ถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS) เปลี่ยนชื่อเป็น PMOS: ผู้หญิงควรรู้อะไร และเมื่อไรควรพบแพทย์
ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS) ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น PMOS ตามฉันทามติที่ 56 องค์กรรับรอง WHO ประเมินว่าพบในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ 10–13% และสูงสุด 70% ยังไม่รู้ตัว
โดย กองบรรณาธิการ THAI DATA อ่าน 7 นาที
สรุปประเด็นสำคัญ
- ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ หรือ PCOS ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น polyendocrine metabolic ovarian syndrome (PMOS) ตามกระบวนการฉันทามติระหว่างประเทศที่องค์กรวิชาชีพและองค์กรผู้ป่วย 56 แห่งรับรอง ตามบทความใน Am J Obstet Gynecol ฉบับพฤศจิกายน 2026
- WHO ประเมินว่าภาวะนี้พบในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ 10–13% และผู้ที่เป็นทั่วโลกสูงสุด 70% ยังไม่รู้ว่าตัวเองเป็น
- เกณฑ์วินิจฉัยไม่เปลี่ยน คือมีอย่างน้อย 2 ใน 3 ข้อ: รอบเดือนผิดปกติหรือไม่ตกไข่ ฮอร์โมนแอนโดรเจนสูง และรังไข่มีฟอลลิเคิลจำนวนมากจากอัลตราซาวนด์หรือฮอร์โมน AMH สูง
- งานวิจัยจากคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลปี 2026 พบผู้หญิงไทยที่เป็น PCOS 20.8% มีภาวะเมแทบอลิกซินโดรม ส่วนงานวิจัยจากรามาธิบดีปี 2024 พบภาวะวิตกกังวล 11.92%
ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (polycystic ovary syndrome หรือ PCOS) คือความผิดปกติของฮอร์โมนที่พบในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ 10–13% ตามการประเมินขององค์การอนามัยโลก (WHO) และปี 2026 ภาวะนี้ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น polyendocrine metabolic ovarian syndrome (PMOS) ตามฉันทามติที่องค์กรวิชาชีพและองค์กรผู้ป่วย 56 แห่งรับรอง เพราะชื่อเดิมทำให้เข้าใจผิดว่าเป็นเรื่องถุงน้ำในรังไข่
เรื่องที่สำคัญกว่าชื่อคือผู้หญิงจำนวนมากไม่รู้ตัว WHO ประเมินว่าผู้ที่เป็นภาวะนี้ทั่วโลกสูงสุด 70% ยังไม่รู้ว่าตัวเองเป็น ทั้งที่เกี่ยวข้องกับภาวะมีบุตรยาก เบาหวานชนิดที่ 2 โรคหัวใจและหลอดเลือด และสุขภาพจิต บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์รายบุคคล
ทำไมภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบถึงเปลี่ยนชื่อเป็น PMOS
บทความ Special Report ในวารสาร American Journal of Obstetrics & Gynecology ฉบับพฤศจิกายน 2026 (เผยแพร่ออนไลน์ 10 กันยายน 2026) โดยคณะผู้เขียนจากมหาวิทยาลัย Monash และมหาวิทยาลัยในสหรัฐฯ อธิบายเหตุผลของการเปลี่ยนชื่อไว้สองข้อ
- ชื่อเดิมผิดจากความจริง — ลักษณะของรังไข่ที่เห็นจากอัลตราซาวนด์คือฟอลลิเคิล (ถุงไข่) ที่หยุดเจริญจำนวนมาก ไม่ใช่ถุงน้ำที่เป็นโรค
- ชื่อเดิมทำให้มองแคบ — คำว่าถุงน้ำรังไข่ทำให้คนมองภาวะนี้เป็นเรื่องรังไข่และการมีบุตรเท่านั้น ทั้งที่เป็นภาวะด้านต่อมไร้ท่อและเมแทบอลิกที่อยู่กับผู้หญิงตลอดชีวิต ชื่อใหม่จึงใส่คำว่า polyendocrine (หลายระบบฮอร์โมน) และ metabolic (เมแทบอลิก) ไว้ข้างหน้า
ไม่ใช่ทุกคนเห็นด้วย บทความความเห็นในวารสาร Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism ฉบับ 16 ตุลาคม 2026 ใช้ชื่อเรื่องว่าการเปลี่ยนชื่อเป็น PMOS "ยังเป็นอุปสรรคต่อความก้าวหน้า" สำหรับผู้อ่านทั่วไป ประเด็นที่ควรรู้คือชื่อ PCOS และภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบยังถูกใช้อยู่ในเอกสารจำนวนมาก รวมทั้งเอกสารข้อเท็จจริงของ WHO ฉบับล่าสุด ผู้หญิงที่เคยได้รับการวินิจฉัยจึงไม่ต้องตรวจใหม่เพราะชื่อเปลี่ยน
อาการของภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ
WHO ระบุอาการและอาการแสดงที่พบบ่อยไว้ดังนี้ ผู้หญิงแต่ละคนอาจมีอาการต่างกัน
| กลุ่มอาการ | ตัวอย่างตามเอกสารของ WHO |
|---|---|
| รอบเดือน | มาไม่สม่ำเสมอ คาดเดาไม่ได้ หรือไม่มา บางคนมามาก นาน หรือปวดมาก |
| การมีบุตร | ตั้งครรภ์ยากหรือมีบุตรยาก ภาวะนี้เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของการไม่ตกไข่ทั่วโลก |
| ผิวและเส้นผม | ขนดกที่ใบหน้าหรือลำตัว ผมบางแบบผู้หญิง สิวหรือผิวมัน |
| รังไข่ | อาจพบถุงน้ำในรังไข่ แต่ไม่จำเป็นต้องมีจึงจะวินิจฉัยได้ |
สาเหตุของภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบยังไม่ทราบแน่ชัด WHO ระบุว่าภาวะนี้ถ่ายทอดในครอบครัวได้ ผู้ที่มีคนในครอบครัวเป็นภาวะนี้หรือเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 จึงมีความเสี่ยงสูงขึ้น
วินิจฉัยภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบอย่างไร
เกณฑ์วินิจฉัยไม่เปลี่ยนตามชื่อใหม่ ทั้ง WHO และบทความใน Am J Obstet Gynecol ใช้หลักเดียวกันคือต้องมีอย่างน้อย 2 ใน 3 ข้อ หลังแพทย์ตัดสาเหตุอื่นออกแล้ว
- รอบเดือนผิดปกติหรือไข่ไม่ตก
- ฮอร์โมนแอนโดรเจนสูง ดูจากอาการ เช่น ขนดก ผมบาง สิว หรือจากผลเลือด
- ลักษณะของรังไข่ มีฟอลลิเคิลจำนวนมากจากอัลตราซาวนด์ หรือฮอร์โมน anti-Müllerian hormone (AMH) สูงในผู้ใหญ่
WHO ระบุว่าแพทย์จะพิจารณาช่วงวัยด้วย เพราะรอบเดือนไม่สม่ำเสมออาจเป็นเรื่องปกติในช่วงเพิ่งเริ่มมีประจำเดือนหรือใกล้หมดประจำเดือน และผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยใหม่ควรได้ตรวจเลือดดูภาวะดื้อต่ออินซูลินและความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด
ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบในวัยรุ่นวินิจฉัยต่างจากผู้ใหญ่
คำแนะนำเฉพาะวัยรุ่นจากแนวทางเวชปฏิบัติระหว่างประเทศฉบับปี 2023 ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร BMC Medicine เมื่อมีนาคม 2025 ใช้เกณฑ์ที่เข้มกว่าผู้ใหญ่ เพราะรอบเดือนไม่สม่ำเสมอและสิวพบได้บ่อยในช่วงวัยรุ่นอยู่แล้ว
- ต้องมีครบทั้งสองข้อ — รอบเดือนผิดปกติ (นับตามระยะเวลาหลังเริ่มมีประจำเดือนครั้งแรก) และฮอร์โมนแอนโดรเจนสูงจากอาการหรือผลเลือด หลังตัดโรคอื่นที่มีอาการคล้ายกันออกแล้ว
- ไม่ใช้อัลตราซาวนด์หรือฮอร์โมน AMH วินิจฉัยในวัยรุ่น
- มีแค่ข้อเดียวถือเป็นกลุ่มเสี่ยง — ดูแลตามอาการและนัดติดตามต่อเนื่อง
- วางแผนสุขภาพระยะยาว — ส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพ คัดกรองภาวะซึมเศร้าและความผิดปกติด้านเมแทบอลิก และส่งต่อการดูแลเมื่อเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ โดยบุคลากรควรอธิบายความเสี่ยงเรื่องน้ำหนักโดยไม่ตีตรารูปร่าง
ผู้เขียนระบุว่าหลักฐานในวัยรุ่นยังจำกัด คำแนะนำส่วนใหญ่อยู่บนหลักฐานที่มีความแน่นอนระดับต่ำถึงปานกลาง พ่อแม่ที่กังวลเรื่องรอบเดือนของลูกจึงควรพาไปพบแพทย์ แทนการสรุปเองจากอาการ
ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบเสี่ยงโรคอะไรในระยะยาว
WHO ระบุว่าผู้หญิงที่เป็นภาวะนี้มีความเสี่ยงสูงกว่าผู้หญิงทั่วไปในหลายเรื่อง
- เมแทบอลิก — ภาวะดื้อต่ออินซูลิน เบาหวานชนิดที่ 2 และโรคอ้วน โดยเฉพาะไขมันสะสมที่หน้าท้อง
- หัวใจและหลอดเลือด — ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง และโรคหัวใจและหลอดเลือด
- การตั้งครรภ์ — เบาหวานขณะตั้งครรภ์และความดันโลหิตสูงขณะตั้งครรภ์ บทความใน Am J Obstet Gynecol ระบุเพิ่มว่าเกี่ยวข้องกับการแท้ง การคลอดก่อนกำหนด และทารกน้ำหนักน้อย
- มดลูก — เยื่อบุโพรงมดลูกหนาตัวผิดปกติหรือมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก ซึ่งเกี่ยวกับการมีประจำเดือนห่างหรือไม่สม่ำเสมอ
- อื่น ๆ — ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ และไขมันพอกตับที่มีการอักเสบ
- สุขภาพจิต — ภาวะวิตกกังวล ซึมเศร้า ความผิดปกติด้านการกิน และภาพลักษณ์ต่อตัวเองในแง่ลบ
ข้อมูลจากผู้หญิงไทยที่เป็นภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ
งานวิจัยในไทยสองชิ้นช่วยให้เห็นภาพในบริบทไทย
| งานวิจัย | กลุ่มที่ศึกษา | ผลหลัก |
|---|---|---|
| คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล, J Obstet Gynaecol Res มีนาคม 2026 | เวชระเบียนผู้หญิงอายุ 15–45 ปี 1,492 คน ปี 2015–2024 | พบภาวะเมแทบอลิกซินโดรม 20.8% ดัชนีมวลกายและสัดส่วนรอบเอวต่อส่วนสูงใช้คัดกรองเบื้องต้นได้ดี |
| คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี, BMC Psychiatry พฤศจิกายน 2024 | ผู้หญิงอายุ 15–40 ปี 260 คน | ภาวะซึมเศร้า 3.85% วิตกกังวล 11.92% สุขภาวะทางใจต่ำ 16.92% ผู้วิจัยเสนอให้คัดกรองซึมเศร้าและวิตกกังวลในผู้หญิงที่เป็นภาวะนี้ทุกคน |
งานวิจัยทั้งสองชิ้นศึกษาในโรงพยาบาลระดับตติยภูมิขึ้นไป ตัวเลขจึงไม่ได้แทนผู้หญิงไทยทั้งประเทศ แต่ชี้ว่าการดูแลภาวะนี้ควรครอบคลุมทั้งเมแทบอลิกและสุขภาพจิต ไม่ใช่แค่รอบเดือนและการมีบุตร
การดูแลภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบตามข้อมูลของ WHO
WHO ระบุว่าภาวะนี้ยังรักษาไม่หายขาด แต่การรักษาช่วยให้คุณภาพชีวิตดีขึ้น ช่วยเรื่องการมีบุตร และลดความเสี่ยงระยะยาว แนวทางหลักมีดังนี้
- พฤติกรรมสุขภาพ — การกินอาหารที่ดีและการออกกำลังกายแนะนำสำหรับผู้หญิงทุกคนที่เป็นภาวะนี้ แม้น้ำหนักจะไม่ลดลง
- ยา — ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวมช่วยให้รอบเดือนสม่ำเสมอและอาจลดสิวหรือขนดก ยาต้านตัวรับแอนโดรเจนอาจใช้รักษาขนดกหรือสิว ยาทุกชนิดต้องสั่งและติดตามโดยแพทย์
- ภาวะมีบุตรยาก — ปรับพฤติกรรม ใช้ยาหรือการผ่าตัดกระตุ้นการตกไข่ หรือใช้เทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ เช่น การทำเด็กหลอดแก้ว
- ตัดสินใจร่วมกัน — WHO เน้นให้เลือกวิธีรักษาร่วมกันระหว่างแพทย์กับผู้ป่วย
เมื่อไรควรพบแพทย์เรื่องภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ
ควรพบแพทย์ (สูตินรีแพทย์หรือแพทย์ต่อมไร้ท่อ) เมื่อมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้
- ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ ห่างมาก หรือไม่มาหลายเดือน ทั้งที่ไม่ได้ตั้งครรภ์และไม่ได้อยู่ในช่วงเพิ่งเริ่มมีหรือใกล้หมดประจำเดือน
- พยายามมีบุตรแล้วยังไม่ตั้งครรภ์
- มีขนดกที่ใบหน้าหรือลำตัว ผมบางลง หรือสิวที่รักษาทั่วไปแล้วไม่ดีขึ้น ร่วมกับรอบเดือนผิดปกติ
- เคยได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นภาวะนี้แต่ยังไม่เคยตรวจระดับน้ำตาลและไขมันในเลือด
- มีอารมณ์เศร้า วิตกกังวล หรือมีปัญหาการกินที่กระทบชีวิตประจำวัน ถ้ามีความคิดทำร้ายตัวเอง โทรขอความช่วยเหลือได้ที่สายด่วนสุขภาพจิต 1323
สิ่งที่ควรทำ
- จดบันทึกวันที่มีประจำเดือนแต่ละรอบไว้ก่อนพบแพทย์ จะช่วยให้แพทย์ประเมินได้ง่ายขึ้น
- ผู้ที่ได้รับการวินิจฉัยแล้วไม่ต้องกังวลเรื่องชื่อใหม่ เกณฑ์วินิจฉัยยังเหมือนเดิม แต่ควรถามแพทย์เรื่องการตรวจติดตามด้านเมแทบอลิกและสุขภาพจิตด้วย
- ไม่ซื้อยาฮอร์โมนหรืออาหารเสริมที่อ้างว่ารักษาภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบมากินเอง
- องค์กรที่มีพนักงานหญิงจำนวนมากควรรวมเรื่องรอบเดือนผิดปกติและภาวะนี้ไว้ในความรู้ด้านสุขภาพพนักงาน
อ่านเรื่องการตรวจสุขภาพผู้หญิงตามช่วงอายุได้ในตรวจสุขภาพผู้หญิงตามวัย และติดตามความรู้สุขภาพผู้หญิงได้ที่หมวดสุขภาพผู้หญิง
คำถามที่พบบ่อย
ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบคืออะไร?
ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS) เป็นความผิดปกติของฮอร์โมนที่พบบ่อยในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ WHO อธิบายว่าระดับฮอร์โมนแอนโดรเจนที่สูงกว่าปกติทำให้รอบเดือนผิดปกติ ไข่ไม่ตก มีบุตรยาก ขนดก หรือเป็นสิว และเป็นภาวะเรื้อรังด้านเมแทบอลิกที่ต่อเนื่องเลยวัยเจริญพันธุ์ไป
ทำไมภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบถึงเปลี่ยนชื่อเป็น PMOS?
บทความใน Am J Obstet Gynecol อธิบายว่าชื่อเดิมของภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบเข้าใจผิดมานาน เพราะสิ่งที่เห็นในรังไข่คือฟอลลิเคิลที่หยุดเจริญจำนวนมาก ไม่ใช่ถุงน้ำที่เป็นโรค และชื่อเดิมทำให้มองเป็นแค่เรื่องรังไข่และการมีบุตร ชื่อใหม่ polyendocrine metabolic ovarian syndrome เน้นว่าเป็นภาวะด้านฮอร์โมนและเมแทบอลิกตลอดชีวิต
ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบวินิจฉัยอย่างไร?
เกณฑ์วินิจฉัยภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบไม่เปลี่ยนตามชื่อใหม่ คือต้องมีอย่างน้อย 2 ใน 3 ข้อ ได้แก่ รอบเดือนผิดปกติหรือไข่ไม่ตก ฮอร์โมนแอนโดรเจนสูงจากอาการหรือผลเลือด และพบฟอลลิเคิลจำนวนมากจากอัลตราซาวนด์หรือฮอร์โมน AMH สูงในผู้ใหญ่ หลังแพทย์ตัดสาเหตุอื่นออกแล้ว
ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบรักษาหายไหม?
WHO ระบุว่าภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบยังรักษาไม่หายขาด แต่การรักษาช่วยให้คุณภาพชีวิตดีขึ้น ช่วยเรื่องการมีบุตร และลดความเสี่ยงระยะยาว การกินอาหารที่ดีและออกกำลังกายแนะนำสำหรับทุกคนแม้น้ำหนักไม่ลด ส่วนยาและการรักษาภาวะมีบุตรยากควรตัดสินใจร่วมกับแพทย์
แหล่งอ้างอิง
- Polycystic ovary syndrome (fact sheet) — World Health Organization
- From polycystic ovary syndrome to polyendocrine metabolic ovarian syndrome: what obstetricians and gynecologists need to know — American Journal of Obstetrics & Gynecology (PubMed)
- Anthropometric Measurements to Predict Metabolic Syndrome in Thai Women With Polycystic Ovary Syndrome: A Retrospective Study — Journal of Obstetrics and Gynaecology Research (PubMed)
- Prevalence of depression and anxiety in women with polycystic ovary syndrome (PCOS) and associated factors in a quaternary hospital in Thailand — BMC Psychiatry (PubMed)
- International evidence-based recommendations for polycystic ovary syndrome in adolescents — BMC Medicine (PubMed)
- Renaming PCOS to polyendocrine metabolic ovarian syndrome: still an impediment to progress — Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism (PubMed)
บุคคล องค์กร และสถานที่ในข่าวนี้
เลือกชื่อเพื่ออ่านข่าวทั้งหมดที่กล่าวถึง ตัวเลขคือจำนวนข่าว
- องค์กรและบริษัท
- WHO18
- ประเทศและสถานที่
- สหรัฐอเมริกา445
พบข้อมูลคลาดเคลื่อน? แจ้งกองบรรณาธิการ