ฮับเบิลเผยภาพกระจุกดาวทรงกลม M30 เบาะแสว่าทางช้างเผือกอาจจับกระจุกดาวมา
กระจุกดาวทรงกลม M30 ปรากฏในภาพใหม่ของกล้องฮับเบิลที่ NASA และ ESA เผยแพร่ 5 พ.ย. 2026 อยู่ห่างราว 27,500 ปีแสง โคจรสวนทางกับการหมุนของทางช้างเผือก
โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 4 นาที
สรุปประเด็นสำคัญ
- NASA เผยแพร่ภาพกระจุกดาวทรงกลม M30 จากกล้องฮับเบิลเมื่อ 5 พฤศจิกายน 2026 เป็นภาพประจำเดือนของ ESA/Hubble ที่รวมข้อมูลจากการสังเกตการณ์ 3 โครงการ
- M30 อยู่ห่างราว 27,500 ปีแสง ในกลุ่มดาวมังกร (Capricornus) และกระจุกดาวทรงกลมมีอายุประมาณ 11.5 ถึง 13.5 พันล้านปี
- ทางช้างเผือกมีกระจุกดาวทรงกลมอย่างน้อย 150 กระจุก ใกล้สุดอยู่ห่างราว 6,000 ปีแสง
- นักวิจัยพบว่า M30 และกระจุกดาวทรงกลมอื่นจำนวนมากโคจรสวนทางกับทิศที่ทางช้างเผือกหมุน ซึ่งอาจแปลว่าบางกระจุกไม่ได้เกิดในกาแล็กซีของเรา
NASA เผยแพร่ภาพใหม่ของกระจุกดาวทรงกลม M30 จากกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิลเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2026 เป็นภาพประจำเดือนของ ESA/Hubble ที่ประกอบจากข้อมูล 3 โครงการสังเกตการณ์ กระจุกดาวทรงกลม M30 อยู่ห่างโลกราว 27,500 ปีแสง และนักดาราศาสตร์พบว่ามันโคจรสวนทางกับการหมุนของทางช้างเผือก
ข้อสังเกตนี้ทำให้เกิดคำถามว่า M30 เกิดในทางช้างเผือกจริงหรือไม่ หรือกาแล็กซีของเราอาจจับกระจุกดาวนี้มาในอดีตอันไกล
กระจุกดาวทรงกลม M30 คืออะไรและอยู่ตรงไหน
NASA อธิบายว่า M30 หรือ NGC 7099 เป็นกระจุกดาวทรงกลม คือกลุ่มดาวรูปทรงกลมที่มีดาวตั้งแต่หลายหมื่นถึงหลายล้านดวง ตั้งอยู่ในกลุ่มดาวมังกร (Capricornus) ชื่อ M30 มาจากชาร์ล เมสซิเยร์ นักดาราศาสตร์ชาวฝรั่งเศสที่จัดทำรายการวัตถุเลือนรางซึ่งอาจถูกเข้าใจผิดว่าเป็นดาวหางในกล้องรุ่นเก่า
| รายการ | ข้อมูลตาม NASA และ ESA/Hubble |
|---|---|
| ระยะห่าง | ราว 27,500 ปีแสง (หน้าข้อมูล Messier ของ NASA ปัดเป็น 28,000 ปีแสง) |
| กลุ่มดาว | มังกร (Capricornus) |
| ชนิดวัตถุ | กระจุกดาวทรงกลม |
| อายุกระจุกดาวทรงกลมโดยทั่วไป | 11.5 ถึง 13.5 พันล้านปี |
| ความสว่างปรากฏ | 7.7 มองเห็นได้ด้วยกล้องส่องทางไกล |
กระจุกดาวทรงกลมมักอยู่บริเวณรอบนอกของกาแล็กซี โคจรในบริเวณฮาโล (halo) ที่กว้างและเบาบางเหมือนฝูงแมลงเม่ารอบดวงไฟ ทางช้างเผือกมีกระจุกดาวทรงกลมอย่างน้อย 150 กระจุก และกระจุกที่ใกล้ที่สุดอยู่ห่างราว 6,000 ปีแสง
ทำไมกระจุกดาวทรงกลม M30 ช่วยเล่าประวัติกาแล็กซี
บทความของ NASA ย้อนไปถึงฮาร์โลว์ แชปลีย์ ที่เมื่อกว่าหนึ่งศตวรรษก่อนใช้ดาวแปรแสงชนิดหนึ่งวัดตำแหน่งและระยะของกระจุกดาวทรงกลมหลายสิบกระจุก งานของแชปลีย์ชี้ว่าดวงอาทิตย์ไม่ได้อยู่ใจกลางทางช้างเผือก และใจกลางกาแล็กซีอยู่ทางกลุ่มดาวคนยิงธนู แต่ระยะที่เขาวัดคลาดเคลื่อน ทำให้เขาสรุปว่ากาแล็กซีใหญ่กว่าความจริงราวสองเท่า
ปัจจุบันนักดาราศาสตร์ยังศึกษากระจุกดาวทรงกลมเพื่อเข้าใจว่ากาแล็กซีก่อตัวอย่างไร เพราะกระจุกที่เกิดในกาแล็กซีเองเปรียบได้กับแคปซูลเวลาที่เก็บองค์ประกอบทางเคมีดั้งเดิมของกาแล็กซียุคแรก
โคจรสวนทางกับทางช้างเผือก หมายถึงอะไร
NASA ระบุว่านักวิจัยพบว่ากระจุกดาวทรงกลม M30 และกระจุกดาวทรงกลมอื่นจำนวนมากโคจรสวนทางกับทิศที่ทางช้างเผือกหมุน ซึ่งอาจแปลว่ากระจุกเหล่านี้ไม่ได้เกิดในกาแล็กซีของเรา แต่ทางช้างเผือกอาจจับมาในอดีตอันไกล บทความใช้คำว่า "อาจ" ไม่ได้สรุปว่าเกิดขึ้นแล้ว จึงยังเป็นสมมติฐานที่ต้องศึกษาต่อ
ฮับเบิลสังเกต M30 หลายครั้ง โดยภาพล่าสุดใช้ข้อมูลจาก 3 โครงการ
| โครงการ | หัวหน้าโครงการ | สิ่งที่ทำ |
|---|---|---|
| โปรแกรม 10775 | A. Sarajedini | สำรวจกระจุกดาวทรงกลมทางช้างเผือกหลายสิบกระจุกด้วยกล้อง ACS ในแสงแดงและอินฟราเรดใกล้ เห็นดาวมวลต่ำถึง 20% ของดวงอาทิตย์ |
| โปรแกรม 13297 | G. Piotto | กลับไปสังเกตด้วยกล้อง WFC3 และฟิลเตอร์ 3 ชนิดที่จับแสงสีน้ำเงินมากขึ้น ใช้ศึกษาดาว "บลูสแตรกเกลอร์" และประชากรดาวหลายกลุ่มในกระจุกเดียว |
| โปรแกรม 16298 | M. Libralato | ใช้ ACS ดูอีกครั้ง เพื่อติดตามการเคลื่อนที่ของดาวกลุ่มต่าง ๆ ตลอด 15 ปีนับจากการสังเกตครั้งแรก |
การติดตามความเคลื่อนไหวตลอด 15 ปีทำได้เพราะฮับเบิลทำงานมานานและมองเห็นรายละเอียดเล็กมากในวัตถุไกลได้ ภาพที่เผยแพร่รวมช่วงคลื่นอัลตราไวโอเลต แสงที่ตามองเห็น และอินฟราเรดใกล้ แต่ละช่วงคลื่นช่วยให้เข้าใจการก่อตัวและวิวัฒนาการของกลุ่มดาว
ดู M30 ได้อย่างไร และผู้อ่านชาวไทยควรรู้อะไร
หน้าข้อมูล Messier 30 ของ NASA ระบุว่า M30 มีความสว่างปรากฏ 7.7 และมองเห็นได้ด้วยกล้องส่องทางไกล โดยช่วงที่สังเกตดีที่สุดคือเดือนตุลาคม แผนที่ดาวของหน้านั้นวาดสำหรับมุมมองจากละติจูดกลางซีกโลกเหนือ ผู้ที่สนใจในประเทศไทยควรเช็กเวลาและทิศทางที่เหมาะกับท้องฟ้าของตนจากข้อมูลของสถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (สดร.) ก่อนออกไปดู เพราะเราไม่ได้คำนวณช่วงเวลาที่เห็นจากไทยเอง
M30 ยังเป็นที่ศึกษาเรื่อง "บลูสแตรกเกลอร์" ดาวที่ดูเหมือนกลับมาเยาว์วัยในกระจุกดาวเก่าแก่ NASA ระบุว่านักดาราศาสตร์เคยใช้ข้อมูลจากกล้อง WFPC2 ของฮับเบิลที่เลิกใช้งานแล้ว ระบุบลูสแตรกเกลอร์ได้ 2 ชนิด คือ ดาวที่เกิดจากการชนกันเกือบตรง ๆ ของดาวสองดวง และดาวในระบบคู่ที่ดวงหนึ่งดูดไฮโดรเจนจากดาวคู่ที่มีมวลมากกว่า
ภาพกระจุกดาวทรงกลม M30 ล่าสุดเป็นข่าววิทยาศาสตร์เชิงภาพ ไม่ได้ประกาศการค้นพบใหม่เฉพาะเจาะจง ผู้อ่านสามารถอ่านข่าวฮับเบิลล่าสุดได้ที่เรื่องฮับเบิลพบออกซิเจนหายไปในกาแล็กซีแคระ
ติดตามข่าวดาราศาสตร์อื่น ๆ ได้ที่หมวดดาราศาสตร์
คำถามที่พบบ่อย
กระจุกดาวทรงกลม M30 คืออะไร อยู่ที่ไหน?
กระจุกดาวทรงกลม M30 หรือ NGC 7099 คือกลุ่มดาวทรงกลมที่มีดาวหลายหมื่นถึงหลายล้านดวง อยู่ห่างโลกราว 27,500 ปีแสงในกลุ่มดาวมังกร ตามบทความ NASA ที่เผยแพร่ 5 พฤศจิกายน 2026 ชาร์ล เมสซิเยร์ นักดาราศาสตร์ชาวฝรั่งเศสเป็นผู้จัดทำรายการวัตถุนี้ ชื่อ M30 จึงมาจากเขา
ทำไมกระจุกดาวทรงกลม M30 จึงช่วยบอกประวัติของทางช้างเผือก?
กระจุกดาวทรงกลมมีอายุราว 11.5 ถึง 13.5 พันล้านปี จึงเก็บองค์ประกอบทางเคมีของกาแล็กซียุคแรกไว้เหมือนแคปซูลเวลา นอกจากนี้ M30 โคจรสวนทางกับการหมุนของทางช้างเผือก นักดาราศาสตร์จึงสงสัยว่าทางช้างเผือกอาจจับกระจุกดาวบางส่วนมาในอดีตอันไกล
ภาพกระจุกดาวทรงกลม M30 ใหม่ของฮับเบิลใช้ข้อมูลอะไร?
ภาพกระจุกดาวทรงกลม M30 นี้ประกอบจากข้อมูล 3 โครงการสังเกตการณ์ของฮับเบิล ครอบคลุมแสงอัลตราไวโอเลต แสงที่ตามองเห็น และอินฟราเรดใกล้ แต่ละช่วงคลื่นช่วยให้เข้าใจว่าดาวกลุ่มต่าง ๆ ก่อตัวและวิวัฒนาการอย่างไร ผู้นำโครงการล่าสุดคือ M. Libralato ตามที่ NASA ระบุ
ดู M30 ด้วยตาหรือกล้องส่องทางไกลได้ไหม?
หน้าข้อมูล Messier 30 ของ NASA ระบุว่า M30 มีความสว่างปรากฏ 7.7 และมองเห็นได้ด้วยกล้องส่องทางไกล ช่วงสังเกตที่ดีที่สุดคือเดือนตุลาคม แผนที่ดาวของ NASA วาดสำหรับละติจูดกลางซีกโลกเหนือ ผู้สนใจในไทยควรตรวจเวลาและทิศกับข้อมูลของ สดร. ก่อน
แหล่งอ้างอิง
- Hubble Learns Galactic History From Stars — NASA Science
- Lessons from a stellar instructor (ESA/Hubble Picture of the Month) — ESA/Hubble
- Messier 30 — NASA Science
บุคคล องค์กร และสถานที่ในข่าวนี้
เลือกชื่อเพื่ออ่านข่าวทั้งหมดที่กล่าวถึง ตัวเลขคือจำนวนข่าว
- องค์กรและบริษัท
- NASA38ESA16สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ14
- ประเทศและสถานที่
- ฝรั่งเศส169
พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ