วังสระปทุม ประวัติวังริมถนนพญาไท และพิพิธภัณฑ์ใน พระตำหนักใหญ่
ประวัติวังสระปทุม ที่ประทับ ของ สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ตั้งแต่ พ.ศ. 2459 ครอบครัวมหิดลที่ พระตำหนักใหม่ และพิพิธภัณฑ์ใน พระตำหนักใหญ่ ที่เปิด พ.ศ. 2551
โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 8 นาที
สรุปประเด็นสำคัญ
- วังสระปทุม เลขที่ 195 ถนนพญาไท เขตปทุมวัน เป็น ที่ประทับ ของ สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ตั้งแต่ พ.ศ. 2459 จนถึง 17 ธันวาคม พ.ศ. 2498
- 10 กันยายน พ.ศ. 2463 มี พิธีอภิเษกสมรส ที่วังสระปทุม ของ สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก กับ สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี
- 24 กันยายน พ.ศ. 2472 สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก เสด็จสวรรคต ที่ พระตำหนักใหม่ วังสระปทุม
- มูลนิธิสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ตั้งขึ้นเมื่อ 27 ตุลาคม พ.ศ. 2548 และพิพิธภัณฑ์ใน พระตำหนักใหญ่ เปิดเมื่อ 17 ธันวาคม พ.ศ. 2551
วังสระปทุม คือวังริมถนนพญาไท เขตปทุมวัน กรุงเทพมหานคร ซึ่งเป็น ที่ประทับ ของ สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ตั้งแต่ พ.ศ. 2459 (ค.ศ. 1916) จน เสด็จสวรรคต ใน พ.ศ. 2498 ต่อมาเป็น ที่ประทับ ของ สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี และปัจจุบัน พระตำหนักใหญ่ เป็นพิพิธภัณฑ์ที่เปิดเมื่อ พ.ศ. 2551
วังสระปทุม โดยสรุป
- ที่ตั้ง: เลขที่ 195 ถนนพญาไท แขวงปทุมวัน เขตปทุมวัน กรุงเทพมหานคร ประตูทางเข้าพิพิธภัณฑ์อยู่ใกล้โรงแรมสยามเคมปินสกี้
- ผู้ ประทับ คนแรก: สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ตั้งแต่ พ.ศ. 2459 จนถึงวันที่ 17 ธันวาคม พ.ศ. 2498
- อาคารสำคัญ: พระตำหนักใหญ่ ซึ่งคาดว่าสร้างเสร็จช่วง พ.ศ. 2457–2458 และ พระตำหนักใหม่ ที่สร้างขึ้นภายหลังในบริเวณวัง
- เหตุการณ์สำคัญ: พิธีอภิเษกสมรส ใน พ.ศ. 2463 และงานสำคัญของราชสำนักอีกหลายครั้ง
- ปัจจุบัน: เป็น ที่ประทับ ของ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี และเป็นที่ตั้ง พิพิธภัณฑ์สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า
วังสระปทุม ที่ประทับ ของ สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า
กรมศิลปากรบันทึกว่า สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า เป็นพระเจ้าลูกเธอพระองค์ที่ ๖๐ ใน พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติเมื่อวันที่ 10 กันยายน 2405 แรกได้รับ พระนาม ว่า "พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าสว่างวัฒนา" ต่อมาเป็นพระภรรยาเจ้าในรัชกาลที่ 5 และได้รับการ เฉลิมพระนาม ตามลำดับรัชกาล จนในรัชกาลที่ 8 เป็น สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ตาม พระราชสัมพันธ์ ที่เป็น พระอัยยิกา (ย่า)
มูลนิธิสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ระบุว่าวังสระปทุมเป็น ที่ประทับ ของ พระองค์ ตั้งแต่ พ.ศ. 2459 ตราบจน เสด็จสวรรคต เมื่อวันที่ 17 ธันวาคม พ.ศ. 2498 รวม 39 ปี โดย พระตำหนักใหญ่ เป็นอาคารหลัก
เรื่องการสร้าง พระตำหนักใหญ่ มูลนิธิฯ บันทึกไว้ในฐานะเรื่องเล่าว่า สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า คิดผัง พระตำหนัก ด้วย พระองค์ เอง โดยใช้ไม้ขีดไฟและหางพลูวางเป็นผัง แล้วให้สถาปนิกออกแบบตาม พระราชประสงค์ มูลนิธิฯ คาดว่า พระตำหนักใหญ่ น่าจะสร้างแล้วเสร็จในช่วง พ.ศ. 2457–2458
พระตำหนักใหญ่ และการจัดห้องตามช่วงเวลา
ปัจจุบัน พระตำหนักใหญ่ จัดแสดงห้องต่าง ๆ ตามช่วงเวลาในชีวิตของผู้ที่ ประทับ ณ ที่นี้ มูลนิธิฯ แบ่งไว้ 3 ช่วง
- ห้องพิธีและห้องรับแขก ช่วงที่ พระตำหนักใหญ่ เพิ่งสร้างเสร็จ และ สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก กลับจากต่างประเทศมา ประทับ ในวัง รวมถึงงานอภิเษกสมรสใน พ.ศ. 2463
- ห้องเทา และห้องอื่นในช่วงที่สอง ช่วงที่ครอบครัวนี้กลับจากประเทศอังกฤษมาอยู่ที่วังสระปทุมอีกครั้ง พร้อมด้วย สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์
- ห้องชั้นบนรวมถึงห้องพระบรรทม ช่วง 20 ปีสุดท้ายใน พระชนม์ชีพ ของเจ้าของวัง
มูลนิธิฯ ยังเล่าว่าในช่วงปลาย พระชนม์ชีพ สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า โปรด ประทับ ที่เฉลียงชั้นบนหน้าห้องพระบรรทม เมื่อตื่นบรรทมแล้วจะออกมาอยู่ที่เฉลียงตลอดทั้งวันและเสวยที่นั่นด้วย
สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร และครอบครัวที่วังสระปทุม
วังสระปทุม ผูกพันกับ สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ซึ่งหน่วยราชการในพระองค์บันทึกว่า ทรงพระราชสมภพเมื่อวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2434 และ ทรงเป็นต้นราชสกุล มหิดล ณ อยุธยา
ข้อมูลของสำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ระบุว่า เมื่อถึงวันศุกร์ที่ 10 กันยายน พ.ศ. 2463 ได้มี พิธีอภิเษกสมรส ที่วังสระปทุม ระหว่าง พระองค์ กับ สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี มูลนิธิฯ เสริมว่า พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนิน มา พระราชทาน น้ำสังข์ ณ พระตำหนักใหญ่
เมื่อทั้งสอง พระองค์ พา พระราชโอรสธิดา กลับประเทศไทย ได้ ประทับ ที่ พระตำหนักใหม่ ซึ่งสร้างขึ้นในวังสระปทุม และ สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก เสด็จสวรรคต เมื่อวันที่ 24 กันยายน พ.ศ. 2472 ที่ พระตำหนักใหม่ วังสระปทุม ต่อมาวันที่ 24 กันยายน ของทุกปีเป็น "วันมหิดล"
พระราชนัดดา ในวังสระปทุม
ช่วง 20 ปีสุดท้ายของ สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า มูลนิธิฯ บันทึกว่า ทรงมี พระราชนัดดา ที่ภายหลังเป็น พระมหากษัตริย์ 2 พระองค์ คือ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร และ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พร้อมด้วย สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์
หลัง สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า เสด็จสวรรคต มูลนิธิฯ ระบุว่าวังสระปทุมได้เป็น ที่ประทับ ของ สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ในเวลาต่อมา
งานสำคัญที่วังสระปทุม
นอกจากการเป็น ที่ประทับ วังสระปทุมยังเป็นสถานที่ของงานสำคัญที่แหล่งทางการบันทึกไว้
- พ.ศ. 2463 (ค.ศ. 1920) พิธีอภิเษกสมรส ของ สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ดังที่กล่าวข้างต้น
- พ.ศ. 2493 (ค.ศ. 1950) หน่วยราชการในพระองค์บันทึกว่า ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้จัดการพระราชพิธีราชาภิเษกสมรส เมื่อวันที่ 28 เมษายน พุทธศักราช 2493 ณ วังสระปทุม โดยกรมศิลปากรระบุว่า สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้าทรงเป็นองค์ประธาน ใน พระราชพิธี ครั้งนี้ที่ พระตำหนักใหญ่
ที่ประทับส่วนพระองค์ ในปัจจุบัน และกำเนิดพิพิธภัณฑ์
มูลนิธิฯ บันทึกว่า เมื่อ สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี เสด็จสวรรคต แล้ว พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระราชทาน วังสระปทุม ให้เป็น ที่ประทับ ของ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี และมี พระราชดำริ ว่าวังนี้เป็นสถานที่สำคัญแห่ง พระราชวงศ์ และแห่งชาติ สมควรจัดเป็นพิพิธภัณฑ์
- 27 ตุลาคม พ.ศ. 2548 ตั้ง มูลนิธิสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า เพื่อจัดตั้งพิพิธภัณฑ์และจัดกิจกรรมสืบสาน
- 17 ธันวาคม พ.ศ. 2551 เปิด พิพิธภัณฑ์สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ณ พระตำหนักใหญ่ วังสระปทุม
- พ.ศ. 2555 มูลนิธิฯ จัดทำหนังสือ 150 ปี พระราชสมภพ ซึ่งหอสมุดแห่งชาติระบุว่ารวบรวม พระราชประวัติ และ พระราชกรณียกิจ ด้านการแพทย์ การสาธารณสุข และการศึกษา
หอสมุดแห่งชาติยังแนะนำหนังสือ "อยู่วังสระปทุม" ซึ่งเล่าเรื่อง แมวทรงเลี้ยง ของ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ที่ ทรงพระเมตตาเลี้ยงไว้ในวังสระปทุม ที่ประทับส่วนพระองค์ เป็นอีกมุมหนึ่งของชีวิตประจำวันในวังนี้
พิพิธภัณฑ์สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า จัดแสดงอะไร
มูลนิธิฯ แบ่งการจัดแสดงเป็น 2 ส่วน
- หอนิทรรศการ ฉายวีดิทัศน์สารคดี "สายธารประวัติสว่างวัฒน์พิพิธภัณฑสถาน" จัดนิทรรศการการบูรณะซ่อมแซม พระตำหนักใหญ่ และนิทรรศการพิเศษที่เปลี่ยนไปในแต่ละปี
- พระตำหนักใหญ่ จัดห้องตาม 3 ช่วงเวลาที่กล่าวข้างต้น ตั้งแต่ห้องพิธีจนถึงห้องพระบรรทม
พิพิธภัณฑ์ยังร่วมงานกับเครือข่ายพิพิธภัณฑ์ของกรมศิลปากร เช่น ในวันพิพิธภัณฑ์ไทย 2566 สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติระบุว่า พิพิธภัณฑ์สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า สาธิตการอนุรักษ์เชิงป้องกันวัตถุประเภทกระดาษ เช่น เอกสารจดหมายเหตุ การ์ดอวยพร และโปสการ์ด ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร เมื่อวันที่ 17 กันยายน 2566
ลำดับเหตุการณ์สำคัญของวังสระปทุม
| พ.ศ. (ค.ศ.) | เหตุการณ์ |
|---|---|
| 2405 (1862) | 10 กันยายน ประสูติ พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าสว่างวัฒนา |
| 2457–2458 (1914–1915) | ช่วงที่มูลนิธิฯ คาดว่า พระตำหนักใหญ่ สร้างแล้วเสร็จ |
| 2459 (1916) | สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า เริ่ม ประทับ ที่วังสระปทุม |
| 2463 (1920) | 10 กันยายน พิธีอภิเษกสมรส ที่วังสระปทุม |
| 2472 (1929) | 24 กันยายน สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก เสด็จสวรรคต ที่ พระตำหนักใหม่ |
| 2493 (1950) | 28 เมษายน พระราชพิธีราชาภิเษกสมรส ณ วังสระปทุม |
| 2498 (1955) | 17 ธันวาคม สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า เสด็จสวรรคต |
| 2548 (2005) | 27 ตุลาคม ตั้ง มูลนิธิสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า |
| 2551 (2008) | 17 ธันวาคม เปิดพิพิธภัณฑ์ใน พระตำหนักใหญ่ |
| 2555 (2012) | มูลนิธิฯ จัดทำหนังสือ 150 ปี พระราชสมภพ |
| 2568 (2025) | พิพิธภัณฑ์ปิดการเข้าชมชั่วคราวในฤดูกาลเข้าชมประจำปี |
การเข้าชมพิพิธภัณฑ์ที่วังสระปทุม
วังสระปทุม ยังใช้เป็น ที่ประทับ การเข้าชมจึงทำได้เฉพาะส่วนพิพิธภัณฑ์ในช่วงที่มูลนิธิฯ ประกาศเท่านั้น
- ช่วงเปิด: มูลนิธิฯ เปิดให้ประชาชนเข้าชมเป็นประจำทุกปีในช่วงเดือนธันวาคมถึงกุมภาพันธ์ ประกาศรอบที่ยังแสดงอยู่บนเว็บไซต์คือวันที่ 18 ธันวาคม 2566 ถึง 29 กุมภาพันธ์ 2567 วันจันทร์ถึงวันเสาร์ เวลา 10.00–15.00 น.
- การจอง: ต้องนัดหมายล่วงหน้า ค่าเข้าชมในรอบนั้น ผู้ใหญ่ 150 บาท นักเรียนนักศึกษา 50 บาท
- ข้อปฏิบัติ: แต่งกายสุภาพ ห้ามถ่ายภาพและวีดิทัศน์โดยไม่ได้รับอนุญาต และต้องฝากสัมภาระรวมทั้งกล้องและโทรศัพท์ พิพิธภัณฑ์ไม่มีที่จอดรถ
- ฤดูกาลปี 2568: มูลนิธิฯ แจ้งปิดการเข้าชมชั่วคราว เนื่องจากมีการ พระราชพิธี พระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง และจะแจ้งกำหนดเปิดอีกครั้งในโอกาสต่อไป
ภาพบันทึก
มรดกที่เหลือถึงปัจจุบัน
สิ่งที่ยังอยู่และยังมีบทบาทในวันนี้ ได้แก่
- พระตำหนักใหญ่ ซึ่งบูรณะและเปิดเป็น พิพิธภัณฑ์สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ตั้งแต่ พ.ศ. 2551
- มูลนิธิสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ที่ดูแลพิพิธภัณฑ์และจัดนิทรรศการพิเศษในหอนิทรรศการ
- วันมหิดล 24 กันยายน ซึ่งระลึกถึง สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก ผู้ เสด็จสวรรคต ที่วังแห่งนี้
- ที่ประทับส่วนพระองค์ ของ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ซึ่งยังใช้งานอยู่จนปัจจุบัน
อ่านเรื่องบุคคลที่ผูกพันกับวังนี้ได้ที่ สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก และ สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี รวมทั้ง รัชกาลที่ 8 ส่วนเรื่องอื่นในชุดเดียวกันอยู่ใน หมวด พระราชวัง และ พระที่นั่ง
คำถามที่พบบ่อย
วังสระปทุม อยู่ที่ไหน และเป็นวังของใคร?
วังสระปทุม อยู่เลขที่ 195 ถนนพญาไท แขวงปทุมวัน เขตปทุมวัน กรุงเทพมหานคร เป็น ที่ประทับ ของ สมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ตั้งแต่ พ.ศ. 2459 จน เสด็จสวรรคต ใน พ.ศ. 2498 ปัจจุบันเป็น ที่ประทับ ของ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
พระตำหนักใหญ่ วังสระปทุม สร้างเมื่อไร?
มูลนิธิสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า ระบุว่า พระตำหนักใหญ่ น่าจะสร้างแล้วเสร็จในช่วง พ.ศ. 2457–2458 และเล่ากันว่า สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า คิดผังด้วยไม้ขีดไฟและหางพลูก่อนให้สถาปนิกออกแบบ
พิพิธภัณฑ์ที่วังสระปทุม จัดแสดงอะไร?
พิพิธภัณฑ์สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า แบ่งเป็นหอนิทรรศการ กับ พระตำหนักใหญ่ ซึ่งจัดห้องตาม 3 ช่วงเวลาในชีวิตของผู้ที่ ประทับ ณ วังนี้ ตั้งแต่ห้องพิธีและห้องรับแขก ห้องเทา จนถึงห้องพระบรรทมบนชั้นบน
เข้าชมพิพิธภัณฑ์วังสระปทุม ได้เมื่อไร?
มูลนิธิฯ เปิดให้เข้าชมเป็นประจำทุกปีในช่วงเดือนธันวาคมถึงกุมภาพันธ์ โดยต้องนัดหมายล่วงหน้า แต่ฤดูกาลปี 2568 ปิดการเข้าชมชั่วคราวเนื่องใน การพระราชพิธี พระบรมศพ ควรติดตามประกาศของมูลนิธิฯ ก่อนเดินทาง
แหล่งอ้างอิง
- พิพิธภัณฑ์สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า — มูลนิธิสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า
- การเยี่ยมชม พิพิธภัณฑ์สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า — มูลนิธิสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า
- การปิดพิพิธภัณฑ์สมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้าเป็นการชั่วคราว — มูลนิธิสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า
- พระราชประวัติ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (พ.ศ. 2489–2559) — หน่วยราชการในพระองค์
- วันมหิดล — หน่วยราชการในพระองค์
- สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (พระราชประวัติ) — สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
- มหามกุฎราชสันตติวงศ์ ๑๐ กันยายน ๒๔๐๕ วันพระราชสมภพสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า — พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครคีรี กรมศิลปากร
- แนะนำหนังสือน่าอ่าน สุมาลี. อยู่วังสระปทุม — หอสมุดแห่งชาติ รัชมังคลาภิเษก จันทบุรี กรมศิลปากร
- ขอเชิญร่วมกิจกรรม workshop ด้านการอนุรักษ์วัตถุพิพิธภัณฑ์จากเครือข่ายพิพิธภัณฑ์ — สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กรมศิลปากร
- 150 ปี พระราชสมภพ สมเด็จพระศรีสวรินทิรา บรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า (แนะนำหนังสือ) — หอสมุดแห่งชาติ รัชมังคลาภิเษก จันทบุรี กรมศิลปากร
บุคคล องค์กร และสถานที่ในข่าวนี้
เลือกชื่อเพื่ออ่านข่าวทั้งหมดที่กล่าวถึง ตัวเลขคือจำนวนข่าว
- ประเทศและสถานที่
- กรุงเทพฯ102สหราชอาณาจักร82
พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ