พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี: พระราชวังเมืองละโว้ พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ และระบบน้ำ
พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี คือ พระราชวังเมืองละโว้ ที่สร้างราว พ.ศ. 2209 มี พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ และระบบน้ำที่หาดูยาก วันนี้เป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ
โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 6 นาที
สรุปประเด็นสำคัญ
- พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี เดิมคือ พระราชวังเมืองละโว้ ซึ่งกรมศิลปากรระบุว่าสร้างขึ้น ราว พ.ศ. 2209 (ค.ศ. 1666)
- พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ ตั้งอยู่ใน เขตพระราชฐานชั้นใน และเป็นที่ สมเด็จพระนารายณ์มหาราช เสด็จสวรรคต เมื่อวันที่ 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2231 (ค.ศ. 1688)
- ใน รัชกาลที่ 3 ศิลาแลงของ พระที่นั่งสุทธาสวรรค์ ถูกรื้อไปก่อพระเจดีย์ที่วัดสระเกศ ตามข้อความที่กรมศิลปากรยกมา ปัจจุบันจึงเหลือเพียงส่วนฐาน
- งานประจำปีในวังเริ่มเมื่อ พ.ศ. 2501 ในชื่อ "งานในวัง" เปลี่ยนเป็น "นารายณ์รำลึก" ใน พ.ศ. 2509 และ "งานแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์" ใน พ.ศ. 2522
- พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ ระบุว่าเปิดให้ชมนิทรรศการวันพุธ–อาทิตย์ 9.00–16.00 น. (ตรวจเมื่อ 22 ต.ค. 2569)
พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี คือ พระราชวังเมืองละโว้ ที่กรมศิลปากรระบุว่าสร้างขึ้นราว พ.ศ. 2209 (ค.ศ. 1666) ภายในมี พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ ซึ่งเป็นที่ สมเด็จพระนารายณ์มหาราช เสด็จสวรรคต เมื่อ 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2231 วันนี้พื้นที่วังเป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ ที่เปิดให้ประชาชนเข้าชม
พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี คืออะไร
ชาวลพบุรีเรียกที่นี่ว่า "วังนารายณ์" หรือเรียกสั้น ๆ ว่า "วัง" พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ บรรยายว่านอกจากจะเป็นโบราณสถานสำคัญคู่บ้านคู่เมืองแล้ว ยังเป็นสถานที่หลักของ งานแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ด้วย
ชื่อที่ใช้ทุกวันนี้มาจากสมัยรัตนโกสินทร์ หน้าองค์ความรู้ของพิพิธภัณฑ์ระบุว่า พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ ทรงบูรณะซ่อมแซมพระราชวังเมืองลพบุรี และได้พระราชทานนามใหม่ว่า "พระนารายณ์ราชนิเวศน์" ส่วนชื่อเดิมในเอกสารสมัยอยุธยาคือ พระราชวังเมืองละโว้ เรื่องราวของ พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี จึงต้องอ่านคู่กันทั้งสองชื่อ
ทำไม สมเด็จพระนารายณ์มหาราช โปรดเมืองลพบุรี
หลักฐานที่กรมศิลปากรรวบรวมไว้ทั้งพงศาวดารและบันทึกของชาวต่างชาติระบุในทำนองเดียวกันว่า พระองค์ทรงโปรดที่จะประทับ ณ เมืองลพบุรี มากกว่าที่พระนครศรีอยุธยา ตัวอย่างที่พิพิธภัณฑ์ยกมา ได้แก่
- จดหมายเหตุฟอร์บัง ของเชวาลอเอร์ เดอะ ฟอร์บัง เล่าว่า เมืองละโว้เป็นที่ประทับในชนบท และ เสด็จไปพระนครศรีอยุธยา เป็นครั้งคราว ซึ่งห่างกันประมาณเจ็ดร้อยเส้น
- นิโกลาส์ แชร์แวส นักเดินทางชาวฝรั่งเศสที่อยู่ในสยามช่วง พ.ศ. 2224–2229 บันทึกว่า พระเจ้าแผ่นดินพระองค์นี้ทรงโปรดปรานเมืองนี้มาก และ ทรงเอาพระทัยใส่สร้างให้สวยงามเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ
- พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา กล่าวว่า พระองค์เสด็จอยู่ ณ เมืองลพบุรีในเหมันตฤดู (ฤดูหนาว) และคิมหันตฤดู (ฤดูร้อน)
พิพิธภัณฑ์จึงสรุปว่า พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ ไม่ได้เป็นเพียงอาคารที่สร้างในรัชกาลนั้น แต่ยังเป็น พระที่นั่งที่พระองค์เสด็จมาประทับมากที่สุดตลอดรัชกาลของพระองค์
พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ ใน พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี
พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ เป็นหนึ่งในพระที่นั่งองค์สำคัญภายในพระนารายณ์ราชนิเวศน์ ตั้งอยู่ใน เขตพระราชฐานชั้นใน และ สร้างขึ้นในคราวเดียวกับการสร้างพระราชวังเมืองละโว้ ชื่อนี้เป็นชื่อเดิมตั้งแต่ครั้งแรกสร้าง ซึ่งกรมศิลปากรอ้างทั้งพงศาวดารและ โครงเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ของหลวงศรีมโหสถ กวีร่วมสมัย ที่พรรณนาว่า พระที่นั่งดุสิตสวรรค์ธัญญมหาปราสาท ขนาบข้างซ้ายขวาด้วย พระที่นั่งจันทรพิศาล และ พระที่นั่งสุทธาสวรรย์
จากบันทึกของชาวต่างชาติและเอกสารไทย พิพิธภัณฑ์สรุปลักษณะเดิมไว้ดังนี้
- หลังคาประดับกระเบื้องเคลือบสีเหลือง
- ที่มุมทั้งสี่มีสระน้ำใหญ่สี่สระ มีกระโจมคลุม
- สระด้านขวามี "เขามอ" หรือภูเขาจำลอง มีพรรณไม้เขียวชอุ่ม และธารน้ำแจกจ่ายน้ำให้สระทั้งสี่
- มีอาคารขนาดเล็กขนาบซ้ายขวา และน้ำพุอ่างแก้วทางทิศเหนือและทิศใต้
- ด้านหลังเป็นตึกแถวยาวที่พักของข้าราชบริพารฝ่ายใน
ระบบน้ำใน พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี
หน้าองค์ความรู้ตอนที่ 3 ระบุว่าระบบการจัดการน้ำเป็นจุดเด่นของ พระราชวังเมืองลพบุรี โดยได้รับการออกแบบระบบประปาจากวิศวกรชาวอิตาลีและฝรั่งเศส ร่องรอยที่ยังเห็นได้ใน พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี มีดังนี้
| หลักฐาน | สิ่งที่พบ |
|---|---|
| รางน้ำและอ่างน้ำ | รางน้ำบนฐานด้านทิศเหนือ ตะวันออก และใต้ กับอ่างน้ำสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่มีรางน้ำล้อมรอบ |
| ท่อระบายน้ำ | ท่อดินเผาวางตั้งฉากกับพื้น ปลายท่อหันออกนอกอาคาร วางเป็นช่วงขนานกับรางน้ำ |
| น้ำพุ (สันนิษฐาน) | ท่อโลหะขนาดประมาณ 2 เซนติเมตรฝังกลางอ่างน้ำด้านตะวันออกและใต้ |
| พระปรัศว์ | อาคารเล็กขนาบสองข้าง ภายในมีอ่างน้ำราว 1 x 1.5 เมตร กรุหินอ่อนรอบอ่าง |
พิพิธภัณฑ์ยังอ้างงานวิชาการที่สันนิษฐานว่าการจัดผังและระบบน้ำแบบนี้อาจรับวิทยาการจากสถาปัตยกรรมอินโด-เปอร์เซีย โดยเทียบกับ Hasht Behesht ในอิหร่าน และ Shalimar Garden ในอินเดีย ข้อนี้เป็นข้อสันนิษฐานของนักวิชาการ ไม่ใช่ข้อยุติ
พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี หลัง พ.ศ. 2231
กรมศิลปากรเล่าว่าหลังการสวรรคต พระราชวังเมืองลพบุรี และอาคารอื่นในรัชกาล เช่น บ้านวิชาเยนทร์และวัดสันเปาโล ถูกทิ้งร้างไร้การดูแล ความเสียหายเพิ่มขึ้นอีกในสมัย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 แห่งราชวงศ์จักรี ซึ่ง มีพระราชประสงค์ศิลาแลงมาก่อพระเจดีย์ที่วัดสระเกศ ข้อความในเอกสารที่พิพิธภัณฑ์ยกมาเล่าว่ามีผู้มารื้อ พระที่นั่งสุทธาสวรรค์ ขนศิลาแลงไปด้วย ปัจจุบันจึงเหลือเพียงส่วนฐาน
ต่อมาในรัชกาลที่ 4 พระราชวัง ได้รับการบูรณะและได้ชื่อใหม่ ส่วนในยุคปัจจุบัน พื้นที่วังกลายเป็นที่จัดงานประจำปีของเมือง หน้า "วังนารายณ์คู่บ้าน" ระบุว่างานเริ่มเมื่อ พ.ศ. 2501 (ค.ศ. 1958) ในชื่อ "งานในวัง" จัดช่วงต้นฤดูหนาวหลังฤดูเก็บเกี่ยว มีลิเกบริเวณตึกพระเจ้าเหาและมวยคาดเชือกใต้ต้นก้ามปู
เจ้าหน้าที่พิพิธภัณฑ์เล่าไว้ในหน้าเดียวกันว่างานยุคแรกมีลักษณะคล้ายงานวัด ชาวบ้านออกร้านขายของกินอย่างขนมไทย ถั่วต้ม อ้อยควั่น ขนมตังเม น้ำตาลปั้น และสายไหม ผู้มาเที่ยวงานในช่วงแรกแต่งกายตามสมัยนิยม ยังไม่นิยมแต่งชุดไทยย้อนยุคเหมือนปัจจุบัน และเคยนำชิงช้าสวรรค์มาตั้งบริเวณโรงช้างหลวงอยู่ไม่กี่ครั้งก่อนเลิกไป เรื่องเล่าเหล่านี้ทำให้เห็นว่าวังเก่าแห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงโบราณสถาน แต่ผูกพันกับชีวิตของคนในเมืองมาหลายสิบปี
ลำดับเหตุการณ์ พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี
ตารางนี้สรุปเหตุการณ์สำคัญของ พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี ตามหน้าองค์ความรู้ของกรมศิลปากร
| ปี | เหตุการณ์ |
|---|---|
| ราว พ.ศ. 2209 (ค.ศ. 1666) | สร้าง พระราชวังเมืองละโว้ และ พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ |
| พ.ศ. 2224–2229 | นิโกลาส์ แชร์แวส อยู่ในสยามและบันทึกรายละเอียดของ พระราชวัง |
| 11 ก.ค. พ.ศ. 2231 (ค.ศ. 1688) | สมเด็จพระนารายณ์มหาราช เสด็จสวรรคต ณ พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ จากนั้น พระราชวัง ถูกทิ้งร้าง |
| รัชกาลที่ 3 | ศิลาแลงของ พระที่นั่งสุทธาสวรรค์ ถูกรื้อไปใช้ที่วัดสระเกศ |
| รัชกาลที่ 4 | ทรงบูรณะซ่อมแซมพระราชวังเมืองลพบุรี และได้พระราชทานนามใหม่ว่า พระนารายณ์ราชนิเวศน์ |
| พ.ศ. 2501 (ค.ศ. 1958) | เริ่ม "งานในวัง" งานประจำปีในพระนารายณ์ราชนิเวศน์ |
| พ.ศ. 2509 (ค.ศ. 1966) | เปลี่ยนชื่องานเป็น "นารายณ์รำลึก" |
| พ.ศ. 2522 (ค.ศ. 1979) | ใช้ชื่อ "งานแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์" มาจนปัจจุบัน |
ข้อมูลการเข้าชม พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี
ข้อมูลนี้ตรวจจากเว็บไซต์ของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ (กรมศิลปากร) เมื่อวันที่ 22 ตุลาคม 2569 และอาจเปลี่ยนได้ ควรตรวจสอบก่อนเดินทางทุกครั้ง ผู้ที่จะไป พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี ควรเผื่อเวลาเดินชมทั้งเขตซากอาคารและอาคารจัดแสดง
- วันและเวลา: ชมนิทรรศการได้ทุกวันพุธ–วันอาทิตย์ 9.00–16.00 น. ยกเว้นวันหยุดนักขัตฤกษ์
- ติดต่อ: แชต Facebook ของพิพิธภัณฑ์ หรือโทร 036 411 458
- ที่ตั้ง: ถนนสรศักดิ์ ตำบลท่าหิน อำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี 15000
- ค่าเข้าชม: หน้าที่เราเปิดตรวจไม่ได้ระบุ ควรสอบถามพิพิธภัณฑ์
ภาพบันทึก
มรดกที่เหลือถึงปัจจุบัน
พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี เก็บเรื่องของสองยุคไว้ในที่เดียว ยุคแรกคือ พระราชวังเมืองละโว้ ที่ติดต่อกับชาวยุโรปและรับวิทยาการช่างจากหลายทาง เห็นได้จากระบบน้ำที่ยังเหลือร่องรอยบนฐาน พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ ยุคหลังคือการบูรณะและตั้งชื่อใหม่ในรัชกาลที่ 4 จนกลายเป็นพิพิธภัณฑ์และลานงานประจำปีของเมือง ซากที่เหลือเพียงฐานใน พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี ยังเป็นหลักฐานชั้นต้นให้นักวิชาการศึกษาต่อ และบันทึกของกรมศิลปากรช่วยให้ผู้มาเยือนเข้าใจว่ากำลังยืนอยู่ตรงไหนของประวัติศาสตร์ อ่านเรื่อง พระราชวัง อื่นได้ในหมวด พระราชวัง และ พระที่นั่ง
คำถามที่พบบ่อย
พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี สร้างเมื่อไร?
พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี เดิมคือ พระราชวังเมืองละโว้ ซึ่งพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ ระบุว่า พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ สร้างขึ้นในคราวเดียวกับการสร้างพระราชวังเมืองละโว้ ราว พ.ศ. 2209 หรือ ค.ศ. 1666
ทำไมจึงเรียกว่าพระนารายณ์ราชนิเวศน์?
กรมศิลปากรระบุว่า พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ทรงบูรณะซ่อมแซมพระราชวังเมืองลพบุรี และได้พระราชทานนามใหม่ว่า พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ซึ่งเป็นชื่อที่ใช้มาถึงทุกวันนี้ ส่วนชาวลพบุรีเรียก พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี ว่าวังนารายณ์หรือวัง
พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ สำคัญอย่างไร?
พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ เป็นหนึ่งในพระที่นั่งองค์สำคัญภายในพระนารายณ์ราชนิเวศน์ ตั้งอยู่ใน เขตพระราชฐานชั้นใน และเป็นที่ สมเด็จพระนารายณ์มหาราช เสด็จสวรรคต เมื่อวันที่ 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2231 ปัจจุบันเหลือเพียงซากอาคารบนฐาน แต่ยังเห็นรางน้ำ ท่อระบายน้ำ และร่องรอยน้ำพุ
พระนารายณ์ราชนิเวศน์ ลพบุรี เปิดให้เข้าชมวันไหน?
หน้าเว็บไซต์ของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ ระบุว่าเข้าชมนิทรรศการได้ทุกวันพุธถึงวันอาทิตย์ เวลา 9.00–16.00 น. ยกเว้นวันหยุดนักขัตฤกษ์ สอบถามได้ที่ 036 411 458 ข้อมูลตรวจเมื่อ 22 ตุลาคม 2569 ควรโทรถามก่อนเดินทาง
แหล่งอ้างอิง
- สุทธาสวรรย์พรรณเพริศแพร้ว ตอนที่ 1 — พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ กรมศิลปากร
- สุทธาสวรรย์พรรณเพริศแพร้ว ตอนที่ 2 — พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ กรมศิลปากร
- สุทธาสวรรย์พรรณเพริศแพร้ว ตอนที่ 3 — พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ กรมศิลปากร
- พระนารายณ์ราชนิเวศน์ — พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ กรมศิลปากร
- วังนารายณ์คู่บ้าน — พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ กรมศิลปากร
- ประวัติพระนารายณ์ราชนิเวศน์และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ — พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สมเด็จพระนารายณ์ กรมศิลปากร
บุคคล องค์กร และสถานที่ในข่าวนี้
เลือกชื่อเพื่ออ่านข่าวทั้งหมดที่กล่าวถึง ตัวเลขคือจำนวนข่าว
- ประเทศและสถานที่
- ฝรั่งเศส107อิหร่าน26อินเดีย84ยุโรป229
- ผลิตภัณฑ์และเทคโนโลยี
- Facebook27
พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ