ทหารอาสาสงครามโลกครั้งที่ 1: ทำไมไทยรำลึกทุก 11 พฤศจิกายน และสยามได้อะไรจากสงคราม

ทหารอาสาสงครามโลกครั้งที่ 1 คือกองทหารของสยามที่อาสาไปร่วมรบกับฝ่ายสัมพันธมิตรในฝรั่งเศสเมื่อ พ.ศ. 2461 (ค.ศ. 1918) และได้รับการรำลึกทุกวันที่ 11 พฤศจิกายน ซึ่งเป็นวันลงนามสงบศึก ปีนี้ตรงกับวันพุธที่ 11 พฤศจิกายน 2569 พิธีประจำปีจัดที่อนุสาวรีย์ทหารอาสาสงครามโลกครั้งที่ 1 บริเวณสนามหลวง ซึ่งบรรจุอัฐิทหารอาสา 19 นาย

วันที่ระลึกทหารอาสาสงครามโลกครั้งที่ 1 คือวันอะไร

องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก ระบุว่าวันที่ระลึกทหารอาสาสงครามโลกครั้งที่ 1 ตรงกับวันที่ 11 พฤศจิกายน ของทุกปี เพราะเป็นวันที่ฝ่ายเยอรมันและฝ่ายสัมพันธมิตรได้ลงนามในสัญญาสงบศึกบนรถไฟ ณ เมืองคองเปียน ประเทศฝรั่งเศส องค์การฯ จัดงานเป็นประจำทุกปีเพื่อสดุดีและรำลึกถึงวีรกรรมของทหารอาสาไทยที่เดินทางไปร่วมรบในยุโรป

งานแต่ละปีมีสองส่วนหลัก ตามที่องค์การฯ บันทึกงานปี 2565 ไว้

• พิธีบำเพ็ญกุศลทางศาสนาพุทธ เพื่ออุทิศส่วนกุศลให้แก่ดวงวิญญาณทหารอาสาสงครามโลกครั้งที่ 1 โดยมีทายาทของทหารอาสาร่วมพิธี
• พิธีวางพวงมาลา ณ อนุสาวรีย์ทหารอาสาสงครามโลกครั้งที่ 1 บริเวณสนามหลวง มีผู้แทนส่วนราชการ สมาคม ผู้ช่วยทูตฝ่ายทหารต่างประเทศประจำประเทศไทย และทายาทของทหารอาสาร่วมวางพวงมาลา

กองทัพบก รายงานว่าในปี 2568 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ พลเอก ไพบูลย์ คุ้มฉายา องคมนตรี เป็นผู้แทนพระองค์ไปวางพวงมาลา เนื่องในวันที่ระลึกทหารอาสาสงครามโลก ครั้งที่ 1 ประจำปี 2568 กองทัพบกบันทึกด้วยว่าสงครามครั้งนั้นยาวนานกว่า 4 ปี และคร่าชีวิตทหารและพลเรือนไปหลายสิบล้านคน

ทำไมสยามเข้าร่วมสงครามโลกครั้งที่ 1

ศูนย์ฝึกทางยุทธวิธีกองทัพบก เล่าว่าเมื่อสงครามเกิดขึ้นในยุโรปใน พ.ศ. 2457 (ค.ศ. 1914) พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงติดตามสถานการณ์อย่างต่อเนื่อง พร้อมกับทรงประกาศและดำรงความเป็นกลางโดยเคร่งครัดมาตลอด

ถึง พ.ศ. 2460 (ค.ศ. 1917) ได้โปรดเกล้าฯ ให้จัดประชุมเสนาบดีสภาเป็นการลับเมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม พ.ศ. 2460 เพื่อหารืออนาคตของสยาม เหตุผลตามที่กองทัพบกสรุปไว้คือ ถ้าสยามยังเป็นกลางต่อไปก็มีแต่เสมอตัวกับขาดทุน แต่ถ้าเข้าร่วมฝ่ายสัมพันธมิตรและเป็นฝ่ายชนะ สยามจะใช้โอกาสนั้นเจรจาแก้สนธิสัญญาที่เสียเปรียบ ทั้งเรื่องสิทธิสภาพนอกอาณาเขตและพิกัดภาษีศุลกากร

การเจรจากับฝ่ายสัมพันธมิตรไม่ได้ราบรื่น ฝรั่งเศสและรัสเซียยินดีต้อนรับ แต่อังกฤษคัดค้านจนถึงวันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2460 และเสนอให้ทหารไทยไปขนสัมภาระผ่านทะเลทรายเมโสโปเตเมีย กองทัพบกบันทึกว่า รัชกาลที่ 6 ทรงเห็นว่าข้อเสนอของอังกฤษนี้เป็นการหมิ่นเกียรติยศทหารไทย จึงทรงหันไปเจรจากับฝรั่งเศสแทน ฝรั่งเศสซึ่งขาดแคลนกองยานยนต์ นักบิน และพยาบาลสนาม จึงขอให้สยามช่วยใน 3 เรื่องนี้

ในเวลาเที่ยงคืนของวันที่ 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2460 ย่างเข้าสู่วันอาทิตย์ที่ 22 กรกฎาคม พ.ศ. 2460 ได้มีพระบรมราชโองการประกาศสงครามกับเยอรมนีและออสเตรีย–ฮังการี ข้อมูลขององค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึกระบุเวลาเดียวกันว่า วันที่ 21 กรกฎาคม 2460 เวลา 24.00 น.