พระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์ ประวัติตั้งแต่ พ.ศ. 2516 เขาตันหยง สวน และศูนย์พิกุลทอง

พระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์ ตั้งอยู่ที่ตำบลกะลุวอเหนือ อำเภอเมือง จังหวัดนราธิวาส ริมทะเลบนเชิงเขาตันหยง สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ เข้าก่อสร้าง พระตำหนักองค์แรก ใน พ.ศ. 2516 (ค.ศ. 1973) และ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จฯ แปรพระราชฐานมาประทับแรม ครั้งแรกเมื่อ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2516

บทความนี้รวบรวมประวัติ พระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์ จากหน้าข้อมูลการเยี่ยมชมและข่าวของหน่วยราชการในพระองค์ ข้อมูลโครงการของสำนักงาน กปร. กรมป่าไม้ และจังหวัดนราธิวาส ตั้งแต่ที่ตั้งบนเขาตันหยง การก่อสร้าง พระตำหนัก แต่ละองค์ สวนและสัตว์ป่า ไปจนถึงศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทอง ส่วน พระราชวัง แห่งอื่นอยู่ในหมวด พระราชวัง และ พระที่นั่ง

พระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์: ข้อมูลสำคัญโดยสรุป

• ที่ตั้ง: ม.4 ตำบลกะลุวอเหนือ อำเภอเมือง จังหวัดนราธิวาส 96000 ติดทะเลฝั่งตะวันออก บริเวณลาดหน้าเนินด้านทิศตะวันออกของเขาตันหยง
• ความสูง: ยอดเขาตันหยงสูงกว่าระดับน้ำทะเลปานกลาง 300 เมตร พระตำหนักองค์ใหญ่ อยู่ที่ระดับ 50 เมตร
• สำรวจพื้นที่: พ.ศ. 2515
• พระตำหนักองค์แรก: เริ่มก่อสร้าง พ.ศ. 2516
• การ ประทับแรม ครั้งแรก: 1 สิงหาคม พ.ศ. 2516
• พระตำหนักองค์ใหญ่: ผู้ออกแบบ ม.ล.สันธยา อิศรเสนา สร้างเสร็จ พ.ศ. 2526
• พื้นที่: เขตพระราชฐาน 3 ชั้น ประมาณ 232 ไร่ และป่าบนเขาตันหยงประมาณ 2,687 ไร่
• ผู้ดูแล: สำนักพระราชวัง ตั้งแต่ พ.ศ. 2525
• โทรศัพท์: 07 353 5000 ตามหน้าที่ตั้งหน่วยงานของสำนักพระราชวัง

ที่ตั้งริมทะเลบนเชิงเขาตันหยง

หน่วยราชการในพระองค์ระบุว่า พระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์ เป็น พระราชฐานต่างจังหวัด ของสำนักพระราชวัง ตั้งอยู่ติดริมทะเลฝั่งตะวันออก บริเวณลาดหน้าเนินทางทิศตะวันออกของเขาตันหยง ยอดเขาที่สูงที่สุดสูงกว่าระดับน้ำทะเลปานกลาง 300 เมตร ส่วน พระตำหนักองค์ใหญ่ ตั้งอยู่บนเชิงเขาที่ระดับ 50 เมตร แหล่งเดียวกันจึงบอกว่า จะเรียกว่าตั้งอยู่ริมทะเลหรือบนเชิงเขาก็ถูกต้องทั้งคู่

เขาตันหยงเป็นป่าสมบูรณ์ เต็มไปด้วยต้นไม้ขนาดใหญ่ มีสัตว์อาศัยอยู่หลายชนิด เช่น หมี กวางป่า อีเห็น ชะมด ไก่ป่า ลิง และค่าง ในฤดูฝนมีน้ำตกหลายแห่งแต่ไม่มีน้ำตลอดปี

สภาพอากาศของที่นี่มีลักษณะเฉพาะ

• ฤดูฝนเริ่มราวเดือนพฤษภาคม และฝนตกหนักราวเดือนพฤศจิกายนถึงเมษายน
• ช่วงมรสุมมีคลื่นลมแรง ละอองน้ำเค็มปกคลุมทั่ว เขตพระราชฐาน ซึ่งเป็นอันตรายต่อต้นไม้
• เดือนมีนาคมและเมษายนอากาศร้อนจัด ไม่มีฤดูหนาว แต่อากาศโดยทั่วไปเย็นสบาย

หมู่บ้านเขาตันหยง และการสำรวจพื้นที่ พ.ศ. 2515

เดิมพื้นที่ใน เขตพระราชฐาน พระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์ เป็นที่ตั้งของหมู่บ้านเขาตันหยง มีชาวไทยอิสลามซึ่งเป็นคนพื้นเมืองอาศัยอยู่

ใน พ.ศ. 2515 (ค.ศ. 1972) พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ได้ทรงสำรวจพื้นที่โดยทั่วไปของเขาตันหยงด้วยพระองค์เอง และมีพระราชดำริว่าจะสร้าง พระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์ บนเชิงเขาทางทิศตะวันออกของเขาตันหยง

ราษฎรบ้านเขาตันหยงได้พร้อมใจกัน น้อมเกล้าฯ ถวายที่ดินบ้านเขาตันหยงโดยการขายให้กับ สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ เพื่อใช้เป็นที่ก่อสร้างอาคารที่จำเป็นใน เขตพระราชฐาน แล้วสร้างหมู่บ้านขึ้นใหม่ทางทิศใต้ติดกับ เขตพระราชฐาน ซึ่งยังอยู่มาจนถึงปัจจุบัน

สุสานเฟื่องฟ้า

เมื่อเริ่มก่อสร้าง ได้ละเว้นพื้นที่ที่เป็นสุสานของหมู่บ้านเดิมไว้ โดยไม่นำมาใช้ประโยชน์อื่น เพื่อให้เป็นสถานที่ที่ราษฎรบ้านเขาตันหยงเข้ามาประกอบศาสนกิจแผ่ส่วนกุศลให้บรรพบุรุษเป็นประจำทุกปี

ต่อมามี รับสั่งให้ปลูกเฟื่องฟ้าต่างชนิดต่างสี เต็มบริเวณสุสาน และ พระราชทานชื่อว่า “สุสานเฟื่องฟ้า”

ข่าวในพระราชสำนักยังบันทึกว่า บริเวณลานเฟื่องฟ้าใช้จัดพิธีบำเพ็ญกุศลทางศาสนาอิสลามแก่ผู้ล่วงลับ โดยมีโต๊ะอิหม่ามประจำมัสยิดบ้านเขาตันหยง คณะกรรมการมัสยิด ทายาทผู้ล่วงลับ และราษฎรร่วมพิธี เช่น เมื่อวันที่ 7 มีนาคม 2561 และ 22 กุมภาพันธ์ 2563 ซึ่ง สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนิน ไปในพิธี

พระตำหนักองค์แรก และการ ประทับแรม ครั้งแรก พ.ศ. 2516

สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ เข้าดำเนินการก่อสร้าง พระตำหนักองค์แรก ใน พ.ศ. 2516 หน้าข้อมูลของหน่วยราชการในพระองค์ระบุว่า พระตำหนักองค์แรก นี้คือ พระตำหนัก ของ พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ในปัจจุบัน

พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ได้เสด็จฯ แปรพระราชฐานมาประทับแรม ณ พระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์ เป็นครั้งแรกเมื่อ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2516 และได้เสด็จฯ แปรพระราชฐานมาประทับแรมประมาณเดือนกันยายนเกือบทุกปี

พระราชประวัติ ที่หน่วยราชการในพระองค์เผยแพร่ระบุว่า ทรงถือเป็นธรรมเนียมที่จะเสด็จพระราชดำเนินแปรพระราชฐาน ไปประทับแรม ณ พระตำหนัก ในแต่ละภูมิภาค โดยภาคใต้คือ ทักษิณราชนิเวศน์ ภาคเหนือคือ ภูพิงคราชนิเวศน์ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือคือ ภูพานราชนิเวศน์ เพื่อทรงงานช่วยเหลือพสกนิกรในท้องถิ่นทุรกันดารเป็นประจำทุกปี

ศาลาบุหลัน และเขื่อนกันคลื่นริมทะเล

หลังสร้าง พระตำหนักองค์แรก แล้ว ใน พ.ศ. 2518 ได้เริ่มก่อสร้างศาลาบุหลัน ซึ่งเป็นอาคารสำคัญ สำหรับทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจ ในปัจจุบัน

ใน พ.ศ. 2519 กองบัญชาการทหารสูงสุดมอบให้บริษัทเอกชนสำรวจและก่อสร้างแนวรั้วลวดถัก และเขื่อนกันคลื่น ซึ่งเป็นเขื่อนเรียงหินยาแนวตามแนวริมฝั่งทะเลทางทิศตะวันออกของ เขตพระราชฐานชั้นกลาง ทั้งสองส่วนแล้วเสร็จใน พ.ศ. 2522

สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี กับสนามเปตอง

ใน พ.ศ. 2524 สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี เสด็จฯ แปรพระราชฐานมาประทับแรม ณ พระตำหนักทักษิณราชนิเวศน์ เมื่อวันที่ 3 กรกฎาคม 2524 โดยประทับใน พระตำหนัก ที่ก่อสร้างเป็นองค์แรก

ระหว่างนั้น โปรดให้สร้างสนามเปตอง ในพื้นที่ทางทิศเหนือของศาลาบุหลัน เพื่อทรงเปตองกับข้าราชบริพาร พื้นที่สนามเปตองแห่งนี้เองคือที่ตั้งของ พระตำหนักองค์ใหญ่ ในปัจจุบัน และหลังจาก สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี เสด็จฯ กลับเมื่อวันที่ 29 กรกฎาคม 2524 ก็เริ่มการก่อสร้าง พระตำหนักองค์ใหญ่

พระตำหนักองค์ใหญ่ พ.ศ. 2524–2526

บริษัทปรีดาก่อสร้างเป็นผู้ก่อสร้าง พระตำหนักองค์ใหญ่ โดยมี ม.ล.สันธยา อิศรเสนา เป็นผู้ออกแบบ และนายสุเชษฐ์ ชาวเรือ เป็นผู้ควบคุมการก่อสร้าง

พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จฯ แปรพระราชฐานมาประทับแรม ณ พระตำหนักองค์ใหญ่ เป็นครั้งแรกเมื่อ 19 สิงหาคม 2526 และ เสด็จฯ กลับ เมื่อวันที่ 3 ตุลาคม 2526