พระราชประวัติ รัชกาลที่ 9: เมืองโลซาน เรือใบ ดนตรี จิตรกรรม และ 70 ปีแห่งการครองราชย์

พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร คือ พระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 9 แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ เสด็จพระราชสมภพ เมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2470 (ค.ศ. 1927) เสด็จขึ้นครอง สิริราชสมบัติ เมื่อวันที่ 9 มิถุนายน พ.ศ. 2489 (ค.ศ. 1946) ทรงดำรงสิริราชสมบัติ 70 ปี และ เสด็จสวรรคต เมื่อวันพฤหัสบดี ที่ 13 ตุลาคม พ.ศ. 2559 (ค.ศ. 2016) สิริพระชนมายุ 88 พรรษา 10 เดือน 8 วัน

บันทึกนี้เรียงเรื่องของรัชกาลที่ 9 จาก พระราชประวัติ ที่หน่วยราชการในพระองค์เผยแพร่ใน พ.ศ. 2568 (ค.ศ. 2025) บันทึกของกองทัพเรือ และกรมศิลปากร ทั้งงานพัฒนาประเทศ และด้าน ส่วนพระองค์ เช่น เรือใบ ดนตรี จิตรกรรม งานเขียน และ ที่ประทับ

รัชกาลที่ 9 เสด็จพระราชสมภพ ที่สหรัฐอเมริกา และ ทรงศึกษา ที่สวิตเซอร์แลนด์

รัชกาลที่ 9 เป็นพระโอรสพระองค์เล็กในสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก กับสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี เสด็จพระราชสมภพ ณ โรงพยาบาลเมานต์ออเบิร์น เมืองเคมบริดจ์ รัฐแมสซาชูเซตต์ สหรัฐอเมริกา

เมื่อ ทรงพระเยาว์ ขณะมีพระชนมายุ 5 พรรษา ทรงเข้าศึกษาระดับชั้นอนุบาล ที่โรงเรียนมาแตร์เดอีวิทยาลัย กรุงเทพมหานคร ครั้นถึง พ.ศ. 2476 (ค.ศ. 1933) เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระบรมราชชนนี สมเด็จพระเชษฐภคินี และสมเด็จพระบรมเชษฐาธิราชไปประทับ ณ เมืองโลซาน ประเทศสวิตเซอร์แลนด์

การเรียนที่โลซานไล่ตามลำดับดังนี้ ชั้นประถมที่โรงเรียนเมียร์มองต์ (École Miremont) ชั้นมัธยมที่โรงเรียนเอกอล นูแวล เดอ ลา สวิส โรมองด์ (École Nouvelle de la Suisse Romande) จากนั้นใน พ.ศ. 2488 ทรงได้รับประกาศนียบัตร ด้านอักษรศาสตร์ จากโรงเรียนยิมนาส คลาสสิค ก็องโตนาล (Gymnase Classique Cantonal) และ ทรงศึกษาชั้นอุดมศึกษาที่มหาวิทยาลัยโลซาน แผนกวิชาวิทยาศาสตร์

หลังจาก ทรงรับสิริราชสมบัติ แล้ว ได้เสด็จพระราชดำเนินกลับไปทรงศึกษาต่อที่ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ และ ทรงเปลี่ยนแผนกการเรียนเป็นวิชารัฐศาสตร์และกฎหมาย เพื่อเตรียมพระองค์ในการรับพระราชภารกิจ

ลำดับเหตุการณ์สำคัญในรัชกาลที่ 9

รัชกาลที่ 9 กับ พระราชพิธีบรมราชาภิเษก พ.ศ. 2493

รัชกาลที่ 9 เสด็จขึ้นครอง สิริราชสมบัติต่อจาก สมเด็จพระบรมเชษฐาธิราช พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร เมื่อวันอาทิตย์ ที่ 9 มิถุนายน พ.ศ. 2489 และ เสด็จนิวัตประเทศไทย ใน พ.ศ. 2493

วันที่ 5 พฤษภาคม พ.ศ. 2493 เสด็จผ่านพิภพในการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ณ พระที่นั่งไพศาลทักษิณ ทรงได้รับการเฉลิมพระปรมาภิไธยตามจารึกในพระสุพรรณบัฏ ว่า “พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มหิตลาธิเบศร รามาธิบดี จักรีนฤบดินทร สยามมินทราธิราช บรมนาถบพิตร”

หน้า พระราชประวัติ ของหน่วยราชการในพระองค์ บันทึกถ้อยคำ พระปฐมบรมราชโองการ ในวันนั้นว่า “เราจะครองแผ่นดินโดยธรรม เพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชนชาวสยาม” ส่วนอีกตอนหนึ่งของหน้าเดียวกันอ้างถ้อยคำเดียวกันว่า “เราจะปกครองแผ่นดินโดยธรรม เพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชนชาวสยาม”

ในการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พ.ศ. 2562 พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า โปรดกระหม่อมให้เฉลิมพระปรมาภิไธย ตามที่จารึกในพระสุพรรณบัฏว่า “พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร” ซึ่งเป็น พระนาม ที่ใช้ในเอกสารทางการปัจจุบัน

รัชกาลที่ 9 เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมราษฎร ครบทุกภาค พ.ศ. 2498–2502

หลังจาก เสด็จนิวัตประเทศไทย เมื่อ พ.ศ. 2494 และ ประทับในพระราชอาณาจักรเป็นการถาวร รัชกาลที่ 9 และ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมราษฎรทั่วทุกภูมิภาคของประเทศ แม้เส้นทางคมนาคมในเวลานั้นยังลำบาก ลำดับการเยี่ยมราษฎรชุดแรกมีดังนี้

• ภาคกลาง: 20–21 และ 27–29 กันยายน พ.ศ. 2498 ถือเป็นครั้งแรกอย่างเป็นทางการ
• ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ: 2–20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2498 รวม 19 วัน
• ภาคเหนือ: 27 กุมภาพันธ์ – 17 มีนาคม พ.ศ. 2501 รวม 19 วัน
• ภาคใต้: 6–26 มีนาคม พ.ศ. 2502 รวม 20 วัน

นับแต่นั้น ทรงถือเป็นธรรมเนียมที่จะเสด็จพระราชดำเนินแปรพระราชฐานไปประทับแรม ณ พระตำหนักในแต่ละภูมิภาค คือ ภูพิงคราชนิเวศน์ ภาคเหนือ ภูพานราชนิเวศน์ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ทักษิณราชนิเวศน์ ภาคใต้ และ พระราชวังไกลกังวล อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เป็นประจำทุกปี

ครั้งหนึ่ง ดังที่เคยพระราชทานสัมภาษณ์แก่ผู้แทนนิตยสารเนชั่นแนลจีโอกราฟฟิก มีความว่า “…เคยมีผู้กล่าวไว้ว่าราชอาณาจักรนั้นเปรียบเสมือนปิรามิด มีพระมหากษัตริย์อยู่บนยอดและมีประชาชนอยู่ข้างล่าง แต่สำหรับประเทศไทยแล้วดูเหมือนทุกอย่างจะตรงกันข้าม นั่นเป็นสาเหตุที่ทำให้ข้าพเจ้ารู้สึกปวดคอและบริเวณไหล่อยู่เสมอ…”

งานพัฒนาในรัชกาลที่ 9: น้ำ ดิน และ โครงการพระราชดำริ กว่า 4,000 โครงการ

จุดเริ่มต้นอยู่ที่หัวหิน ใน พ.ศ. 2495 ระหว่าง ประทับแรม ณ พระราชวังไกลกังวล ทรงได้รับทราบถึงปัญหาและความยากลำบากในการเดินทางสัญจรของราษฎร จนเกิดโครงการสร้างถนนสายห้วยมงคล ซึ่งเป็น โครงการพระราชดำริด้านพัฒนาชนบทโครงการแรก ตามด้วยอ่างเก็บน้ำเขาเต่า ที่เป็น โครงการพระราชดำริด้านชลประทานโครงการแรก ตลอด 70 ปีแห่งการครองราชย์ มีโครงการรวมกว่า 4,000 โครงการ และ ศูนย์การศึกษาการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริ 6 แห่ง

งานด้านน้ำที่สำคัญได้แก่ โครงการฝนหลวง โครงการแก้มลิง โครงการประตูระบายน้ำคลองลัดโพธิ์ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ และเครื่องกลเติมอากาศ กังหันน้ำชัยพัฒนา ทรงให้ความสำคัญเกี่ยวกับการอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำ ดังพระราชดำรัสที่ได้พระราชทานไว้ว่า “น้ำคือชีวิต หากไม่มีน้ำ คนอยู่ไม่ได้”

ด้านดิน ใน พ.ศ. 2547 สหภาพวิทยาศาสตร์ทางดินนานาชาติ (International Union of Soil Sciences) มีมติเสนอให้วันที่ 5 ธันวาคม เป็นวันดินโลก ตัวอย่างงานคือ โครงการแกล้งดิน ที่ศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทอง จังหวัดนราธิวาส การปลูกหญ้าแฝก ซึ่งรากยาวกว่า 300 เซนติเมตร และหลักทฤษฎีใหม่ ที่วัดมงคลชัยพัฒนา จังหวัดสระบุรี ซึ่งแบ่งที่ดิน 15 ไร่ เป็น 4 ส่วน ในอัตรา 30:30:30:10

ป่าไม้ สวนจิตรลดา และ “ขาดทุนคือกำไร” ในรัชกาลที่ 9

ด้านป่าไม้ในรัชกาลที่ 9 โครงการหลวง ช่วยให้ชาวไทยภูเขาทางภาคเหนือหันจากการปลูกฝิ่นมาปลูกพืชเมืองหนาว เช่น ถั่วแดงหลวง สตรอว์เบอรี่พันธุ์พระราชทาน 80 ชา และกาแฟอาราบริก้า ปัจจุบันมีสถานีวิจัย 3 แห่ง ศูนย์พัฒนา 26 ศูนย์ ดูแล 219 หมู่บ้าน อีกหลักหนึ่งคือ การปลูกป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง คือไม้ใช้สอย ไม้กินได้ ไม้เศรษฐกิจ ซึ่งรวมกันแล้วช่วยอนุรักษ์ดินและน้ำ

ใน พ.ศ. 2504 ทรงศึกษาข้อมูลและทรงทดลองปฏิบัติงานด้านเกษตรกรรมในบริเวณ เขตพระราชฐาน พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน ในชื่อ “โครงการส่วนพระองค์ สวนจิตรลดา” มีทั้งการเลี้ยงโคนม การเพาะพันธุ์ปลานิล แปลงนาทดลอง ป่าไม้สาธิต โรงสีข้าว จนถึงพลังงานลม พลังงานแสงอาทิตย์ และไบโอดีเซล ต่อมาเมื่อน้ำนมดิบล้นตลาด จึงเกิด “โรงนมผง สวนดุสิต” และโรงผลิตผลิตภัณฑ์นมอีกหลายโรง

แนวคิดเบื้องหลังงานเหล่านี้ ปรากฏใน พระราชดำรัส ว่า “…ขาดทุนคือกำไร (Our loss is our gain)…” หมายถึงการลงทุนเพื่อความอยู่ดีมีสุขของประชาชนนับเป็นมูลค่าเงินไม่ได้

การแพทย์ การศึกษา ศาสนา และศิลปวัฒนธรรม ในรัชกาลที่ 9

• การแพทย์ในรัชกาลที่ 9: ทุนภูมิพล ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2495 สำหรับนักศึกษาแพทย์ศิริราชที่เรียนดีแต่ขาดแคลนทุนทรัพย์ มูลนิธิราชประชาสมาสัย ก่อตั้ง พ.ศ. 2503 เพื่อผู้ป่วยโรคเรื้อน และ หน่วยแพทย์พระราชทานและหน่วยทันตกรรมพระราชทาน ที่ออกหน่วยรักษาผู้ป่วยระหว่างการเยี่ยมราษฎร
• การศึกษาในรัชกาลที่ 9: โรงเรียนจิตรลดา โรงเรียนราชวินิต โรงเรียนพระดาบส ทุนเล่าเรียนหลวง ทุนอานันทมหิดล และโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน ที่เริ่ม พ.ศ. 2506 และจัดทำแล้ว 41 เล่ม ถึง พ.ศ. 2559
• ศาสนา: รัชกาลที่ 9 ทรงพระผนวชตามโบราณราชประเพณี ณ พระอุโบสถ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เมื่อ พ.ศ. 2499 และประทับศึกษาพระธรรมวินัย ณ วัดบวรนิเวศวิหาร เป็นเวลา 15 วัน ทั้งยัง ทรงอุปถัมภ์ศาสนาอื่นทุกศาสนาในแผ่นดินไทยทั้งศาสนาอิสลาม ศาสนาคริสต์ ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู และศาสนาซิกข์
• ศิลปวัฒนธรรม: พระราชพิธี บางอย่างที่เลิกปฏิบัติแล้ว ทรงให้ฟื้นฟูขึ้นเสียใหม่ เช่น พระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ และการจัดขบวนพยุหยาตราทางชลมารค ใน พ.ศ. 2523 พระราชทานแบบเสื้อชุดไทยพระราชทาน และ ทรงแก้ไขภาพร่างทุกภาพอย่างละเอียดด้วยพระองค์เอง สำหรับภาพจิตรกรรมฝาผนังในพระอุโบสถ พระพุทธรัตนสถาน