คุ้มเจ้าหลวง แพร่: คุ้มเจ้าหลวงองค์สุดท้าย ประตูหน้าต่าง 72 บาน วันนี้พิพิธภัณฑ์เข้าฟรี
คุ้มเจ้าหลวง แพร่ บ้านของเจ้าพิริยเทพวงศ์ เจ้าหลวงองค์สุดท้ายของแพร่ สร้าง พ.ศ. 2435 มีประตูหน้าต่าง 72 บาน วันนี้เป็นพิพิธภัณฑ์เมืองแพร่ เข้าชมฟรีทุกวัน
โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 9 นาที

สรุปประเด็นสำคัญ
- คุ้มเจ้าหลวง แพร่ สร้างเมื่อ พ.ศ. 2435 (ค.ศ. 1892) โดยเจ้าพิริยเทพวงศ์ เจ้าหลวงองค์สุดท้ายของเมืองแพร่ ตามหน้าทางการขององค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่
- ตัวคุ้มมีประตูหน้าต่างรวม 72 บาน ผนังก่ออิฐถือปูน พื้นไม้ ประดับไม้ฉลุลายขนมปังขิง ฐานข้อมูลของ สผ. ระบุว่าใช้ช่างชาวจีนจากมณฑลกวางตุ้ง
- หลังความไม่สงบปี พ.ศ. 2445 เจ้าพิริยเทพวงศ์ไปอยู่หลวงพระบางและไม่ได้กลับมาอีก คุ้มกลายเป็นที่ตั้งกองทหารม้า แล้วเป็นจวนผู้ว่าราชการจังหวัด
- เมื่อ 5 ธันวาคม 2547 คุ้มถูกมอบให้ อบจ.แพร่ ดูแลและตั้งเป็นพิพิธภัณฑ์ เปิดทุกวัน 08.30–16.30 น. ไม่เสียค่าเข้าชม (ตรวจเมื่อ 26 ต.ค. 2569)
- จังหวัดแพร่จัดงานน้อมรำลึกเจ้าหลวงพิริยเทพวงศ์ที่คุ้มทุกปี เช่นเมื่อ 17 กุมภาพันธ์ 2568 ซึ่งกรมประชาสัมพันธ์รายงานว่าเป็นงานครบรอบ 189 ปีชาตกาล
คุ้มเจ้าหลวง แพร่ คือบ้านของเจ้าพิริยเทพวงศ์ เจ้าหลวงองค์สุดท้ายของเมืองแพร่ หน้าทางการขององค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) แพร่ ระบุว่าสร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2435 (ค.ศ. 1892) เป็นอาคารโอ่โถงที่มีประตูหน้าต่างรวม 72 บาน วันนี้เป็นพิพิธภัณฑ์เมืองแพร่ เปิดทุกวัน 08.30–16.30 น. และไม่เสียค่าเข้าชม
คุ้มเจ้าหลวง แพร่ คืออะไร: ข้อมูลสำคัญโดยสรุป
ฐานข้อมูลแหล่งศิลปกรรมอันควรอนุรักษ์ของสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.) อธิบายว่า คุ้มเจ้าหลวงของเจ้าผู้ครองนครแพร่อยู่ใจกลางเมืองแพร่ และเป็นตัวแทนของอำนาจการปกครองเมือง คุ้มหลังนี้จึงเป็นทั้งบ้านของผู้ปกครองคนสุดท้ายของแพร่ และเป็นอาคารที่ผ่านการใช้งานมาหลายยุค ตั้งแต่คุ้มเจ้าเมือง จวนผู้ว่าราชการจังหวัด จนถึงพิพิธภัณฑ์
- สร้างเมื่อ: พ.ศ. 2435 (อบจ.แพร่)
- ผู้สร้าง: เจ้าพิริยเทพวงศ์ เจ้าหลวงองค์สุดท้ายของเมืองแพร่ (หน้าเว็บ อบจ.แพร่ สะกดว่า เจ้าพิริยเทพวงษ์)
- ช่าง: ช่างชาวจีนจากมณฑลกวางตุ้ง ช่างแกะสลักเป็นชาวจีนแต้จิ๋ว แรงงานส่วนใหญ่เป็นชาวขมุ (สผ.)
- ตัวอาคาร: สองชั้น ผนังก่ออิฐถือปูน พื้นไม้ ประตูหน้าต่างรวม 72 บาน
- ผู้ดูแลวันนี้: อบจ.แพร่ ในชื่อพิพิธภัณฑ์เมืองแพร่ "คุ้มเจ้าหลวง" ตั้งแต่ 5 ธันวาคม 2547
- ค่าเข้าชม: ไม่เสียค่าเข้าชม

เจ้าพิริยเทพวงศ์ เจ้าของคุ้มเจ้าหลวงคือใคร
ข่าวของกรมประชาสัมพันธ์ (สวท.แพร่) ระบุว่าเจ้าหลวงพิริยเทพวงศ์ปกครองเมืองแพร่ช่วง พ.ศ. 2432–2445 เป็นบุตรของเจ้าหลวงพิมพิสารกับแม่เจ้าธิดา ชื่อเดิมคือเจ้าน้อยเทพวงศ์ เมื่อขึ้นครองเมืองแพร่ใน พ.ศ. 2432 เมืองแพร่ยังเป็นหัวเมืองประเทศราชของสยาม และได้บรรดาศักดิ์เป็นพระยาพิริยวิไชย จนเดือนตุลาคม พ.ศ. 2439 จึงได้รับการสถาปนาเป็นเจ้าพิริยเทพวงศ์ เจ้าผู้ครองนครแพร่
ข่าวเดียวกันระบุว่าเจ้าหลวงพิริยเทพวงศ์บูรณะวัดสำคัญของเมืองหลายแห่ง เช่น วัดหลวง วัดพระนอนจุฑามาส วัดสวรรค์นิเวศน์ วัดมิ่งเมือง และพระธาตุช่อแฮ ส่วนบ้านของตระกูลเจ้านายแพร่อีกหลังที่ยังเปิดให้ชมคือคุ้มวงศ์บุรี แพร่ ซึ่งภรรยาคนแรกของเจ้าหลวงพิริยเทพวงศ์ให้สร้างเป็นเรือนหอในปี 2440

ประวัติของ คุ้มเจ้าหลวง แพร่: จากคุ้มเจ้าเมือง สู่จวนผู้ว่าฯ และพิพิธภัณฑ์
อบจ.แพร่ เล่าว่าคุ้มสร้างเสร็จและมีงานฉลองอย่างยิ่งใหญ่ในปี พ.ศ. 2435 คุ้มใหญ่โตได้เพราะเงินคงคลังที่สะสมมาตั้งแต่สมัยพระยาพิมพิสารราชามีมาก แม้ปี พ.ศ. 2433 เมืองแพร่จะเจอฝนแล้งจนราษฎรทำนาได้หนึ่งส่วนเสียสี่ส่วน และต้องเปิดคลังไปช่วยราษฎร เมืองแพร่ก็ยังมีเงินพอสร้างคุ้มหลังนี้
ชีวิตของ คุ้มเจ้าหลวง แพร่ เปลี่ยนไปในปี พ.ศ. 2445 อบจ.แพร่ ระบุว่าเกิดความไม่สงบขึ้นในเมืองนครแพร่ เจ้าพิริยเทพวงศ์ไปหลบภัยการเมืองที่เมืองหลวงพระบาง ประเทศลาว และไม่ได้กลับมาอีกจนสิ้นชีวิต สยามยึดคุ้มไว้และใช้เป็นที่ตั้งกองทหารม้าที่ส่งมาจากกรุงเทพฯ อยู่ระยะหนึ่ง ฝั่งตรงข้ามคุ้มเคยมีคอกม้าขนาดใหญ่
ต่อมา คุ้มเจ้าหลวง แพร่ กลายเป็นจวนหรือบ้านพักของผู้ว่าราชการจังหวัดแพร่ จนวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2547 (ค.ศ. 2004) จึงมอบให้ อบจ.แพร่ ดูแล และตั้งเป็นพิพิธภัณฑ์มาจนถึงวันนี้ ภาพใน Wikimedia Commons หลายภาพจึงยังใช้ชื่อไฟล์ว่า "จวนผู้ว่าราชการจังหวัดแพร่"

คุ้มเจ้าหลวง แพร่ ยังเคยใช้เป็นที่ประทับแรม
นอกจากเป็นบ้านของเจ้าหลวงและจวนผู้ว่าฯ อบจ.แพร่ บันทึกว่า คุ้มเจ้าหลวง หลังนี้ยังเคยใช้เป็นที่ประทับแรมของ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เมื่อคราวที่เสด็จมาเยี่ยมเยียนราษฎรจังหวัดแพร่ ในระหว่างวันที่ 15 - 17 มีนาคม พ.ศ. 2501
หน้าเดียวกันระบุว่า คุ้มเจ้าหลวง แพร่ ได้รับพระราชทานรางวัลจาก สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ให้เป็นสถาปัตยกรรมดีเด่นประเภทอาคารสถาบัน และสาธารณะ ประจำปี 2540
สถาปัตยกรรมของ คุ้มเจ้าหลวง แพร่: ประตูหน้าต่าง 72 บานกับลายขนมปังขิง
อบจ.แพร่ อธิบายว่าคุ้มเป็นอาคารโอ่โถง มีประตูหน้าต่างทั้งหมด 72 บาน งดงามด้วยลวดลายฉลุไม้ที่ปั้นลมและชายคา เป็นสถาปัตยกรรมสมัยรัชกาลที่ 5 ยุคต้น มีรูปทรงเป็นแบบสถาปัตยกรรมไทยผสมยุโรป หรือทรงขนมปังขิง ซึ่งเป็นที่นิยมในสมัยนั้น
ฐานข้อมูลของ สผ. ให้รายละเอียดเพิ่มว่าคุ้มเจ้าหลวงเป็นอาคาร 2 ชั้น ผนังก่ออิฐถือปูน พื้นไม้ หลังคาทรงปั้นหยา มีหน้ามุข ตามเชิงชาย ระเบียง ช่องลม หูช้าง และส่วนยอดจั่ว ประดับด้วยไม้ฉลุลายเครือดอกไม้พฤกษา บางส่วนเป็นลายป่าหิมพานต์ และ สผ. อธิบายว่าเรือนเจ้านายในเมืองแพร่ยังคงการใช้สอยแบบเรือนไม้สักพื้นถิ่นไว้ แต่เพิ่มไม้ฉลุลายขนมปังขิงทั้งเพื่อความสวยงามและการระบายอากาศ

| ส่วนของคุ้ม | สิ่งที่แหล่งทางการบันทึก |
|---|---|
| ปีที่สร้าง | พ.ศ. 2435 (อบจ.แพร่) |
| จำนวนชั้น | 2 ชั้น (สผ.) |
| ผนังและพื้น | ผนังก่ออิฐถือปูน พื้นไม้ (สผ.) |
| ประตูหน้าต่าง | รวม 72 บาน (อบจ.แพร่) |
| หลังคา | ทรงปั้นหยา มีหน้ามุข (สผ.) |
| ลวดลาย | ไม้ฉลุลายเครือดอกไม้พฤกษา บางส่วนเป็นลายป่าหิมพานต์ (สผ.) |
| ผู้สร้าง | ช่างจีนจากมณฑลกวางตุ้ง ช่างแกะสลักชาวจีนแต้จิ๋ว แรงงานชาวขมุ (สผ.) |
สผ. ยังระบุว่าเรือนเจ้านายในเมืองแพร่ที่ยังเหลืออยู่มีอายุ 110–120 ปี เช่น คุ้มเจ้าหลวง คุ้มวงศ์บุรี บ้านเจ้าหนานไชยวงศ์ และบ้านขัตติยวรา ผู้ที่สนใจเรือนไม้ฉลุจึงชมได้หลายหลังในเมืองเดียวกัน

ข้างในคุ้มเจ้าหลวง แพร่: ห้องโถง ห้องนอน และห้องอาหาร
หน้าทางการไม่ได้ระบุรายการของที่จัดแสดงในแต่ละห้องของ คุ้มเจ้าหลวง แพร่ แต่ภาพที่ช่างภาพบันทึกไว้เมื่อเดือนมกราคม 2014 แสดงห้องโถงพื้นไม้ขัดเงา ห้องนอนที่มีเตียงสี่เสากางมุ้ง ห้องอาหารที่จัดโต๊ะยาวพร้อมจานชาม และงาช้างคู่ใหญ่ที่ตั้งเป็นซุ้มในโถง รวมถึงห้องชั้นล่างที่ผนังก่ออิฐฉาบปูนและพื้นปูอิฐ




สวนหน้าคุ้มเจ้าหลวง แพร่
แหล่งทางการไม่ได้บรรยายสวนของ คุ้มเจ้าหลวง แพร่ ไว้ ภาพใน Wikimedia Commons ที่ถ่ายระหว่างปี 2008 ถึง 2014 แสดงสนามหญ้ากว้างหน้าคุ้ม พุ่มไม้ตัดแต่งเป็นวงกลม แปลงไม้ดอกสีแดงสองข้างทางเดิน ต้นปาล์มและไม้ใหญ่รอบอาคาร และถนนวงเวียนหน้าคุ้มที่เหลือจากสมัยเป็นจวนผู้ว่าฯ

งานน้อมรำลึกเจ้าหลวงพิริยเทพวงศ์ที่คุ้มเจ้าหลวง
คุ้มเจ้าหลวง แพร่ ยังเป็นที่จัดงานประจำปีของจังหวัด กรมประชาสัมพันธ์รายงานว่าจังหวัดแพร่ร่วมกับ อบจ.แพร่ เทศบาลเมืองแพร่ และสภาวัฒนธรรมจังหวัดแพร่ จัดงานน้อมรำลึกเจ้าหลวงพิริยเทพวงศ์ ครบรอบ 189 ปีชาตกาล เมื่อวันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2568 ที่พิพิธภัณฑ์เมืองแพร่ "คุ้มเจ้าหลวงเมืองแพร่" ถนนคุ้มเดิม
| เวลา (17 ก.พ. 2568) | กิจกรรม |
|---|---|
| 06.00 น. | พิธีบวงสรวงเจ้าพิริยเทพวงศ์ และพิธีทำบุญคุ้มเจ้าหลวงเมืองแพร่ |
| 09.30 น. | ผู้ว่าราชการจังหวัดแพร่นำลูกหลานเจ้านายฝ่ายเหนือ ข้าราชการ และประชาชนร่วมงาน |
| 17.00 น. | พิธีวางเครื่องสักการะของหน่วยงานราชการและภาคเอกชน |
| ช่วงเย็น | ขบวนแห่เครื่องสักการะแบบโบราณล้านนาจากสี่มุมเมืองมายังคุ้ม |
| 19.00 น. | การแสดงแสง เสียง "เล่าขานตำนานเจ้าหลวงเมืองแพร่" |
ข่าวของกรมประชาสัมพันธ์ระบุด้วยว่าในงานมีกลุ่มสตรีและศรัทธาชาวเมืองแพร่ 250 คนร่วมฟ้อน ผู้ที่อยากเห็นคุ้มในวันงานควรติดตามประกาศของจังหวัดแพร่ช่วงต้นปี เพราะแหล่งที่เราตรวจยังไม่มีกำหนดการของงานครั้งถัดไป
ลำดับเหตุการณ์ของ คุ้มเจ้าหลวง แพร่
| ปี | เกิดอะไรขึ้น |
|---|---|
| พ.ศ. 2432 (ค.ศ. 1889) | เจ้าน้อยเทพวงศ์ขึ้นครองเมืองแพร่ ได้บรรดาศักดิ์เป็นพระยาพิริยวิไชย |
| พ.ศ. 2433 (ค.ศ. 1890) | เมืองแพร่ฝนแล้ง ต้องเปิดคลังช่วยราษฎร |
| พ.ศ. 2435 (ค.ศ. 1892) | สร้างคุ้มเจ้าหลวงและจัดงานฉลองอย่างยิ่งใหญ่ |
| ต.ค. 2439 (ค.ศ. 1896) | ได้รับการสถาปนาเป็นเจ้าพิริยเทพวงศ์ เจ้าผู้ครองนครแพร่ |
| พ.ศ. 2445 (ค.ศ. 1902) | ความไม่สงบในเมืองแพร่ เจ้าพิริยเทพวงศ์ไปอยู่หลวงพระบาง สยามยึดคุ้มและใช้เป็นที่ตั้งกองทหารม้า |
| หลังจากนั้น | คุ้มกลายเป็นจวนผู้ว่าราชการจังหวัดแพร่ |
| 15–17 มี.ค. 2501 (ค.ศ. 1958) | เคยใช้เป็นที่ประทับแรม ตามที่ อบจ.แพร่ บันทึก |
| พ.ศ. 2540 (ค.ศ. 1997) | ได้รางวัลสถาปัตยกรรมดีเด่นประเภทอาคารสถาบันและสาธารณะ |
| 5 ธ.ค. 2547 (ค.ศ. 2004) | มอบให้ อบจ.แพร่ ดูแลและตั้งเป็นพิพิธภัณฑ์ |
| 17 ก.พ. 2568 (ค.ศ. 2025) | งานน้อมรำลึกเจ้าหลวงพิริยเทพวงศ์ ครบรอบ 189 ปีชาตกาล |
ภาพบันทึก







ข้อมูลการเข้าชม คุ้มเจ้าหลวง แพร่
ข้อมูลการเข้าชม คุ้มเจ้าหลวง แพร่ ด้านล่างมาจากหน้าทางการของ อบจ.แพร่ และข่าวของกรมประชาสัมพันธ์ ตรวจเมื่อวันที่ 26 ตุลาคม 2569 ควรโทรถามก่อนเดินทาง
- เวลาเปิด: ทุกวัน 08.30–16.30 น. ไม่เว้นวันหยุดนักขัตฤกษ์
- ค่าเข้าชม: ไม่เสียค่าเข้าชม
- ที่ตั้ง: ถนนคุ้มเดิม ตำบลในเวียง อำเภอเมืองแพร่ จังหวัดแพร่ (ตามข่าวของกรมประชาสัมพันธ์)
- ติดต่อพิพิธภัณฑ์: สำนักงานพิพิธภัณฑ์เมืองแพร่ "คุ้มเจ้าหลวง" โทร. 054 524 158
- รถรางนำเที่ยว: อบจ.แพร่ มีรถรางพาชมสถานที่สำคัญในตัวเมืองวันละ 2 รอบ เวลา 10.00 น. และ 14.00 น. สอบถามโทร. 054 532 485 ต่อ 102
- ชมต่อ: คุ้มวงศ์บุรี แพร่ เรือนไม้สักสีชมพูของตระกูลเจ้านายแพร่ ในตำบลเดียวกัน
บ้านและสวนคนดังในไทยเรื่องอื่น อ่านต่อได้ที่หมวดบ้านและสวน
คำถามที่พบบ่อย
คุ้มเจ้าหลวง แพร่ เปิดกี่โมงและเสียค่าเข้าชมไหม?
หน้าทางการขององค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่ ตรวจเมื่อ 26 ตุลาคม 2569 ระบุว่า คุ้มเจ้าหลวง แพร่ หรือพิพิธภัณฑ์เมืองแพร่ เปิดทุกวัน 08.30–16.30 น. ไม่เว้นวันหยุดนักขัตฤกษ์ และไม่เสียค่าเข้าชม สอบถามได้ที่สำนักงานพิพิธภัณฑ์ โทร. 054 524 158
คุ้มเจ้าหลวง แพร่ สร้างเมื่อไรและใครสร้าง?
อบจ.แพร่ ระบุว่า คุ้มเจ้าหลวง แพร่ สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2435 (ค.ศ. 1892) โดยเจ้าพิริยเทพวงศ์ เจ้าหลวงองค์สุดท้ายของเมืองแพร่ ซึ่งปกครองเมืองช่วง พ.ศ. 2432–2445 และมีการจัดงานฉลองคุ้มอย่างยิ่งใหญ่ในปีที่สร้างเสร็จ
ทำไมคุ้มเจ้าหลวงจึงเคยเป็นจวนผู้ว่าราชการจังหวัดแพร่?
หลังความไม่สงบในเมืองแพร่ปี พ.ศ. 2445 เจ้าพิริยเทพวงศ์ไปอยู่หลวงพระบางและไม่ได้กลับมาอีก อบจ.แพร่ ระบุว่าสยามยึดคุ้มไว้ ใช้เป็นที่ตั้งกองทหารม้าระยะหนึ่ง แล้วคุ้มเจ้าหลวง แพร่ จึงกลายเป็นจวนผู้ว่าราชการจังหวัด จนมอบให้ อบจ.แพร่ ดูแลเมื่อ 5 ธันวาคม 2547
ไปคุ้มเจ้าหลวงแล้วไปคุ้มวงศ์บุรีต่อได้ไหม?
ได้ คุ้มเจ้าหลวง แพร่ และคุ้มวงศ์บุรีอยู่ในตำบลในเวียง อำเภอเมืองแพร่ เหมือนกัน ฐานข้อมูลของ สผ. ยกคุ้มเจ้าหลวงและคุ้มวงศ์บุรีเป็นตัวอย่างเรือนเจ้านายเมืองแพร่ที่ยังเหลืออยู่ อบจ.แพร่ ยังมีรถรางนำเที่ยวในตัวเมืองวันละ 2 รอบ เวลา 10.00 น. และ 14.00 น.
แหล่งอ้างอิง
- พิพิธภัณฑ์เมืองแพร่ "คุ้มเจ้าหลวง" — องค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่
- คุ้มเจ้าหลวง - ฐานข้อมูลแหล่งศิลปกรรมอันควรอนุรักษ์ — สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
- จังหวัดแพร่ จัดงานน้อมรำลึกเจ้าหลวงพิริยเทพวงศ์ อดีตเจ้าหลวงเมืองแพร่ ครบรอบ 189 ปีชาตกาล — กรมประชาสัมพันธ์ (สวท.แพร่)
- จังหวัดแพร่ เตรียมจัดงานน้อมรำลึกเจ้าหลวงพิริยเทพวงศ์ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568 — กรมประชาสัมพันธ์ (สวท.แพร่)
- พระราชประวัติ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร วันนวมินทรมหาราช — สำนักพระราชวัง
บุคคล องค์กร และสถานที่ในข่าวนี้
เลือกชื่อเพื่ออ่านข่าวทั้งหมดที่กล่าวถึง ตัวเลขคือจำนวนข่าว
- ประเทศและสถานที่
- จีน262กรุงเทพฯ224ยุโรป266
พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ