเหตุการณ์ของบ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู และเจ้าของบ้าน
| พ.ศ. (ค.ศ.) | เหตุการณ์ | แหล่งข้อมูล |
|---|---|---|
| 20 เม.ย. 2454 (1911) | ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช เกิดในเรือกลางแม่น้ำเจ้าพระยา จังหวัดสิงห์บุรี | สถาบันคึกฤทธิ์ |
| ราว 2484 (1941) | เริ่มปลูกสร้างบ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลูช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 บนที่ดินที่เดิมเป็นสวนพลู | สำนักงานเขตสาทร |
| 25 มิ.ย. 2493 (1950) | ก่อตั้งหนังสือพิมพ์สยามรัฐ ซึ่งมีคอลัมน์ชื่อ "ซอยสวนพลู" | สถาบันคึกฤทธิ์ |
| 2506 (1963) | ร่วมแสดงภาพยนตร์ The Ugly American | สถาบันคึกฤทธิ์ |
| 2509 (1966) | ก่อตั้งโขนธรรมศาสตร์ | สถาบันคึกฤทธิ์ |
| 2518 (1975) | เป็นนายกรัฐมนตรีคนที่ 13 | สถาบันคึกฤทธิ์ |
| 2528 (1985) | ได้รับยกย่องเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์คนแรก | สถาบันคึกฤทธิ์ |
| 9 ต.ค. 2538 (1995) | ถึงแก่อสัญกรรม อายุ 84 ปี | สถาบันคึกฤทธิ์ |
| 2554 (2011) | UNESCO ยกย่องเป็นบุคคลสำคัญของโลกในวาระ 100 ปีเกิด | สถาบันคึกฤทธิ์ |
สถาบันคึกฤทธิ์: ที่เรียนรู้เรื่องเจ้าของบ้านซอยสวนพลู
ผู้ที่อยากรู้จักเจ้าของบ้านมากขึ้นมีอีกที่หนึ่งที่ข้อมูลการเข้าชมชัดกว่าตัวบ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู คือสถาบันคึกฤทธิ์ Museum Thailand ระบุว่าสถาบันตั้งอยู่ย่านทุ่งมหาเมฆ ไม่ห่างจากบ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลูมากนัก บนที่ดินของรัฐในความดูแลของกรมธนารักษ์ที่จัดเป็นสวนสาธารณะ และมูลนิธิคึกฤทธิ์ 80 เช่าพื้นที่บางส่วนสร้างอาคาร
| รายการ | ข้อมูลตามแหล่งทางการ |
|---|---|
| อาคาร | 2 ชั้นมีชั้นลอย พื้นที่ประมาณ 2,376 ตารางเมตร (Museum Thailand) |
| ชั้นบน | นิทรรศการชีวประวัติและผลงาน พร้อมมุมห้องสมุด (Museum Thailand) |
| ชั้นล่าง | พื้นที่เปิดโล่งสำหรับนิทรรศการหมุนเวียน สัมมนา และกิจกรรม (Museum Thailand) |
| เวลาเปิดนิทรรศการ | วันอังคาร–วันเสาร์ 10.00–16.00 น. (Museum Thailand) |
| เวลาทำการสำนักงาน | วันจันทร์–วันศุกร์ 10.00–16.00 น. (หน้าติดต่อของสถาบันคึกฤทธิ์) |
| ค่าเข้าชม | ฟรี (Museum Thailand) |
สองแหล่งระบุวันทำการไม่ตรงกัน Museum Thailand ให้เวลาเปิดนิทรรศการวันอังคารถึงเสาร์ ส่วนหน้าติดต่อของสถาบันให้เวลาทำการวันจันทร์ถึงศุกร์ ผู้ที่จะไปชมวันเสาร์หรือวันจันทร์จึงควรโทรถามก่อน
ภาพบันทึก
ภาพชุดนี้รวมมุมอื่นของบ้าน ทั้งเรือนเมื่อปี 2550 ห้องภายใน และพรรณไม้ในสวน
ข้อมูลการเข้าชมบ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู
ข้อมูลชุดนี้ตรวจเมื่อวันที่ 22 ตุลาคม 2569 (ค.ศ. 2026) และอาจเปลี่ยนได้ ควรตรวจสอบกับสถานที่ก่อนเดินทางทุกครั้ง
- ตัวบ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู: สำนักงานเขตสาทรจัดให้เป็นสถานที่ท่องเที่ยวของเขต แต่หน้าทางการที่เปิดตรวจทั้งของเขตและของสถาบันคึกฤทธิ์ไม่ได้ระบุวันเวลาเปิด ค่าเข้าชม หรือเงื่อนไขการจองของตัวบ้าน เราจึงไม่ระบุตัวเลขเหล่านี้ ควรสอบถามล่วงหน้าก่อนไป
- ช่องทางสอบถาม: หน้าติดต่อของสถาบันคึกฤทธิ์ให้หมายเลขโทรศัพท์ 02 286 5385-6 และ 099 642 9389 เวลาทำการวันจันทร์–ศุกร์ 10.00–16.00 น.
- นิทรรศการที่สถาบันคึกฤทธิ์: เข้าชมฟรี วันอังคาร–เสาร์ 10.00–16.00 น. ตามข้อมูลของ Museum Thailand
- ที่ตั้ง: บ้านอยู่ในเขตสาทร ใกล้กับสถาบันคึกฤทธิ์ย่านทุ่งมหาเมฆ ควรถามเส้นทางและจุดเข้าชมกับสถาบันเมื่อโทรนัด และปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ในสถานที่
บ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู จึงเป็นบ้านคนดังในไทยที่ตัวเรือน สวน และงานของเจ้าของเล่าเรื่องเดียวกัน คือชีวิตแบบไทยกลางย่านที่เปลี่ยนเป็นเมืองตึกสูง อ่านบ้านและสวนของคนดังในไทยหลังอื่นได้ที่หมวดบ้านและสวนคนดังในไทย
คำถามที่พบบ่อย
บ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู อยู่ที่ไหนและสร้างเมื่อไร?
บ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู อยู่ในเขตสาทร กรุงเทพฯ สำนักงานเขตสาทรระบุว่าเป็นบ้านทรงไทยแบบโบราณของ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช บนที่ดินราว 5 ไร่ ปลูกสร้างตั้งแต่ช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ประมาณ พ.ศ. 2484 และที่ดินเดิมเป็นสวนปลูกพลู จึงได้ชื่อว่าซอยสวนพลู
เรือนเครื่องสับ ที่ใช้เรียกบ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู หมายถึงอะไร?
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายว่า เรือนเครื่องสับ คือเรือนที่คุมเข้าด้วยกันด้วยวิธีเข้าปากไม้ คู่กับเรือนเครื่องผูก และเรียกอีกชื่อว่าเรือนฝากระดาน สำนักงานเขตสาทรบรรยายบ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลูว่าเป็นเรือนเครื่องสับภาคกลางแท้
ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช เจ้าของบ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู เป็นใคร?
สถาบันคึกฤทธิ์บันทึกว่า ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช เกิดวันที่ 20 เมษายน 2454 ก่อตั้งหนังสือพิมพ์สยามรัฐเมื่อ 25 มิถุนายน 2493 เป็นนายกรัฐมนตรีคนที่ 13 ในปี 2518 ได้รับยกย่องเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์คนแรกในปี 2528 และถึงแก่อสัญกรรมวันที่ 9 ตุลาคม 2538
บ้านคึกฤทธิ์ ซอยสวนพลู เปิดให้เข้าชมวันไหน?
ณ วันที่ 22 ตุลาคม 2569 หน้าทางการที่เราเปิดตรวจไม่ได้ระบุวันเวลาเปิดและค่าเข้าชมของตัวบ้าน ควรติดต่อสถาบันคึกฤทธิ์ก่อนเดินทาง ซึ่งหน้าติดต่อของสถาบันระบุเวลาทำการวันจันทร์ถึงศุกร์ 10.00–16.00 น. และโทรศัพท์ 02 286 5385-6
แหล่งอ้างอิง
- สถานที่ท่องเที่ยว - สำนักงานเขตสาทร — สำนักงานเขตสาทร กรุงเทพมหานคร
- ชีวประวัติ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช : รู้จัก ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ — สถาบันคึกฤทธิ์
- ความเป็นคึกฤทธิ์ : รู้จัก ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ — สถาบันคึกฤทธิ์
- ติดต่อเรา — สถาบันคึกฤทธิ์
- สถาบันคึกฤทธิ์ — Museum Thailand
- พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน (ฉบับออนไลน์) — สำนักงานราชบัณฑิตยสภา
บุคคล องค์กร และสถานที่ในข่าวนี้
เลือกชื่อเพื่ออ่านข่าวทั้งหมดที่กล่าวถึง ตัวเลขคือจำนวนข่าว
- บุคคล
- คึกฤทธิ์ ปราโมช2
- องค์กรและบริษัท
- ธนาคารไทยพาณิชย์7ธนาคารกรุงเทพ9สภาผู้แทนราษฎร21สหประชาชาติ37
- ประเทศและสถานที่
- กรุงเทพฯ206สหราชอาณาจักร186
พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ