รางวัลโนเบล 2026 ประกาศแล้ว 4 สาขา ตั้งแต่สวิตช์แสงคุมเซลล์ประสาทถึงโมเลกุลกระจกเงา
รางวัลโนเบล 2026 ประกาศแล้ว 4 สาขาระหว่าง 5–8 ตุลาคม ได้แก่ผู้วางรากฐานออปโตเจเนติกส์ ผู้บุกเบิก IceCube นักเคมีผู้ไขปริศนาโมเลกุลกระจกเงา และ Anne Carson
โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 7 นาที
สรุปประเด็นสำคัญ
- รางวัลโนเบล 2026 สาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์ (5 ตุลาคม 2026) มอบให้ Karl Deisseroth, Peter Hegemann และ Georg Nagel จากการค้นพบช่องไอออนที่ควบคุมด้วยแสงและออปโตเจเนติกส์ เทคนิคใช้แสงเปิดปิดเซลล์ประสาท
- สาขาฟิสิกส์ (6 ตุลาคม 2026) มอบให้ Francis Halzen แห่ง University of Wisconsin–Madison จากบทบาทชี้ขาดต่อหอสังเกตการณ์นิวตริโน IceCube ที่ขั้วโลกใต้ ซึ่งสร้างเสร็จในปี 2011
- สาขาเคมี (7 ตุลาคม 2026) มอบให้ Henri B. Kagan และ Kenso Soai ผู้ค้นพบวิธีทำให้ปฏิกิริยาเคมีได้โมเลกุลกระจกเงาเพียงแบบเดียว ซึ่งสำคัญต่อการออกแบบกระบวนการผลิตยา
- สาขาวรรณกรรม (8 ตุลาคม 2026) มอบให้ Anne Carson นักเขียนชาวแคนาดา ส่วนเงินรางวัลตามแถลงข่าวสาขาการแพทย์และฟิสิกส์คือ 12 ล้านโครนาสวีเดน
- ยังเหลือสาขาสันติภาพ วันที่ 9 ตุลาคม 2026 เวลา 16:00 น. และสาขาเศรษฐศาสตร์ วันที่ 12 ตุลาคม 2026 ไม่เร็วกว่า 16:45 น. ตามเวลาไทย
รางวัลโนเบล 2026 ประกาศครบ 4 สาขาแรกแล้วระหว่างวันที่ 5–8 ตุลาคม 2026 สาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์เป็นของนักวิจัย 3 คนผู้วางรากฐานการใช้แสงควบคุมเซลล์ประสาท ฟิสิกส์เป็นของผู้บุกเบิกหอสังเกตการณ์นิวตริโน IceCube ที่ขั้วโลกใต้ เคมีเป็นของสองนักเคมีผู้ไขปริศนาโมเลกุลกระจกเงาที่สำคัญต่อการผลิตยา และวรรณกรรมเป็นของ Anne Carson นักเขียนชาวแคนาดา
ยังเหลือรางวัลโนเบล 2026 อีก 2 สาขา คือสาขาสันติภาพ ซึ่งคณะกรรมการโนเบลแห่งนอร์เวย์จะประกาศที่กรุงออสโลวันศุกร์ที่ 9 ตุลาคม 2026 เวลา 11:00 น. ตามเวลาฤดูร้อนยุโรปกลาง (CEST) หรือ 16:00 น. ตามเวลาไทย และสาขาเศรษฐศาสตร์ (Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel) ซึ่งจะประกาศที่สตอกโฮล์มวันจันทร์ที่ 12 ตุลาคม 2026 ไม่เร็วกว่า 11:45 น. CEST หรือ 16:45 น. ตามเวลาไทย
รางวัลโนเบล 2026 สาขาใดประกาศแล้ว และใครได้รับ
| สาขา | วันประกาศ (2026) | ผู้ได้รับรางวัลและสังกัด |
|---|---|---|
| สรีรวิทยาหรือการแพทย์ | จันทร์ 5 ตุลาคม | Karl Deisseroth (Howard Hughes Medical Institute และ Stanford University สหรัฐฯ), Peter Hegemann (Humboldt University of Berlin เยอรมนี), Georg Nagel (University of Würzburg เยอรมนี) |
| ฟิสิกส์ | อังคาร 6 ตุลาคม | Francis Halzen (University of Wisconsin–Madison สหรัฐฯ) |
| เคมี | พุธ 7 ตุลาคม | Henri B. Kagan (Université Paris-Sud ฝรั่งเศส), Kenso Soai (Tokyo University of Science ญี่ปุ่น) |
| วรรณกรรม | พฤหัสบดี 8 ตุลาคม | Anne Carson (นักเขียนชาวแคนาดา) |
| สันติภาพ | ศุกร์ 9 ตุลาคม 16:00 น. เวลาไทย | ยังไม่ประกาศ |
| เศรษฐศาสตร์ | จันทร์ 12 ตุลาคม ไม่เร็วกว่า 16:45 น. เวลาไทย | ยังไม่ประกาศ |
แถลงข่าวรางวัลโนเบล 2026 สาขาการแพทย์และฟิสิกส์ระบุเงินรางวัล 12 ล้านโครนาสวีเดน กรณีมีผู้ได้รับหลายคนจะแบ่งเท่ากัน
การแพทย์: โปรตีนจากสาหร่ายกลายเป็นสวิตช์แสงของเซลล์ประสาท
รางวัลโนเบล 2026 สาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์มอบให้ Deisseroth, Hegemann และ Nagel "จากการค้นพบเกี่ยวกับช่องไอออนที่ควบคุมด้วยแสงและออปโตเจเนติกส์" เรื่องเริ่มจากคำถามของ Hegemann ว่าสาหร่ายเซลล์เดียวชื่อ Chlamydomonas ว่ายเข้าหาแสงได้อย่างไร ช่วงต้นทศวรรษ 2000 เขากับ Nagel พบโปรตีน channelrhodopsin บนผิวเซลล์สาหร่าย เมื่อโดนแสงสีน้ำเงิน ช่องในโปรตีนจะเปิดให้ไอออนไหลเข้าเซลล์จนเกิดสัญญาณไฟฟ้า และไม่ว่านำโปรตีนนี้ไปใส่ในเซลล์ชนิดใด เซลล์นั้นก็ไวต่อแสง
Deisseroth นำยีนของโปรตีนนี้ใส่ในเซลล์ประสาทของหนูแรท แล้วใช้แสงสีน้ำเงินกระตุ้นให้เกิดสัญญาณประสาท เขาตีพิมพ์ผลในปี 2005 และอีก 2 ปีต่อมาทำให้สวิตช์นี้ทำงานในสมองของหนูเมาส์ที่ยังมีชีวิต
ความสำคัญคือ นักวิจัยใช้ออปโตเจเนติกส์ระบุวงจรประสาทที่ควบคุมความจำ อารมณ์ และพฤติกรรม ซึ่งเกี่ยวข้องกับโรคทางระบบประสาทและจิตเวช ส่วนในทางคลินิก นักวิจัยกำลังใช้วิธีนี้พยายามฟื้นการมองเห็นให้ผู้ที่มีปัญหาทางสายตา Per Svenningsson ประธานคณะกรรมการโนเบลสาขานี้ กล่าวว่าออปโตเจเนติกส์เปิดโอกาสให้ทำแผนที่สมองได้แบบที่ครั้งหนึ่งทำได้เพียงฝันถึง
ฟิสิกส์: ใช้น้ำแข็งขั้วโลกใต้ดักจับนิวตริโนจากห้วงอวกาศ
รางวัลโนเบล 2026 สาขาฟิสิกส์มอบให้ Halzen "จากบทบาทชี้ขาดต่อหอสังเกตการณ์นิวตริโน IceCube และการค้นพบนิวตริโนพลังงานสูงที่มีต้นกำเนิดในอวกาศ" นิวตริโนเป็นอนุภาคที่ทะลุผ่านโลกและร่างกายเราโดยไม่มีใครรู้สึก นาน ๆ ครั้งจึงจะชนนิวเคลียสของอะตอมแล้วเกิดแสงวาบที่เซนเซอร์ในน้ำแข็งใสตรวจจับได้
Halzen เสนอแนวคิดนี้ครั้งแรกในปี 1988 น้ำแข็งที่ขั้วโลกใต้ปลอดสัญญาณรบกวนหลายชนิด และพื้นที่มีเสถียรภาพทางธรณีวิทยาไม่มีแผ่นดินไหว IceCube ครอบคลุมน้ำแข็ง 1 ลูกบาศก์กิโลเมตร สร้างเสร็จในปี 2011 และนักวิจัยใช้มันพบนิวตริโนที่ต้องมาจากนอกระบบสุริยะ
ความสำคัญคือ จักรวาลมีเครื่องเร่งอนุภาคตามธรรมชาติที่ยิงอนุภาคพลังงานสูงกว่าที่ห้องปฏิบัติการบนโลกทำได้ถึงล้านเท่า นิวตริโนพลังงานสูงเกิดในที่เดียวกัน แต่เดินทางมาถึงโลกโดยไม่เปลี่ยนทิศและไม่เสียพลังงาน จึงให้ข้อมูลที่หาทางอื่นไม่ได้ Mark Pearce ประธานคณะกรรมการโนเบลสาขาฟิสิกส์ กล่าวว่าวิสัยทัศน์ของ Halzen ปูทางสู่ดาราศาสตร์แบบใหม่
เคมี: ทำให้ปฏิกิริยาเลือกโมเลกุลกระจกเงาเพียงแบบเดียว
รางวัลโนเบล 2026 สาขาเคมีมอบให้ Kagan และ Soai "จากการค้นพบผลแบบไม่เชิงเส้น (non-linear effects) และการเร่งปฏิกิริยาตัวเอง (autocatalysis) ในการสังเคราะห์สารอินทรีย์แบบอสมมาตร" โมเลกุลหลายชนิด เช่น กรดอะมิโน มีสองแบบที่เป็นภาพสะท้อนในกระจกของกันและกันเหมือนมือซ้ายกับมือขวา แต่สิ่งมีชีวิตใช้เพียงแบบเดียว
ยาหลายตัวมีสองแบบนี้ แบบหนึ่งให้ผลรักษา อีกแบบอาจก่อผลข้างเคียง กรณีทาลิโดไมด์ช่วงต้นทศวรรษ 1960 ทำให้เด็กหลายพันคนพิการแต่กำเนิด และภายหลังพบว่าภาพกระจกของสารออกฤทธิ์คือตัวก่อความเสียหาย
ปี 1986 Kagan พบว่าเมื่อใช้ตัวเร่งปฏิกิริยาที่ผสมโมเลกุลไครัลทั้งสองแบบในสัดส่วนต่าง ๆ ผลลัพธ์ไม่เป็นเส้นตรงอย่างที่นักเคมีเคยเชื่อ ทำให้ได้แบบที่ต้องการมากเกินกว่าที่เคยคิดว่าเป็นไปได้ ส่วน Soai ออกแบบปฏิกิริยาที่ผลผลิตเร่งการสร้างตัวเอง ปี 1995 เขาเริ่มจากส่วนเกิน 2% แล้วได้ 87% และปี 2003 ได้ปฏิกิริยาที่แบบหนึ่งครองผลผลิตได้ถึง 99.99%
วรรณกรรม: Anne Carson กวีผู้สนทนากับวรรณคดีคลาสสิก
รางวัลโนเบล 2026 สาขาวรรณกรรมมอบให้ Anne Carson (แอนน์ คาร์สัน) นักเขียนชาวแคนาดา สถาบันสวีเดน (Swedish Academy) ยกย่อง "ผลงานที่กล้าและสร้างสรรค์ ซึ่งสนทนากับขนบคลาสสิกอย่างมีชั้นเชิง และสร้างรูปแบบใหม่ให้วรรณกรรมร่วมสมัย"
ประวัติที่ Anders Olsson ประธานคณะกรรมการโนเบลสาขาวรรณกรรมเรียบเรียงไว้ ระบุว่าคาร์สันเกิดปี 1950 ที่โทรอนโต ตีพิมพ์วิทยานิพนธ์ปริญญาเอกด้านคลาสสิกในปี 1981 และเขียนกวีนิพนธ์ควบคู่กับการแปลและการสอนในมหาวิทยาลัย งานที่ถูกกล่าวถึง ได้แก่
- Eros the Bittersweet (1986) ความเรียงขนาดยาวที่วางรากฐานงานเขียนช่วงต่อมา
- Autobiography of Red: A Novel in Verse (1998) มักถูกยกย่องว่าเป็นงานที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของเธอ ตั้งต้นจากเศษบทกวีกรีกโบราณของ Stesichoros
- If Not, Winter (2002) งานแปลเศษบทกวีของ Sappho โดยประวัติระบุว่างานแปลจากภาษากรีกคลาสสิกของเธอนับเป็นงานในตัวเองได้
- Nox (2010) งานรำลึกถึงพี่น้องชายที่เสียชีวิต ทำเป็นกล่องบรรจุภาพ จดหมาย และข้อความแบบพับ
ผลต่อไทยและองค์กรไทย
รางวัลโนเบล 2026 ทั้ง 4 สาขาแรกไม่มีผู้ได้รับจากไทย นักวิทยาศาสตร์ 6 คนสังกัดสถาบันในสหรัฐฯ เยอรมนี ฝรั่งเศส และญี่ปุ่น โดย Kenso Soai เป็นคนเดียวที่สังกัดสถาบันในเอเชีย สิ่งที่องค์กรไทยนำไปใช้ได้จึงอยู่ที่ตัวความรู้และกำหนดการที่เหลือ
- ผู้ผลิตยา อาหาร และเคมีเกษตร เอกสารของราชบัณฑิตยสภาวิทยาศาสตร์สวีเดนระบุว่าการได้โมเลกุลแบบที่ต้องการให้บริสุทธิ์ที่สุดสำคัญต่อทุกบริษัทที่ผลิตสารซึ่งทำปฏิกิริยากับสิ่งมีชีวิต ทั้งยา สารแต่งกลิ่นรส กลิ่นหอม และเคมีเกษตร ทีมวิจัยและควบคุมคุณภาพควรรู้ว่าสารออกฤทธิ์ของตนเป็นโมเลกุลไครัลหรือไม่ และข้อกำหนดวัตถุดิบระบุสัดส่วนของแบบที่ต้องการไว้แล้วหรือยัง
- โรงพยาบาลและนักวิจัยด้านสมอง ออปโตเจเนติกส์เป็นเครื่องมือในห้องปฏิบัติการทั่วโลก ส่วนการใช้กับผู้ป่วยตามแถลงข่าวยังอยู่ในขั้นพยายามฟื้นการมองเห็น ผู้ป่วยที่สอบถามควรได้ข้อมูลว่าเป็นงานวิจัย ไม่ใช่การรักษาที่มีให้บริการ
- สถาบันการศึกษา หน้าแถลงข่าวสาขาการแพทย์และฟิสิกส์ระบุว่าภาพประกอบใช้ได้ฟรีเพื่อวัตถุประสงค์ที่ไม่ใช่เชิงพาณิชย์ โดยต้องใส่เครดิตตามที่กำหนด ครูและอาจารย์จึงนำไปประกอบการสอนพร้อมเอกสารสรุปความรู้ได้
- ติดตามสาขาที่เหลือ สาขาสันติภาพ 9 ตุลาคม 16:00 น. และสาขาเศรษฐศาสตร์ 12 ตุลาคม ไม่เร็วกว่า 16:45 น. ตามเวลาไทย ทุกการประกาศถ่ายทอดสดผ่านช่องทางทางการของรางวัลโนเบล
ติดตามข่าวรอบโลกอื่น ๆ ได้ที่หมวดข่าวต่างประเทศ
คำถามที่พบบ่อย
รางวัลโนเบล 2026 สาขาการแพทย์ได้แก่ใคร และค้นพบอะไร?
รางวัลโนเบล 2026 สาขาสรีรวิทยาหรือการแพทย์ ประกาศเมื่อ 5 ตุลาคม 2026 มอบให้ Karl Deisseroth, Peter Hegemann และ Georg Nagel จากการค้นพบโปรตีน channelrhodopsin ในสาหร่ายเซลล์เดียว ซึ่งถูกพัฒนาเป็นสวิตช์ที่ใช้แสงเปิดปิดเซลล์ประสาท เรียกว่าออปโตเจเนติกส์
รางวัลโนเบล 2026 สาขาเคมีเกี่ยวกับการผลิตยาอย่างไร?
รางวัลโนเบล 2026 สาขาเคมีมอบให้ Henri B. Kagan และ Kenso Soai ผู้ค้นพบวิธีทำให้ปฏิกิริยาได้โมเลกุลกระจกเงาแบบเดียว ยาหลายตัวมีสองแบบที่เป็นภาพสะท้อนกัน แบบหนึ่งรักษาโรค อีกแบบอาจก่อผลข้างเคียง ดังกรณีทาลิโดไมด์ช่วงต้นทศวรรษ 1960
รางวัลโนเบล 2026 สาขาฟิสิกส์มอบให้ใคร?
รางวัลโนเบล 2026 สาขาฟิสิกส์ ประกาศเมื่อ 6 ตุลาคม 2026 มอบให้ Francis Halzen แห่ง University of Wisconsin–Madison สหรัฐฯ จากบทบาทชี้ขาดต่อหอสังเกตการณ์นิวตริโน IceCube ที่ขั้วโลกใต้ และการค้นพบนิวตริโนพลังงานสูงที่มาจากอวกาศ
รางวัลโนเบล 2026 สาขาสันติภาพและเศรษฐศาสตร์ประกาศเมื่อไร?
ตามปฏิทินของ nobelprize.org รางวัลโนเบล 2026 สาขาสันติภาพประกาศที่กรุงออสโลวันศุกร์ที่ 9 ตุลาคม 2026 เวลา 11:00 น. CEST หรือ 16:00 น. ตามเวลาไทย ส่วนสาขาเศรษฐศาสตร์ประกาศที่สตอกโฮล์มวันจันทร์ที่ 12 ตุลาคม 2026 ไม่เร็วกว่า 11:45 น. CEST หรือ 16:45 น. ตามเวลาไทย
ใครได้รางวัลโนเบล 2026 สาขาวรรณกรรม?
รางวัลโนเบล 2026 สาขาวรรณกรรมมอบให้ Anne Carson (แอนน์ คาร์สัน) นักเขียนชาวแคนาดา เกิดปี 1950 ที่โทรอนโต สถาบันสวีเดนประกาศเมื่อ 8 ตุลาคม 2026 โดยยกย่องผลงานที่สนทนากับขนบคลาสสิกอย่างมีชั้นเชิงและสร้างรูปแบบใหม่ให้วรรณกรรมร่วมสมัย
แหล่งอ้างอิง
- Press release: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 — The Nobel Assembly at Karolinska Institutet / NobelPrize.org
- Press release: The Nobel Prize in Physics 2026 — The Royal Swedish Academy of Sciences / NobelPrize.org
- Popular information: They solved chemistry's asymmetric mystery — The Royal Swedish Academy of Sciences / NobelPrize.org
- Press release: The Nobel Prize in Literature 2026 — The Swedish Academy / NobelPrize.org
- Biobibliography: Anne Carson — The Swedish Academy / NobelPrize.org
- The 2026 Nobel Prize announcements — Nobel Prize Outreach / NobelPrize.org
พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ