ก่อตั้ง FAO 16 ตุลาคม 1945: จากการประชุมกลางสงครามถึงสำนักงานภูมิภาคที่กรุงเทพฯ
การก่อตั้ง FAO เกิดขึ้น 16 ต.ค. 1945 ที่ควิเบก เมื่อ 34 ประเทศลงนามธรรมนูญ ไทยเป็นสมาชิกปี 1947 และกรุงเทพฯ เป็นที่ตั้งสำนักงานภูมิภาคของ FAO ตั้งแต่ปี 1948
โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 6 นาที
สรุปประเด็นสำคัญ
- การก่อตั้ง FAO เกิดขึ้นเมื่อ 16 ตุลาคม 1945 ในการประชุมสมัยแรกที่โรงแรม Château Frontenac เมืองควิเบก แคนาดา เมื่อ 34 ประเทศจาก 45 ประเทศที่มีสิทธิ์ลงนามธรรมนูญ
- ต้นเรื่องคือการประชุมด้านอาหารและการเกษตรของสหประชาชาติที่ฮอตสปริงส์ รัฐเวอร์จิเนีย 18 พฤษภาคม–3 มิถุนายน 1943 ตามคำริเริ่มของประธานาธิบดี Franklin D. Roosevelt มีผู้แทน 44 ประเทศเข้าร่วมระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 2
- ไทยเป็นสมาชิก FAO ตั้งแต่ 27 สิงหาคม พ.ศ. 2490 (ค.ศ. 1947) และในเดือนพฤศจิกายน 1948 ผู้อำนวยการใหญ่ FAO เลือกกรุงเทพฯ เป็นศูนย์ชั่วคราวของงานในเอเชีย ก่อนที่ที่ประชุมใหญ่จะตัดสินให้เป็นที่ตั้งถาวรในปี 1953
- สมาชิก FAO เพิ่มจาก 39 ประเทศเมื่อปิดการประชุมสมัยแรก เป็น 147 ประเทศในเดือนพฤศจิกายน 1979 และ 194 สมาชิกในปัจจุบัน
การก่อตั้ง FAO หรือองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ เกิดขึ้นเมื่อ 16 ตุลาคม 1945 ที่เมืองควิเบก แคนาดา เมื่อ 34 ประเทศลงนามธรรมนูญในการประชุมสมัยแรก วันที่ 16 ตุลาคม 2026 จึงครบ 81 ปี และเป็นวันอาหารโลกที่ FAO จัดภายใต้หัวข้อ "Innovate today. Nourish tomorrow."
สำหรับไทย เรื่องนี้ใกล้ตัวกว่าที่คิด ไทยเข้าเป็นสมาชิกเพียง 2 ปีหลังการก่อตั้ง FAO และกรุงเทพฯ เป็นที่ตั้งสำนักงานภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิกของ FAO มาตั้งแต่ปี 1948 บทความนี้เล่าที่มาจากเอกสารประวัติที่ FAO จัดทำเอง คือ "FAO: its origins, formation and evolution 1945–1981"
ก่อนการก่อตั้ง FAO: การประชุมฮอตสปริงส์กลางสงคราม
เอกสารของ FAO แบ่งการก่อตั้ง FAO เป็น 3 ขั้น ขั้นแรกคือการประชุมด้านอาหารและการเกษตรของสหประชาชาติที่โรงแรม Homestead เมืองฮอตสปริงส์ รัฐเวอร์จิเนีย ระหว่าง 18 พฤษภาคมถึง 3 มิถุนายน 1943 ตามคำริเริ่มของประธานาธิบดี Franklin D. Roosevelt ของสหรัฐฯ มีผู้แทน 44 ประเทศเข้าร่วมและลงนามในกรรมสารสุดท้าย
การประชุมจัดขึ้นขณะสงครามโลกครั้งที่ 2 ยังไม่จบ คำว่า "สหประชาชาติ" ในชื่อการประชุมจึงหมายถึงชาติที่ร่วมกันสู้สงคราม ปฏิญญาของที่ประชุมเปิดด้วยประโยคว่าที่ประชุม "จัดขึ้นท่ามกลางสงครามที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยมีมา" และเชื่อว่าเป้าหมายให้ทุกคนพ้นจากความขาดแคลนอาหารนั้นทำได้
ขั้นที่สองคือคณะกรรมาธิการชั่วคราว (Interim Commission) ในกรุงวอชิงตัน มี Lester B. Pearson จากแคนาดาเป็นประธาน ทำหน้าที่ร่างธรรมนูญขององค์การถาวร ส่งให้ประเทศที่มีสิทธิ์เป็นสมาชิกตั้งต้นพิจารณา และเตรียมรายงานวิชาการ 5 ฉบับ ด้านโภชนาการ การผลิต ประมง ป่าไม้ และสถิติ
16 ตุลาคม 1945: วันก่อตั้ง FAO ที่ควิเบก
ขั้นที่สามคือการประชุมสมัยแรกของที่ประชุมใหญ่ FAO ที่โรงแรม Château Frontenac เมืองควิเบก ระหว่าง 16 ตุลาคมถึง 1 พฤศจิกายน 1945 งานแรกของที่ประชุมคือทำให้ FAO เกิดขึ้นอย่างเป็นทางการตามธรรมนูญที่คณะกรรมาธิการชั่วคราวร่างไว้
ในบรรดา 45 ประเทศที่มีสิทธิ์เป็นสมาชิกตั้งต้น (44 ประเทศจากฮอตสปริงส์และเดนมาร์ก) มี 34 ประเทศลงนามธรรมนูญ ทำให้ธรรมนูญมีผลและการก่อตั้ง FAO เกิดขึ้นในวันที่ 16 ตุลาคม 1945 อีก 3 ประเทศเข้าเป็นสมาชิกระหว่างการประชุม และมีอีก 2 ประเทศที่ไม่ได้อยู่ในกลุ่มตั้งต้นได้รับเลือกเข้ามา สมาชิกเมื่อปิดการประชุมจึงมี 39 ประเทศ เอกสารของ FAO ระบุว่าสหภาพโซเวียตเป็นประเทศเดียวในกลุ่มที่มีสิทธิ์ซึ่งไม่เคยใช้สิทธิ์นั้น
ลำดับเหตุการณ์การก่อตั้ง FAO และบทบาทของไทย
| ปี/วันที่ | เหตุการณ์ |
|---|---|
| 18 พ.ค.–3 มิ.ย. 1943 | การประชุมฮอตสปริงส์ ผู้แทน 44 ประเทศลงนามในกรรมสารสุดท้าย |
| 1943–1945 | คณะกรรมาธิการชั่วคราวในวอชิงตันร่างธรรมนูญ |
| 16 ต.ค. 1945 | 34 ประเทศลงนามธรรมนูญ การก่อตั้ง FAO มีผล |
| 1 พ.ย. 1945 | ปิดการประชุมสมัยแรก สมาชิก 39 ประเทศ |
| 1945–1948 | Sir John Boyd Orr เป็นผู้อำนวยการใหญ่คนแรก |
| 27 ส.ค. พ.ศ. 2490 (ค.ศ. 1947) | ไทยเป็นสมาชิก FAO |
| พ.ย. 1948 | ผู้อำนวยการใหญ่เลือกกรุงเทพฯ เป็นศูนย์ชั่วคราวของงานในเอเชีย |
| มี.ค. 1949 | ตั้งคณะกรรมาธิการข้าวระหว่างประเทศ (International Rice Commission) |
| ก.พ. 1951 | ย้ายสำนักงานใหญ่จากวอชิงตันไปกรุงโรม |
| 1953 | ที่ประชุมใหญ่สมัยที่ 7 ตัดสินให้กรุงเทพฯ เป็นที่ตั้งถาวรของสำนักงานภูมิภาค |
| ต.ค.–พ.ย. 1955 | คณะมนตรีอนุมัติความตกลงเรื่องสถานที่ระหว่าง FAO กับรัฐบาลไทย |
| พ.ย. 1979 | สมาชิก 147 ประเทศ |
| 2026 | สมาชิก 194 ราย (193 ประเทศและสหภาพยุโรป) |
หลังการก่อตั้ง FAO: จากวอชิงตันสู่กรุงโรม
ในปีแรกหลังการประชุมที่ควิเบก FAO ตั้งกองหลัก 4 กอง คือ เศรษฐศาสตร์และสถิติ ประมง ป่าไม้และผลิตภัณฑ์ป่าไม้ และโภชนาการ สำนักงานใหญ่ช่วงแรกอยู่ที่วอชิงตัน จนย้ายไปกรุงโรมในเดือนกุมภาพันธ์ 1951 สมัยผู้อำนวยการใหญ่ Norris E. Dodd เอกสารของ FAO บันทึกว่าตอนเริ่มย้าย เจ้าหน้าที่ในวอชิงตันมีราว 580 คน ย้ายไปโรม 167 คน และย้ายไปสำนักงานภูมิภาคอเมริกาเหนือที่ตั้งขึ้นใหม่อีก 20 คน
ผู้อำนวยการใหญ่ยุคแรกหลังการก่อตั้ง FAO
เอกสารประวัติของ FAO ระบุรายชื่อผู้ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการใหญ่ในช่วง 36 ปีแรกไว้ดังนี้
| ผู้อำนวยการใหญ่ | ช่วงเวลา |
|---|---|
| Sir John Boyd Orr (สหราชอาณาจักร) | 1945–1948 |
| Norris E. Dodd | 1948–1953 |
| Philip V. Cardon | 1954–1956 |
| B. R. Sen | 1956–1967 |
| A. H. Boerma | 1968–1975 |
| Edouard Saouma | ได้รับเลือกปี 1975 สำหรับวาระ 1976–1981 |
ปัจจุบัน FAO มีสำนักงานภูมิภาคและสำนักงานประสานงานกระจายอยู่หลายทวีป เอกสารฉบับเดียวกันระบุที่ตั้งไว้ ณ ช่วงที่จัดทำ ได้แก่ กรุงโรมสำหรับยุโรปและตะวันออกใกล้ อักกราสำหรับแอฟริกา กรุงเทพฯ สำหรับเอเชียและแปซิฟิก ซานติอาโกสำหรับละตินอเมริกา และวอชิงตันสำหรับอเมริกาเหนือ
ไทยกับ FAO: สมาชิกปี 2490 และสำนักงานภูมิภาคที่กรุงเทพฯ
ไทยไม่ได้อยู่ใน 44 ประเทศที่ประชุมกันที่ฮอตสปริงส์ จึงไม่ใช่สมาชิกตั้งต้น แต่รายชื่อสมาชิกพร้อมวันที่มีผลในเอกสารของ FAO ระบุว่าไทยเป็นสมาชิกตั้งแต่ 27 สิงหาคม พ.ศ. 2490 ราว 2 ปีหลังการก่อตั้ง FAO
บทบาทของกรุงเทพฯ เริ่มเร็วกว่านั้นไม่นาน ในเดือนพฤศจิกายน 1948 ผู้อำนวยการใหญ่แจ้งคณะมนตรีว่าเลือกกรุงเทพฯ เป็นศูนย์ชั่วคราวของงาน FAO ในเอเชียและตะวันออกไกล และที่ประชุมใหญ่ปีเดียวกันรับรองการตั้งสำนักงานภูมิภาคเอเชียและตะวันออกไกล ช่วงแรกมีหลักการว่าสำนักงานควรหมุนเวียนไปตามประเทศ แต่ก็ขยายเวลาให้อยู่กรุงเทพฯ ต่อเป็นระยะ จนที่ประชุมใหญ่สมัยที่ 7 ในปี 1953 ตัดสินให้กรุงเทพฯ เป็นที่ตั้งถาวร และคณะมนตรีอนุมัติความตกลงเรื่องสถานที่กับรัฐบาลไทยในการประชุมเดือนตุลาคม–พฤศจิกายน 1955
งานที่ใกล้ตัวผู้ปลูกข้าวไทยที่สุดคือคณะกรรมาธิการข้าวระหว่างประเทศ (International Rice Commission) ที่ตั้งขึ้นเมื่อมีนาคม 1949 หนึ่งในกิจกรรมของคณะกรรมาธิการคือโครงการผสมพันธุ์ข้าวระหว่างประเทศ ตามด้วยการพิมพ์บัญชีพันธุกรรมข้าวของโลก (World Catalogue of Genetic Stocks of Rice) ในปี 1950 และจดหมายข่าวฉบับแรกในปี 1952
เอกสารเดียวกันยังบันทึกงานของ FAO ในไทย เช่น คณะผู้ตรวจทบทวนด้านความช่วยเหลือทางวิชาการที่ส่งมาไทยในช่วงปีแรก ๆ หลังการก่อตั้ง FAO และโครงการอนุรักษ์และฟื้นฟูดินที่กาฬสินธุ์
มรดกที่เหลือถึงปัจจุบัน
- องค์การที่ใหญ่ขึ้นหลายเท่า จาก 34 ประเทศในวันก่อตั้ง FAO ปัจจุบัน FAO มีสมาชิก 194 ราย คือ 193 ประเทศกับสหภาพยุโรป และทำงานในกว่า 130 ประเทศ
- กรุงเทพฯ ยังเป็นศูนย์กลางของภูมิภาค สำนักงานภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิกของ FAO ตั้งอยู่ที่ถนนพระอาทิตย์ กรุงเทพฯ มี Alue Dohong เป็นผู้ช่วยผู้อำนวยการใหญ่และผู้แทนภูมิภาคตั้งแต่ 15 พฤษภาคม 2025
- ข้อมูลที่ธุรกิจเกษตรไทยใช้ทุกเดือน ดัชนีราคาอาหารโลกที่ FAO เผยแพร่ทุกเดือนเป็นตัวเลขหนึ่งที่ใช้ติดตามราคาอาหารโลก (อ่านดัชนีราคาอาหารโลกกับผู้ส่งออกเกษตรไทย)
- บทเรียนจากปี 1943 การประชุมฮอตสปริงส์วางแผนเรื่องอาหารตั้งแต่สงครามยังไม่จบ ปี 2026 สงครามและราคาพลังงานกดดันราคาอาหารอีกครั้ง องค์กรไทยที่พึ่งวัตถุดิบเกษตรจึงควรวางแผนจัดหาไว้หลายทางก่อนวิกฤตจะคลี่คลาย
อ่านเรื่องประวัติศาสตร์อื่น ๆ ได้ที่หมวดประวัติศาสตร์ เช่น ประวัติสหประชาชาติกับไทย
คำถามที่พบบ่อย
การก่อตั้ง FAO เกิดขึ้นเมื่อไรและที่ไหน?
การก่อตั้ง FAO เกิดขึ้นเมื่อ 16 ตุลาคม 1945 ระหว่างการประชุมสมัยแรกของที่ประชุมใหญ่ FAO ที่โรงแรม Château Frontenac เมืองควิเบก แคนาดา ซึ่งจัดระหว่าง 16 ตุลาคมถึง 1 พฤศจิกายน 1945 วันนั้น 34 ประเทศลงนามธรรมนูญทำให้ FAO เกิดขึ้นอย่างเป็นทางการ
ทำไมวันที่ 16 ตุลาคมจึงสำคัญกับ FAO?
16 ตุลาคมเป็นวันก่อตั้ง FAO ในปี 1945 และเป็นวันที่ FAO จัดวันอาหารโลก (World Food Day) ปี 2026 ตรงกับวันที่ 16 ตุลาคม 2026 ภายใต้หัวข้อ "Innovate today. Nourish tomorrow." ตามหน้าเว็บของ FAO
ไทยเข้าเป็นสมาชิก FAO เมื่อไร?
เอกสารประวัติของ FAO ระบุว่าไทยเป็นสมาชิกตั้งแต่ 27 สิงหาคม พ.ศ. 2490 (ค.ศ. 1947) หรือเกือบ 2 ปีหลังการก่อตั้ง FAO ไทยไม่ได้อยู่ใน 44 ประเทศที่เข้าร่วมการประชุมฮอตสปริงส์ปี 1943 จึงไม่ได้เป็นสมาชิกตั้งต้น
ทำไมสำนักงานภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิกของ FAO อยู่ที่กรุงเทพฯ?
หลังการก่อตั้ง FAO ผู้อำนวยการใหญ่เลือกกรุงเทพฯ เป็นศูนย์ชั่วคราวของงานในเอเชียและตะวันออกไกลเมื่อพฤศจิกายน 1948 ที่ประชุมใหญ่สมัยที่ 7 ในปี 1953 ตัดสินให้กรุงเทพฯ เป็นที่ตั้งถาวร และคณะมนตรีอนุมัติความตกลงเรื่องสถานที่กับรัฐบาลไทยในปี 1955
ใครเป็นผู้อำนวยการใหญ่คนแรกของ FAO?
Sir John Boyd Orr จากสหราชอาณาจักร เป็นผู้อำนวยการใหญ่คนแรกหลังการก่อตั้ง FAO ดำรงตำแหน่งระหว่างปี 1945–1948 ต่อด้วย Norris E. Dodd ระหว่างปี 1948–1953 ซึ่งเป็นช่วงที่ย้ายสำนักงานใหญ่จากวอชิงตันไปกรุงโรม
แหล่งอ้างอิง
- FAO: its origins, formation and evolution 1945–1981 — 4. The founding of FAO — Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)
- FAO: its origins, formation and evolution 1945–1981 — Membership — Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)
- FAO: its origins, formation and evolution 1945–1981 — Headquarters and regional offices — Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)
- About FAO — Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)
- World Food Day — Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)
- FAO Regional Office for Asia and the Pacific — Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO)
บุคคล องค์กร และสถานที่ในข่าวนี้
เลือกชื่อเพื่ออ่านข่าวทั้งหมดที่กล่าวถึง ตัวเลขคือจำนวนข่าว
- องค์กรและบริษัท
- FAO6สหประชาชาติ31สหภาพยุโรป40
พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ