OpenAI เริ่มใส่ลายน้ำข้อความ ChatGPT และ Codex ใน EU ตามกฎ AI Act มาตรา 50
OpenAI ประกาศ 5 ต.ค. 2026 ว่าจะใส่ลายน้ำที่มองไม่เห็นในข้อความจาก ChatGPT และ Codex ในสหภาพยุโรป เพื่อทำตาม AI Act และเปิดให้ลูกค้า API ทั่วโลกเลือกเปิดใช้เอง
โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 5 นาที
สรุปประเด็นสำคัญ
- OpenAI ประกาศเมื่อ 5 ตุลาคม 2026 ว่าภายในไม่กี่สัปดาห์จะใส่ลายน้ำที่มองไม่เห็นในข้อความจาก ChatGPT และ Codex ของผู้ใช้ทุกแผนในสหภาพยุโรปเท่านั้น เพื่อตอบข้อกำหนดของ EU AI Act
- ลูกค้า API ทั่วโลกเลือกเปิดลายน้ำข้อความได้กับโมเดลบางรุ่นตั้งแต่ 5 ตุลาคม 2026 แต่ค่าเริ่มต้นยังปิดไว้ และเครื่องมือตรวจจะเปิดให้เฉพาะนักวิจัยและองค์กรผู้เชี่ยวชาญที่ได้รับอนุมัติ
- ผลทดสอบของ OpenAI ระบุว่าที่อัตราผลบวกลวง 1% ตรวจพบลายน้ำในข้อความ 200 โทเคนราว 80% และ 400 โทเคนราว 95% แต่ถ้าแทนคำ 25% อัตราตรวจพบลดเหลือราว 17%
- AI Act มาตรา 50 กำหนดให้ผู้ให้บริการ AI ที่สร้างข้อความ ภาพ เสียง หรือวิดีโอ ทำเครื่องหมายที่เครื่องอ่านได้ หน้าที่นี้มีผลตั้งแต่ 2 สิงหาคม 2026 และฝ่าฝืนมีโทษปรับสูงสุด 15 ล้านยูโร หรือ 3% ของรายได้ทั่วโลก
OpenAI ประกาศเมื่อวันที่ 5 ตุลาคม 2026 ว่าภายในไม่กี่สัปดาห์จะใส่ลายน้ำที่มองไม่เห็นในข้อความที่ ChatGPT และ Codex สร้างให้ผู้ใช้ในสหภาพยุโรป เพื่อทำตามข้อกำหนดเรื่องการทำเครื่องหมายเนื้อหา AI ใน EU AI Act มาตรา 50 ซึ่งมีผลตั้งแต่ 2 สิงหาคม 2026 ส่วนลูกค้า API ทั่วโลกเลือกเปิดลายน้ำเองได้ตั้งแต่วันประกาศ
OpenAI จะใส่ลายน้ำข้อความที่ไหนและเมื่อไร
OpenAI เรียกแนวทางนี้ว่าเป็นการทยอยทำ (phased approach) และระบุว่าจะไม่ทำให้ลายน้ำข้อความเป็นค่าเริ่มต้นทั่วโลกในช่วงแรก
| บริการ | สิ่งที่เปลี่ยน | เริ่มเมื่อไร |
|---|---|---|
| ChatGPT และ Codex | ใส่ลายน้ำในข้อความของผู้ใช้ทุกแผน เฉพาะใน EU | ภายในไม่กี่สัปดาห์หลัง 5 ต.ค. 2026 |
| API | ลูกค้าทั่วโลกเลือกเปิดลายน้ำได้กับโมเดลบางรุ่น ค่าเริ่มต้นยังปิด | 5 ต.ค. 2026 |
| บริการผ่านพาร์ตเนอร์คลาวด์ | ทำงานร่วมกับพาร์ตเนอร์ให้เปิดลายน้ำได้ | ภายในไม่กี่สัปดาห์ |
| เครื่องมือตรวจลายน้ำ | เปิดรับสมัครเฉพาะนักวิจัยและองค์กรผู้เชี่ยวชาญ พิจารณาเป็นรายกรณี | 5 ต.ค. 2026 |
เครื่องมือตรวจภาพและเสียง เช่น openai.com/verify และ Content Provenance API ยังเปิดให้ใช้ทั่วไปเหมือนเดิม การจำกัดสิทธิ์ใช้เฉพาะกับการตรวจลายน้ำข้อความ OpenAI ระบุว่าการให้สิทธิ์ตัวตรวจเป็นรายกรณีสอดคล้องกับประมวลแนวปฏิบัติ (Code of Practice) ของสหภาพยุโรป และตัวตรวจจะบอกเพียงว่าพบลายน้ำของ OpenAI หรือไม่ โดยไม่ระบุตัวผู้ใช้หรือเปิดเผย Prompt
ลายน้ำ textGrain ทำงานอย่างไรและแม่นแค่ไหน
เทคโนโลยีลายน้ำของ OpenAI ชื่อ textGrain ฝังสัญญาณทางสถิติที่มองไม่เห็นไว้ในการเลือกคำของโมเดล ตัวตรวจต้องใช้เพียงข้อความและกุญแจลับเพื่อหาสัญญาณนี้ รายงานทางเทคนิคที่ออกวันเดียวกันอธิบายวิธีสร้างและตรวจลายน้ำ และ OpenAI ระบุว่ามีแผนเปิดซอร์สเทคโนโลยีนี้ในอนาคต โดยอ้างว่าในการทดสอบของตน textGrain ทำได้เท่าหรือดีกว่าวิธีอื่นที่ทดสอบ รวมถึง SynthID สำหรับข้อความ
ข้อจำกัดที่ OpenAI เปิดเผยเองมีดังนี้
- ข้อความสั้นตรวจยากกว่า ที่อัตราผลบวกลวง 1% ตรวจพบลายน้ำในข้อความ 200 โทเคนราว 80% และ 400 โทเคนราว 95% สำหรับเนื้อหาอย่างจิตวิทยา แต่เนื้อหาที่เลือกคำได้น้อย เช่น คณิตศาสตร์ ตรวจพบได้ต่ำกว่ามาก
- การแก้คำทำให้ลายน้ำจางลง ในข้อความ 400 โทเคน การแทนคำด้วยคำพ้องความหมาย 10% ทำให้อัตราตรวจพบลดจากราว 92% เหลือ 66% และแทนคำ 25% เหลือ 17%
- คุณภาพคำตอบแทบไม่เปลี่ยน ในชุดทดสอบของโมเดล Astra เช่น GPQA Diamond ได้ 94.44% เมื่อไม่มีลายน้ำ และ 93.94% เมื่อมีลายน้ำ
ลายน้ำบอกอะไรไม่ได้
OpenAI ระบุชัดว่าลายน้ำข้อความเป็นสัญญาณที่จำกัด ลายน้ำไม่ได้วัดว่ามนุษย์มีส่วนร่วมมากแค่ไหน ไม่ได้บอกว่าใครเป็นเจ้าของหรือผู้รับผิดชอบข้อความ ไม่ได้ระบุตัวผู้ใช้ และไม่ได้ยืนยันว่าข้อความถูกต้อง ในทางกลับกัน การตรวจไม่พบลายน้ำก็ไม่ได้พิสูจน์ว่ามนุษย์เขียน เพราะข้อความอาจสั้นเกินไป ถูกแก้ไขหรือแปล มาจากโมเดลที่ไม่รองรับ สร้างก่อนเริ่มใส่ลายน้ำ หรือมาจากเครื่องมือของบริษัทอื่น
AI Act มาตรา 50 บังคับเรื่องลายน้ำอย่างไร
มาตรา 50(2) ของ EU AI Act กำหนดให้ผู้ให้บริการระบบ AI รวมถึงระบบ AI อเนกประสงค์ ที่สร้างเสียง ภาพ วิดีโอ หรือข้อความ ทำเครื่องหมายผลลัพธ์ในรูปแบบที่เครื่องอ่านได้และตรวจได้ว่าสร้างหรือดัดแปลงด้วย AI เท่าที่ทำได้ทางเทคนิค ยกเว้นกรณีที่ AI ทำหน้าที่ช่วยแก้ไขทั่วไป หรือไม่ได้เปลี่ยนข้อมูลที่ป้อนหรือความหมายของข้อมูลนั้นอย่างมีนัยสำคัญ ส่วนผู้นำไปใช้ (deployer) ที่เผยแพร่ข้อความจาก AI เพื่อแจ้งข่าวสารเรื่องสาธารณะต้องเปิดเผยว่าใช้ AI เว้นแต่มีคนตรวจและมีผู้รับผิดชอบด้านบรรณาธิการ
คณะกรรมาธิการยุโรประบุว่าหน้าที่ตามมาตรา 50 มีผลตั้งแต่ 2 สิงหาคม 2026 และมีประมวลแนวปฏิบัติด้านความโปร่งใสของเนื้อหา AI ที่ลงนามโดยสมัครใจ แบ่งเป็นส่วนของผู้ให้บริการ (การทำเครื่องหมายและการตรวจ) และส่วนของผู้นำไปใช้ (การติดป้าย deepfake และข้อความ AI) จนถึงปลายเดือนกรกฎาคม 2026 มีบริษัทและองค์กรลงนามราว 190 ราย ผู้ที่ไม่ลงนามต้องพิสูจน์เองว่ามาตรการของตนเพียงพอ ส่วนมาตรา 99 กำหนดโทษปรับผู้ฝ่าฝืนหน้าที่ตามมาตรา 50 สูงสุด 15 ล้านยูโร หรือ 3% ของรายได้ทั่วโลก แล้วแต่จำนวนใดสูงกว่า
ทำไมเรื่องนี้สำคัญ
นี่เป็นตัวอย่างชัดเจนว่า AI Act เริ่มเปลี่ยนผลิตภัณฑ์ที่คนใช้จริง OpenAI ใส่ลายน้ำข้อความเฉพาะใน EU ไม่ใช่ทั่วโลก และยอมรับเองว่าการทำลายน้ำและการตรวจข้อความยังเป็นเทคโนโลยีระยะแรกที่มีข้อจำกัดมาก ต่างจากภาพและเสียงที่ OpenAI ใช้ทั้ง C2PA Content Credentials และลายน้ำ SynthID อยู่แล้ว ซึ่ง Google เพิ่งเปิดเครื่องมือตรวจ SynthID ให้ทุกคนใช้ ข้อความถูกแก้ แปล หรือเขียนใหม่ได้ง่ายกว่ามาก ตัวเลขที่ OpenAI เปิดเผยจึงบอกว่าผลตรวจลายน้ำข้อความยังไม่ควรใช้ตัดสินเรื่องสำคัญ
ผลต่อองค์กรไทย
- องค์กรไทยที่ให้บริการ AI แก่ผู้ใช้ใน EU อยู่ในขอบเขต AI Act แม้ไม่มีสำนักงานในยุโรป ตามมาตรา 2 ควรตรวจว่าระบบที่สร้างข้อความ ภาพ หรือเสียงมีการทำเครื่องหมายที่เครื่องอ่านได้แล้วหรือยัง และพิจารณาเปิดลายน้ำใน API ของ OpenAI
- อย่าใช้ผลตรวจลายน้ำเป็นหลักฐานเดียว ฝ่ายบุคคล สถานศึกษา และฝ่ายกฎหมายไม่ควรสรุปว่าใครใช้หรือไม่ใช้ AI จากผลตรวจ เพราะ OpenAI ยอมรับว่ามีทั้งผลบวกลวงและการตรวจไม่พบ
- วางนโยบายเปิดเผยการใช้ AI โดยเฉพาะสื่อและหน่วยงานที่เผยแพร่ข้อมูลต่อสาธารณะ กำหนดขั้นตอนให้คนตรวจและมีผู้รับผิดชอบด้านบรรณาธิการ ซึ่งเป็นเงื่อนไขยกเว้นใน AI Act
- ทบทวนการใช้ข้อมูลส่วนบุคคลควบคู่ หากระบบ AI ประมวลผลข้อมูลลูกค้า ให้ดูแนวทาง PDPA สำหรับการพัฒนาและใช้งาน AI ของ สคส. ประกอบ และใช้วิธีตรวจภาพ วิดีโอ และเสียงจาก AI กับสื่อประเภทอื่น
ดูข่าวกฎหมายและนโยบายดิจิทัลเพิ่มเติมได้ที่หมวดนโยบาย
คำถามที่พบบ่อย
ChatGPT ใส่ลายน้ำในข้อความแล้วหรือยัง?
OpenAI ประกาศเมื่อ 5 ตุลาคม 2026 ว่าจะเริ่มใส่ลายน้ำที่มองไม่เห็นในข้อความจาก ChatGPT และ Codex ภายในไม่กี่สัปดาห์ เฉพาะผู้ใช้ในสหภาพยุโรปทุกแผน ผู้ใช้นอก EU รวมถึงไทยยังไม่ได้รับลายน้ำเป็นค่าเริ่มต้น ส่วนลูกค้า API ทั่วโลกเลือกเปิดใช้เองได้กับโมเดลบางรุ่น
ลายน้ำข้อความของ OpenAI ทำงานอย่างไร?
เทคโนโลยี textGrain ของ OpenAI ฝังสัญญาณทางสถิติที่มองไม่เห็นไว้ในการเลือกคำของโมเดล ตัวตรวจจะหาสัญญาณนี้เพื่อประเมินว่าข้อความมีลายน้ำของ OpenAI หรือไม่ ลายน้ำไม่ระบุตัวผู้ใช้ บัญชี หรือ Prompt และ OpenAI ระบุว่าไม่พบความต่างด้านคุณภาพที่มีนัยสำคัญในชุดทดสอบของโมเดล Astra
AI Act มาตรา 50 บังคับอะไรเรื่องข้อความที่สร้างด้วย AI?
มาตรา 50 ของ EU AI Act กำหนดให้ผู้ให้บริการระบบ AI ที่สร้างเสียง ภาพ วิดีโอ หรือข้อความ ทำเครื่องหมายในรูปแบบที่เครื่องอ่านได้และตรวจได้ว่าสร้างด้วย AI ส่วนผู้นำไปใช้ที่เผยแพร่ข้อความ AI เพื่อแจ้งข่าวสารเรื่องสาธารณะต้องเปิดเผยว่าใช้ AI เว้นแต่มีคนตรวจและมีผู้รับผิดชอบด้านบรรณาธิการ หน้าที่นี้มีผลตั้งแต่ 2 สิงหาคม 2026
ถ้าตรวจไม่พบลายน้ำ แปลว่าคนเขียนเองหรือไม่?
ไม่ใช่ OpenAI ระบุว่าการไม่พบลายน้ำไม่ได้พิสูจน์ว่ามนุษย์เขียน เพราะข้อความอาจสั้นเกินไป ถูกแก้ไขหรือแปล มาจากโมเดลที่ไม่รองรับ สร้างก่อนเริ่มใส่ลายน้ำ หรือมาจากเครื่องมือของบริษัทอื่น และการพบลายน้ำก็ไม่ได้บอกว่าข้อความถูกต้องหรือใครเป็นเจ้าของ
แหล่งอ้างอิง
- Our approach to EU text provenance rules — OpenAI
- textGrain: Entropy-Calibrated Watermarking for Language Model Text — OpenAI
- Code of Practice on Transparency of AI-generated Content — European Commission
- Regulation (EU) 2024/1689 (Artificial Intelligence Act) — EUR-Lex, Publications Office of the European Union
พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ