AT 2016blu ดาวมวลมากใน NGC 4559 ปะทุซ้ำทุก 113 วัน NASA ระบุว่ากล้อง Chandra พบสาเหตุ คือคู่หูที่ซ่อนอยู่ เป็นหลุมดำมวลดาวหรือดาวนิวตรอน
โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 4 นาที
สรุปประเด็นสำคัญ
- NASA เผยผลจากกล้อง Chandra ว่า AT 2016blu ดาวมวลมากในกาแล็กซี NGC 4559 ห่างโลกราว 30 ล้านปีแสง ปะทุสว่างซ้ำเพราะมีคู่หูซ่อนอยู่คอยดึงสสารจากดาว
- ระหว่างปี 2012 ถึง 2026 นักดาราศาสตร์ตรวจพบการปะทุของแสงที่ตามองเห็นอย่างน้อย 27 ครั้ง ห่างกันราว 113 วัน โดยดาวมีมวลอย่างน้อย 33 เท่า ของดวงอาทิตย์
- ข้อมูล Chandra เดือน มีนาคม 2026 แสดงว่าระบบสว่างในรังสีเอกซ์มากกว่าข้อมูลปี 2001–2002 อย่างน้อย 100 เท่า นี่เป็นการตรวจจับรังสีเอกซ์จากดาวประเภทนี้ครั้งแรก
- คู่หูอาจเป็น หลุมดำมวลดาว หรือ ดาวนิวตรอน ผลงานตีพิมพ์ใน The Astrophysical Journal โดยทีมนำโดย Mojgan Aghakhanloo จาก University of Virginia
NASA ระบุเมื่อ 9 พฤศจิกายน 2026 ว่านักดาราศาสตร์ใช้กล้อง Chandra พบสิ่งที่ทำให้ AT 2016blu ดาวมวลมากอย่างน้อย 33 เท่าของดวงอาทิตย์ปะทุสว่างซ้ำทุก 113 วัน คือคู่หูที่ซ่อนอยู่ ซึ่งเป็นหลุมดำมวลดาวหรือดาวนิวตรอน คอยดึงสสารออกจากดาวมวลมากดวงนี้ในกาแล็กซี NGC 4559 ผลงานตีพิมพ์ใน The Astrophysical Journal และ NASA นำภาพของ AT 2016blu ขึ้นหน้าภาพบทความเมื่อ 13 พฤศจิกายน 2026
AT 2016blu Chandra พบอะไร
AT 2016blu เป็นดาวมวลมากในกาแล็กซีชนิดก้นหอย NGC 4559 ห่างจากโลกราว 30 ล้านปีแสง NASA ประเมินว่าดาวมีมวลอย่างน้อย 33 เท่าของดวงอาทิตย์ นักดาราศาสตร์เฝ้าดูดาวสว่างขึ้นแล้วหรี่ลงเป็นรอบมาราว 15 ปี แต่ไม่รู้ว่าอะไรทำให้เป็นเช่นนั้น จน Chandra ได้ข้อมูลในจังหวะที่ใช่
ทีมวิจัยพบว่ามีวัตถุคู่หูที่ซ่อนอยู่ โคจรรอบกันและกัน ทุกรอบ 113 วัน คู่หูจะดึงสสารจากดาวมวลมาก NASA ระบุว่าคู่หูเป็นได้ทั้งหลุมดำมวลดาวหรือดาวนิวตรอน ซึ่งเป็นแกนกลางที่ยุบตัวของดาวมวลมาก นี่เป็นการตรวจจับรังสีเอกซ์ครั้งแรกจากดาวประเภทนี้ และเป็นครั้งแรกที่พบว่าดาวประเภทนี้มีหลุมดำหรือดาวนิวตรอนเป็นคู่หู
| รายการ | ข้อมูลตามที่ NASA และ Chandra ระบุ |
|---|---|
| วัตถุ | AT 2016blu ในกาแล็กซี NGC 4559 |
| ระยะห่างจากโลก | ราว 30 ล้านปีแสง |
| มวลของดาว | อย่างน้อย 33 เท่าของดวงอาทิตย์ |
| การปะทุของแสงที่ตามองเห็น | อย่างน้อย 27 ครั้งระหว่างปี 2012 ถึง 2026 ห่างกันราว 113 วัน |
| ข้อมูล Chandra ที่ใช้ | มีนาคม 2026 ขณะดาวอยู่ในช่วงปะทุ |
| ความสว่างรังสีเอกซ์ | มากกว่าข้อมูลปี 2001–2002 อย่างน้อย 100 เท่า |
| คู่หู | หลุมดำมวลดาวหรือดาวนิวตรอน |
ทำไมดาวนี้ถูกเรียกว่า ซูเปอร์โนวาตัวปลอม
AT 2016blu เป็นดาวแปรแสงสีน้ำเงินสว่างจ้า (luminous blue variable) คือดาวมวลมากที่ร้อนและมีความสว่างเปลี่ยนมาก ตัวอย่างที่คนรู้จักดีคือ Eta Carinae แต่ AT 2016blu เป็นชนิดพิเศษที่สว่างขึ้นแรงและซ้ำบ่อย การสว่างแรงจนคล้ายซูเปอร์โนวา ซึ่งเป็นการระเบิดตอนดาวมวลมากยุบตัวแล้วสสารพุ่งออกไป แต่ AT 2016blu ไม่ถูกทำลาย นักดาราศาสตร์จึงเรียกว่า ซูเปอร์โนวาตัวปลอม (supernova impostor)
Núria Torres-Albà จาก University of Virginia ผู้ร่วมวิจัย อธิบายว่าพฤติกรรมของดาวสับสนตอนแรกเพราะทำตัวเหมือนซูเปอร์โนวา แต่ดาวรอดการปะทุเหล่านี้ราวปีละ 3 ครั้ง
ทีมวิจัยจับจังหวะ Chandra อย่างไร
Nathan Smith จาก University of Arizona ผู้ร่วมวิจัย อธิบายว่าทีมสงสัยว่าแสงที่ตามองเห็นอาจเกิดจากรังสีเอกซ์พลังงานสูงที่ปะทุเป็นช่วง ๆ ก๊าซหนาแน่นรอบระบบร้อนขึ้นเพราะรังสีเอกซ์ แล้วเรืองแสงที่ตามองเห็น จึงต้องวางแผนให้ Chandra สังเกตพร้อมกับการปะทุของแสง
NASA ระบุว่าทีมเลือก Chandra เพราะเป็นกล้องรังสีเอกซ์ตัวเดียวที่ภาพคมพอแยก AT 2016blu ออกจากแหล่งรังสีเอกซ์สว่างอีกแหล่งที่อยู่ใกล้กัน ต้นปี 2026 การเฝ้าดูพบว่าดาวอยู่ในช่วงปะทุ จึงสั่งสังเกตการณ์ Chandra เดือนมีนาคม 2026 ผ่านโครงการ Target of Opportunity ที่ออกแบบไว้รับเหตุการณ์พิเศษ
ข้อมูลแสงที่ตามองเห็นมาจากกล้อง Katzman Automatic Imaging Telescope โครงการ Las Cumbres Observatory Global Supernova Project และข้อมูลของสมาคมผู้สังเกตดาวแปรแสงอเมริกัน (AAVSO) ซึ่งรวมการสังเกตของนักดาราศาสตร์สมัครเล่นกว่า 30 คน
ข้อมูลรังสีเอกซ์บอกอะไร
ข้อมูล Chandra เดือนมีนาคม 2026 แสดงว่า AT 2016blu สว่างในรังสีเอกซ์มากกว่าข้อมูลช่วงปี 2001–2002 อย่างน้อย 100 เท่า ซึ่งเป็นช่วงก่อนเริ่มมีการปะทุ NASA ระบุว่าคำอธิบายที่ดีที่สุดคือวัสดุจากดาวตกสู่ดาวนิวตรอนหรือหลุมดำช่วงที่ทั้งคู่โคจรเข้าใกล้กันที่สุดในวงโคจรรูปไข่ สสารที่ถูกดึงเข้าไปหมุนด้วยความเร็วใกล้ความเร็วแสง ร้อนจนสว่างในรังสีเอกซ์
ความสว่างระดับนี้ทำให้ AT 2016blu จัดเป็นผู้สมัครแหล่งรังสีเอกซ์สว่างยิ่งยวด (ultra-luminous X-ray source) ซึ่งเป็นแหล่งรังสีเอกซ์หายากที่นักดาราศาสตร์ยังเข้าใจไม่ครบ NASA ระบุว่าการสังเกตใหม่ชี้ว่าแหล่งเหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับการปะทุรุนแรงแบบที่เห็นใน AT 2016blu โดยเฉพาะเมื่อหลายแหล่งมีความสว่างรังสีเอกซ์เปลี่ยนมาก
ผลนี้มีความหมายอย่างไร
NASA ระบุว่าการค้นพบอาจช่วยการศึกษาดาวที่เปลี่ยนความสว่างก่อนระเบิดเป็นซูเปอร์โนวา เพราะนักดาราศาสตร์สงสัยว่าพฤติกรรมแบบนี้ส่วนใหญ่น่าจะมาจากระบบที่ดาวมวลมากโคจรรอบวัตถุหนาแน่นหรือดาวมวลมากอีกดวง ผู้อ่านที่สนใจดาวมวลมากในกาแล็กซีอื่นอ่านต่อได้ที่ข่าวเนบิวลาหัวแมวจากกล้อง Hubble และ Webb
ผลที่ NASA สรุปนี้ยังเป็นการตีความที่ดีที่สุดจากข้อมูลปัจจุบัน ทีมวิจัยยังไม่ระบุว่าคู่หูเป็นหลุมดำหรือดาวนิวตรอน และจะต้องใช้การสังเกตเพิ่มเพื่อแยกสองทางเลือกนี้
ติดตามข่าวดาราศาสตร์และอวกาศอื่นได้ที่หมวดดาราศาสตร์
คำถามที่พบบ่อย
AT 2016blu คือดาวอะไร?
AT 2016blu คือดาวมวลมากในกาแล็กซี NGC 4559 ห่างจากโลกราว 30 ล้านปีแสง NASA ระบุว่าดาวดวงนี้มีมวลอย่างน้อย 33 เท่าของดวงอาทิตย์ เป็นดาวแปรแสงสีน้ำเงินสว่างจ้าชนิดพิเศษที่สว่างขึ้นแรงและซ้ำบ่อย จนดูคล้ายซูเปอร์โนวา แต่ดาวไม่ถูกทำลาย นักดาราศาสตร์จึงเรียกว่า ซูเปอร์โนวาตัวปลอม
AT 2016blu ปะทุบ่อยแค่ไหน?
NASA ระบุว่าระหว่างปี 2012 ถึง 2026 นักดาราศาสตร์ตรวจพบการปะทุของแสงที่ตามองเห็นจาก AT 2016blu อย่างน้อย 27 ครั้ง ห่างกันราว 113 วัน หรือประมาณปีละ 3 ครั้ง โดยดาวรอดจากการปะทุทุกครั้ง
Chandra พบอะไรเกี่ยวกับ AT 2016blu?
ข้อมูล Chandra เดือนมีนาคม 2026 แสดงว่า AT 2016blu สว่างในรังสีเอกซ์มากกว่าข้อมูลปี 2001–2002 อย่างน้อย 100 เท่า NASA ระบุว่าคำอธิบายที่ดีที่สุดคือสสารจากดาวตกลงสู่ดาวนิวตรอนหรือหลุมดำช่วงที่ทั้งคู่โคจรเข้าใกล้กันที่สุด ทำให้ร้อนจนเปล่งรังสีเอกซ์
คู่หูของ AT 2016blu เป็นหลุมดำหรือดาวนิวตรอน?
ทีมวิจัยยังสรุปไม่ได้ NASA ระบุว่าคู่หูเป็นได้ทั้งหลุมดำมวลดาวและดาวนิวตรอน สิ่งที่ยืนยันได้คือมีวัตถุหนาแน่นที่ซ่อนอยู่ ดึงสสารจากดาวมวลมากทุกรอบโคจร 113 วัน
แหล่งอ้างอิง
- NASA's Chandra Finds Source of Star's Mysterious Outbursts — Chandra X-ray Center (NASA)
- Outbursts from a Massive Star — NASA
- งานวิจัยใน The Astrophysical Journal (DOI 10.3847/1538-4357/ae9a86) — IOP Publishing / The Astrophysical Journal
บุคคล องค์กร และสถานที่ในข่าวนี้
เลือกชื่อเพื่ออ่านข่าวทั้งหมดที่กล่าวถึง ตัวเลขคือจำนวนข่าว
- องค์กรและบริษัท
- NASA61
พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ